Кіріспе

Қосмекенділер түрі, Жапониядан Еуропаға әкелінген үлгілер негізінде. Ол оны тегіс тритонмен салыстырып, егер оның Жапониядан келгенін білмегенде, оны осы түрмен шатастырар еді деді. Ол зерттеген ешбір үлгі толық жетілмеген. "Пиррогастер" атауы грек тілінен ("purrhos" және "gastēr") алынған. *Salamandra subcristata* 1838 жылы Коенрад Якоб Темминк және Герман Шлегель сипаттаған, ал сол жылы швейцариялық табиғаттанушы Иоганн Якоб фон Цхуди оны *Cynops* туысына көшірген. Біріктірілген таксономиялық ақпарат жүйесі *Cynops pyrrhogaster* үшін он алты синонимді тізімдейді. Түрдің қалыпты атаулары: Жапондық отты қарны бар тритон, клад галереясы.

Сипаттама

Оның денесі қара қоңыр, қара түске жақын, және денесі кеспе іспетті дөңгелектермен қапталған. Құрсағы мен құйрығының астыңғы жағы қара дақтармен жарқын қызыл түсті. Толығымен қызыл түсті нұсқасы бар: бұл түс тұқым қуалайтын және басымдықсыз деп есептеледі. Бұл нұсқа кез келген бір популяцияға ғана тән емес, жалпы Жапонияның батыс жартысында көбірек кездеседі. Ауыздың артқы жағындағы тістер тобы – вомеропалатиндік тістер екі қатарға орналасқан. Тілдің көлемі ауыз енінің жартысына жуық. Мұрын тесіктері алдыңғы жағында (басқа қарай) орналасқан, олар көзге қарағанда бір-біріне жақын және жоғарыдан қарағанда көрінбейді. Еркектердің саусақтары мен аяқтары ұрғашыларына қарағанда ұзын, бірақ ұрғашылардың өздері ұзын. Құйрығы қатты қысылған, үстіңгі және астыңғы жағында қанаттары бар. Олардың мойнынан құйрығына дейін тегіс қырқасы бар. Ересектердің толық дене ұзындығы: Хачидзё-жима аралында Шикокудан шыққан деп есептелетін, жасанды түрде әкелінген популяция да бар. Олардың әкелінуі 1970 жылдары болған деп саналады, бірақ қалай әкелінгені белгісіз. АҚШ-та Флорида және Массачусетс штаттарында үш рет тіркелген. Әрбір жағдай қашқан немесе қасақана босатылған жануарлармен байланысты, және ешқандай популяция құрылмаған. Төрт кладтың солтүстігі Тохоку және Канто аудандарында орналасқан. Бұл орталық кладтың Чюбу, солтүстік Кансай және шығыс Чюгоку аймақтарында кездесетін ареалымен сәйкес келмейді. Орталық кладтың ареалы оңтүстік Кинки, батыс Чюгоку, Шикоку және орталық Кюсюде кездесетін батыс кладпен аздап жақындасады. Батыс кладтың оңтүстік және батыс Кюсюде кездесетін оңтүстік кладпен де жақындасатын жерлері бар. Ұрғашылардың өзіне тән түрі бар, оны ашқандар иморин деп атаған (жапон тіліндегі imo, және rin сөзінен). Олар клоакадан шығарылады және омыртқалы жануарларда алғаш рет анықталған пептид феромоны, сондай-ақ ұрғашы омыртқалы жануарларда алғаш рет анықталған феромон болып табылады. Қызғанақ еркек ұрғашыға жақындап, оның қабырғасын немесе клоакасын иіскегенде басталады. Содан кейін еркек құйрығын ұрғашыға жақындатып, оны жылдам сілкілейді. Ұрғашы тұмсығымен еркектің мойнын итеріп жауап береді. Осы кезде еркек құйрығын созып, баяу артқа шегінеді, ал ұрғашы оның құйрығын ілесіп, жеткенде тұмсығымен тигізеді. Содан кейін еркек екі-төрт сперматофорды бірінен соң бірі, бірнеше сантиметр қашықтыққа жылжып, ұрғашы оларды клоакасымен ұстап алуға тырысады, кейде сәтсіз болады. Жас шабақтар шамамен үш аптадан кейін, жүзуге қабілетті, қуырықты дернәсілдер түрінде жұмыртқадан шығады. Олар өмірінің алғашқы үш айында шамамен өседі. Бес-алты айлық болған соң, олар тамақтануды тоқтатып, метаморфозға ұшырайды, сақалары мен қанаттарын жоғалтады және жасөспірімге айналады. Жас шабақтар дернәсілдер сияқты судың астында ұзақ уақыт қалуға төтеп бере алмайды, әйтпесе суға батып кетеді. Төменгі биіктікте өсетін жаңалар жоғары биіктікте өсетіндерге қарағанда тез жетіледі. Жоғары биіктікте өсетін еркек жаңалар жетілгеннен кейін ұзақ өмір сүреді, бірақ олардың толыққанды денесі жазық жерлерде өсетін жаңалар сияқты үлкен емес. Жыйырма үш жасқа дейін тірі қалған жабайы жануарлар да табылды.

Сперматогенез

Cynops pyrrhogaster сперматогенез кезінде митоздан мейозға өту механизмін зерттеу үшін омыртқалы жануарлардың үлгі ретінде жиі қолданылады. Еркектерде бұл өту ДНК репликациясы және ДНК жөндеу процестерінде қолданылатын ДНК полимераза дельтаның көмекші ақуызы PCNA-ның экспрессиясын қамтиды. Фукусима префектурасының Азума тауларындағы бір субальпілік сортаңда ересектер тірі жемді де, өліктерді де жейтіні анықталды. Олар Odonata отрядының құмырсқалар мен қызылшалар сияқты көптеген жәндік түрлерін тұтынады, олардың дернәсілдері тритонның асқазанында толығымен сақталады, ал ересектерден тек бөліктері табылады; Brachycera, Diptera (жауырықтар) отрядының кіші отряды; Hymenoptera, оған пиломаялар, аралар, былдырықтар және құмырсқалар кіреді; және Coleoptera (қоңырқайлар). Бұдан өзге, олар Rhacophorus arboreus шабақтарымен және өз түрлерінің жұмыртқаларымен қоректенеді. Олардың рационы маусымдық және жылдық өзгерістерге ұшырайды, бұл олар мекендейтін көлдер мен олардың маңындағы шағын жануарлардың құрамындағы өзгерістерге байланысты.

Жыртқыш жануарлар

Жапония материгіндегі тритонның жыртқыштарға қарсы мінез-құлқы кіші аралдардағы тритоннан өзгеше. Кіші аралдардағы (мысалы, Фукуэ аралындағы) тритондар көбінесе "ункен рефлексі" деп аталатын маневрді қолданады, оның барысында олар шабуылдаушыларға жарқыраған қызыл ішін көрсетеді. Олардың негізгі жыртқыштары – қызыл түсті ажырата алатын құстар болғандықтан, бұл тәсіл тиімді. Жапония материгінде тритондар сүтқоректі жыртқыштардан да қорғануы керек, олар құс аулаушыларға қарағанда түстерді жақсы ажырата алмайды. Бұл осы популяцияларды маневрді сирек пайдалануға мәжбүр етеді, себебі оны орындауға тырысса, өлімге соқтыруы мүмкін. Фукуэ аралынан шыққан тритондар жыландарға қарсы құйрықтарын шайқап, жыртқыштың назарын олардың алмастырылатын құйрығына, маңызды басына емес, аударуға тырысады; ал Жапония материгіндегі Нагасаки префектурасынан шыққан тритондар көбінесе қашып құтылуға бейім. Екеуі де жыландарға толы. Бұл мінез-құлқының айырмашылығы, материктегі тритондардың сүтқоректі аңшылардан қашуға бейімделгендігінен болуы мүмкін, олар мұндай көрсетілімге аз әсер етеді.

Токсин

Жабайы жапондық отбауырлы тритондарда жоғары деңгейде нейротоксин тетродотоксин (TTX) қамтылған. Осы топтың келесі зерттеуінде, тұтқында өсірілген тритондарға нейротоксин қосылған тамақ берілді. Олар TTX-пен сіңірілген қан құрттарын қуана жеп, уды ішкеннен кейін ешқандай белгілер көрсетпеді. Кейіннен олардың денесінен токсин табылды, бұл тамақтың токсиннің көзі екенін анықтады. Олардың өмір сүретін ортасында TTX өндіретін организмдер белгілі емес, бірақ олардың болуы мүмкін, және бұл жабайы тритондардағы TTX-тің пайда болуын түсіндіруге болады.

Қорғау

Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оны құрылына жақын түр деп бағалаған. Бұл бағалау 2020 жылы жасалды. Ол Австралия зообақтарында сәтті көбейеді. Ацуми түбегінде ғана кездесетін деп саналған бір түрі 1960 жылдары жойылып кеткені ойылған. Бірақ 2016 жылы үш зерттеуші Чита түбегіндегі тритонның морфологиялық белгілерінің ұқсастығына байланысты, олардың сол түрінің нұсқасы болуы мүмкін екенін анықтады. Екі топ та салқын температураны жақсы көреді, денелері тегіс және жұмсақ, арқасы ақшыл, ал құрсағы сарғыш түсті. Егер тірі болса да, бұл түрдің жағдайы өте осал және дереу қорғау шаралары қолданылмаса, жақын арада жойылып кетуі мүмкін.

Зерттеу

Жапондық отбауырлы тритон зертхана жағдайында өте пайдалы модельді организм ретінде қолданылады, бірақ метаморфозден кейін күтім жасау қиындай түседі. Жапония ғылымын дамыту қоғамы қолдаған экспериментте тиоурея (ТУ) осы процестің алдын алуға қабілетті екені анықталды, бұл жануарларға екі жылға дейін метаморфозға дейінгі күйінде қалуға мүмкіндік береді, ал ТУ ерітіндісінен алынғанда метаморфозға ұшырауға дайын болады. Бұл олардың тіндерін жаңару қабілетіне ешқандай әсер етпеді. Бұл түр, сондай-ақ басқа Urodele қосмекенділері сияқты, жоғалған дене мүшелерін, оның ішінде буындары бар аяқ-қолдар мен төменгі жақ сүйегін қайта өсіре алады. Осы процесс жүргенде, жаңадан өскен тіндер пішін жағынан зақымдалмаған тіндерге ұқсайды. Ол сондай-ақ жоғалған көз линзаларын да қайта өсіре алады, личинка кезінде бұл процеске отыз күн, ал ересек организмде сексен күн уақыт кетеді. Уақыттың өзгешелігі көздің мөлшерімен ғана байланысты, ал тіндерді жаңару қабілеті өзгермейді; осы фактінің ашылуы жас жануарлар ересектерге қарағанда жылдам жаңаруға қабілетті деген кең таралған пікірге қарсы келеді.

Тұтқында

Cynops pyrrhogaster тұтқында ұстауға болады. Ветеринария ғылымдарының докторы Лианн МакЛеод оларды "күтуге қарапайым" деп сипаттап, тұтқында ұсталған тритонның қан құрттарын, артемияны, шыны креветкаларды, дафнияны және ірілері үшін гуппилерді жегенді жақсы көретінін айтты.