Кіріспе

Пауль Тілсіз (грекше Пауль Тілсіз, Паулюс Силенциарий, 575–580 ж. шамасында қайтыс болған) – грек-византиялық ақын және Константинопольдегі император Юстинианның сарай адамы.

Өмір

Пауылдың өмірі туралы біздің білетініміз көбінесе оның замандасы, тарихшы және ақын Ағатиядан келген, ол оның досы және жанкүйері болған. Ағатия Пауылды бай және әулетті отбасынан шыққан, әкесі Кир және атасы Флор болған адам деп сипаттайды, олардың екеуі де қоғамдық қызметтер атқарған болуы мүмкін. Пауыл да қоғамдық өмірге қатысып, Константинопольдің Ұлы сарайында тәртіп пен үнсіздікті сақтауды басты міндет еткен үш офицердің (декурион) басшылығымен ұйымдастырылған, ерекше текті 30 сарай шенеунігінің бірі – силентиарий болды. Олар сондай-ақ маңызды тапсырмаларды орындады, әсіресе шіркеу мәселелерінде, және VI ғасырға қарай олардың ордені кеш империядағы ең жоғары дәреже – иллюстрис рангіне жетті. Пауылдың өзі олардың басшысы (примицерий) болған болуы мүмкін. Ол 575 және 580 жылдар аралығында қайтыс болды.

Шығармалары

Агатха Пауылдың ең бағалы еңбегі деп Юстинианның Әйгілі Даналық соборының (Агия София) ұзақ өлеңмен сипатталуын санаған, ол 562 немесе 563 жылы күмбезді қайта жарақтандырудан кейін жазылған. Пауыл шіркеуді түрлі-түсті мәрмәрден құралған "жасыл дала" ретінде бейнелейді, соның арқасында оны көптеген кейінгі өзгерістерге дейін қалай көруге болатынын көруге болады. Бұл өлеңді, әдетте, Юстинианның өзі тапсырыс берген, ал Пауыл оны қайта оснау салтанатында өзі оқыған. Мақтау жыр грек тілінде 1029 тармақтан тұрады, оның 134 жолы иамбтық триметрмен, ал қалғаны дактильдік гексаметрмен жазылған. Оның басқа өлеңдерінен грек антологиясында классикалық дәстүрдегі сексенге жуық эпиграмма сақталған. Олардың қырығы – махаббат өлеңдері. Оның екеуі Агатханың өлеңдеріне жауап ретінде жазылған. Тағы бір өлеңінде Пауыл Агатханың сүйікті шәкірті Костың Дамохарисінің қазасына күйінеді. Дж. А. Саймондс осы тармақтарды «грек сұлулығының ағашындағы соңғы күздік гүлдер» деп атады. Оның тақырыптары алуан түрлі болғанымен, көбінесе ашық эротикалық сипаттамалар мен ежелгі бейнелерді қолданады, мысалы:

Оның кеудесін қысып, еріндеріміз бірікті, күміс мойнының айналасында теңсіз құштарлықпен тойып жатырмын, бірақ менің жеңісім әлі толыққан жоқ; Мен әлі де төсегінен бас тартатын бойжеткенге құда түсуге тырысып бағудамын. Ол өзінің жартысын Афродитаға, екінші жартысын Палласқа сыйлады, мен екеуінің арасында мұңайып, құрып барамын.