Кіріспе

Қаржылық қайтасақтандыру (немесе қаржылай қайтасақтандыру) – тәуекелді беруден гөрі капиталды басқаруға басымдық беретін қайтасақтандыру түрі. Сақтандыру индустриясының өмірден өзге сақтандыру сегментінде осы мәмілелер жиі шекті қайтасақтандыру деп аталады. Сақтандыру компаниясын басқарудың ерекше қиындықтарының бірі – оның қаржылық нәтижелері, демек, табыстылығы жылдан жылға тұрақсыз болуы мүмкін. Сақтандыру компаниялары көбінесе тұрақты нәтижелерді қамтамасыз етуге ұмтылады, сондықтан олар осы жылғы пайданы келесі жылғы мүмкін шығындарды өтеу үшін жинақтауға (қаржылық есеп беруге қатысты қолданылатын стандарттар шегінде) бейім болуы мүмкін. Қаржылық қайтасақтандыру – сақтандыру компанияларының нәтижелерін «тегістеуге» мүмкіндік беретін құралдардың бірі. Өмірден өзге сақтандырушы үшін таза «қаржылық қайтасақтандыру» шарты әдетте бірнеше жылға жасалады, осы кезеңде сыйлықақыны қайтасақтандырушы ұстап, инвестициялайды. Ол қайтасақтандырушы компанияға алдын ала белгіленген пайда маржасын алып тастағаннан кейін, кезең аяқталғанда немесе қайтасақтандырушы компания шығынға ұшырағанда қайтарылады. Сондықтан «қаржылық қайтасақтандыру» дәстүрлі қайтасақтандырудан өзгеше, себебі сыйлықақының көп бөлігі шығын болсын болмасын қайтарылады: тәуекел көшудің аз немесе мүлдем болмауы мүмкін. Өмірді сақтандыру сегментінде қаржылық қайтасақтандыру көбінесе қайтасақтандырушының өмірді сақтандыру компаниясына қаржы беру құралы ретінде қолданылады, бұл несиеге ұқсас, бірақ қайтасақтандырушы қаржылық қайтасақтандыру шарты бойынша қайтасақтандырылған бизнес портфелі бойынша белгілі бір тәуекелді қабылдайды. Қаржылық қайтасақтандыруды өтеу әдетте қайтасақтандырылған бизнестің табыстылығымен байланысты, сондықтан әдетте бірнеше жылға созылады. Қаржылық қайтасақтандыру қарапайым несиеге қарағанда артықшылыққа ие, себебі өтеу қайтасақтандырылған бизнестің болашақ табысты жұмыс істеуіне байланысты, сондықтан кейбір заңнамаларда оны жарияланған төлемқабілеттілік туралы есеп беру үшін міндеттеме ретінде көрсетудің қажеті жоқ.

Тарих

"Fin re" кем дегенде 1960 жылдардан бері қолданылып келеді, ол кезде Ллойд синдикаттары сол кезде "roll over" деп аталған көп жылдық келісімшарттар үшін қайтасақтандыру сыйлықақысы ретінде шетелге ақша жібере бастады. Бұл келісімдер заңды болып, Ұлыбританияның салық органдарымен келісілген. Бірақ, бірнеше жыл өткен соң олардың беделі түсті, себебі олардың салықтан қашуға бағытталған ниеттері анық болды, сондай-ақ шетелдегі қаражаттың жымқырылған немесе қарақылдықпен ұрланған бірнеше жағдайлары тіркелді. Соңғы кезде Австралиядағы HIH сақтандыру компаниялар тобының банкротқа ұшырауы, олардың банкротқа түсуге дейін бірнеше жыл бойы күмәнді операциялар жүргізгенін көрсетті. 2006 жылдың маусымынан бастап General Re және басқа да компаниялар HIH таратушысы тарапынан алаяқтық әрекеттерге қатысты сотқа берілді. Өмір сақтандыру саласында "fin re" Еуропада кеңінен қолданылып келеді.

Регулятордың көзқарасы

Өмірді сақтандырушының қаржылық жағдайына қарағанда, компанияның активтері мен міндеттемелері өлшеніп бағаланады. Осы айырмашылық компанияның "бос активтері" деп аталады. Міндеттемелерге шаққанда бос активтердің көбірек болуы компанияның "төлем қабілеттілігін" арттырады. Активтер мен міндеттемелерді өлшеудің әртүрлі жолдары бар, бұл кім қарап тұрғанына байланысты. Сақтандыру компанияларының сақтандырушылар алдындағы міндеттемелерін орындау қабілетін қамтамасыз етуге мүдделі реттеуші, әдетте, активтерді төмен бағалап, міндеттемелерді жоғары бағалайды. Осы консервативті көзқарас тұрғысынан қарағанда, болашақ пайданы назарға алмау қадамдарының бірі болып табылады. Бір жағынан, бұл түсінікті – болашақ пайданы күту ақылға қонымсыз. Екінші жағынан, полистердің барлық портфелі үшін, кейбіреулері тоқтатылса да, статистикалық тұрғыдан алғанда, компанияның болашақ пайдасына үлес қосу үшін белгілі бір саны әлі де сақталады. Сондықтан болашақ пайданы қабылдауға болмайтын актив деп қарастыруға болады – яғни, (регулятордың пікірінше) ескеруге болмайтын актив. (Қазіргі дамулар, әсіресе Еуропадағы Solvency 2, төлем қабілеттілігін бағалауды нарықтық құнмен бағаланған активтер мен міндеттемелерге негіздейді, осылайша болашақ пайдаға белгілі бір құн қосады. Solvency 2 банктердің "Тәуекел құнына" (Value at Risk) көбірек ұқсайды.)

Банкирдің көзқарасы

Егер банк сақтандырушыға несие берсе, сақтандырушының активтері несие сомасына артады, бірақ олардың міндеттемелері сол сомаға плюс пайызбен (қосымша міндеттемелермен) артады, себебі олар осы ақшаны банкке қайтарып беруге міндетті. Активтер мен міндеттемелер бірдей көлемде өскендіктен, еркін активтер өзгеріссіз қалады. Бұл әдетте дұрыс, бірақ қаржылық қайтасақтандыру осыны көздемейді. Алайда, дефляция болған жағдайда міндеттемелер, активтер және еркін активтер нақты құны бойынша артады. Осылайша, дефляция балансты кеңейтеді.

Қайта сақтандырушының көзқарасы

Қаржылық қайтасақтандыру шартын жасау кезінде қайтасақтандырушы капитал ұсынады (мұны істеудің бірнеше тәсілі бар, олар төменде талқыланады). Оның орнына сақтандырушы осы капиталды уақыт өте келе қайтарып береді. Мұндағы басты мәселе – қайта сақтандырылған бизнес блогынан түсетін артық табыс есебінен ғана төлемдер жүзеге асырылуын қамтамасыз ету. Осы артық табыс шектеуінің артықшылығы нормативтік есептемелерде болашақ пайдаға ешқандай құн қойылмайды, яғни қайтасақтандырушыға төлеу міндеттемесі нөлдік деп есептелетін төлемдер тізбегі арқылы жасалады. Соның салдарынан активтер (қаржыландырудан) көбейеді, бірақ міндеттемелер өспейді. Яғни, қаржылық қайтасақтандыру компанияның бос активтерін арттырады.

Есепке алудың әртүрлі жүйелері

Қаржылық қайтасақтандыру, әдетте, компанияның төлем қабілеттілігін дұрыс бағалауға мүмкіндік бермейтін бұрмаланған балансты түзету мақсатымен нормативтік балансқа әсер етуге бағытталған. Көптеген қаржылық қайтасақтандыру операциялары, әсіресе өмірді сақтандыру компаниялары үшін, GAAP есептеріне және акционерлерге көрсетілетін пайдаға аз әсер етеді. 2004-2006 жылдар аралығында бірқатар қаржылық немесе шекті қайтасақтандыру операциялары, әсіресе Нью-Йорк Бас прокуроры Элиот Спитцердің назарына ілікті, себебі олардың басты мақсаты тәуекелді беруден гөрі есептің көрсетілуін бұрмалау және басқару болып табылды. Атап айтқанда, AIG және General Re арасындағы, бірінші компанияның резервтерін нығайтуға бағытталған операция, жеткіліксіз тәуекелді беруге байланысты анықталды, және бұл тексеру екі компанияның басшылығында өзгерістерге әкелді. Бухгалтерлер, реттеушілер және басқа да мүдделі тараптар мұндай операцияларды бағалау үшін әртүрлі тесттер ұсынды.