Кіріспе

Тәртіптік шекараларды кесіп өтетін ғылыми-зерттеу стратегиясы Трансдисциплинарлық дегеніміз - тұтастай тәсіл жасау үшін пәндік шекараларды кесіп өтетін ғылыми-зерттеу стратегиясы. Ол екі немесе одан да көп пәндердің шекарасын ашатын проблемаларға бағытталған зерттеу жұмыстарына қолданылады, мысалы биомедициналық зерттеулер үшін тиімді ақпараттық жүйелер туралы зерттеу (биоинформатиканы қараңыз) және бастапқыда бір пәннің әзірлеген, бірақ қазір бірнеше басқа пәндер қолданатын ұғымдар немесе әдістерге сілтеме жасай алады, мысалы этнография, бастапқыда антропологияда әзірленген, бірақ қазір басқа пәндер кеңінен қолданатын далалық зерттеу әдісі. Белмонт форумы трансдисциплинарлық тәсіл ғылыми және ғылыми емес мүдделі тараптар қауымдастықтарына кіріс пен ауқымды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді және қиындықты шешудің жүйелі әдісін жеңілдетеді деп түсіндірді. Бұл ғылыми-зерттеу іс-шараларын салааралық жолмен ойластыру мен жүзеге асыру үшін қажетті әлеуетті дамытуға қолдау көрсететін бастамаларды қамтиды.

Неміс тілінде қолданылуы

Неміс тілінде сөйлейтін елдерде Transdisziplinarität зерттеудің әртүрлі түрлерін біріктіруді білдіреді және проблеманы шешуде білімді байланыстыратын нақты әдістерді қамтиды. 2003 жылы Геттинген университетінде өткен конференцияда мульти, интер және трансдисциплинарлық терминдердің әртүрлі мағыналары көрсетіліп, қазіргі қолданыс жойылмай, оларды біріктіру туралы ұсыныстар жасалды. Мәселелердің табиғаты дау туғанда, пәндер аралық мәселе ең маңызды мәселелерді және зерттеу сұрақтарын анықтауға көмектеседі. Бірінші сұрақ қазіргі проблемалардың себебін және олардың болашақтағы дамуын қарастырады (жүйелік білім). Тағы бір мәселе проблеманы шешу процесінің мақсаттарын қалыптастыру үшін қандай құндылықтар мен нормаларды қолдануға болады (мақсатты білім). Үшіншісі проблемалық жағдайды қалай өзгертуге және жақсартуға болады (трансформациялық білім). Трансдисциплинарлық мәселелерді шешу үшін проблемалардың күрделілігі мен оларды қабылдаудың әртүрлілігі, абстрактілі және нақты жағдайды білуі байланысты болуы және тәжірибе жалпы игілікті алға жылжытуы қажет. Трансдисциплинарлық қатынас қатысушы сарапшылар ашық талқылау мен диалог барысында өзара әрекеттескенде, әр көзқарасқа тең салмақ беріп, оларды бір-бірімен байланыстырған кезде пайда болады. Бұл өте қиын, өйткені ақпараттың көптігі, сондай-ақ әр саладағы арнайы тілдердің теңдесі жоқ болуы. Осы жағдайда үздік болу үшін зерттеушілерге терең білім мен тиісті пәндер бойынша білімі ғана емес, сонымен қатар, әділдік, медиация, қауымдастық және трансферт дағдылары қажет.

Кеңейтті қолдану

Трансдисциплинарлық деген сөз сондай-ақ пәннен тыс білім бірлігін білдіру үшін де қолданылады. Жан Пиаже бұл терминді 1970 жылы енгізді, ал 1987 жылы Халықаралық трансдисциплинарлық зерттеулер орталығы (CIRET) 1994 жылдың қарашасында Португалиядағы Конвенто да Арабидада өткен 1-ші Дүниежүзілік трансдисциплинарлық конгресінде Трансдисциплинарлық жарғысын қабылдады. CIRET әдісі бойынша, трансдисциплинарлық пәндер арасындағы пәндерден түбегейлі ерекшеленеді. Плюридисциплинарлық сияқты, интердисциплинарлық әдістерді бір пәннен екінші пәнге берумен байланысты, бұл зерттеуге пәндік шекаралардан асып түсуге мүмкіндік береді, бірақ пәндік зерттеулер шеңберінде қалады. "Транс" префиксі көрсеткендей, трансдисциплинарлық пәндер арасында, әр түрлі пәндер арасында және әр жеке пәннен тыс жерде бірден болатын нәрсеге қатысты. Оның мақсаты - қазіргі әлемді түсіну, оның бір талабы - білімнің жалпы бірлігі. Трансдисциплинарлық зерттеулердің тағы бір маңызды ерекшелігі - зерттеулер нәтижесінде алынған білімді таратуды жақсырақ енгізу үшін зерттеу мақсаттары мен стратегияларын айқындауда мүдделі тараптарды қосу. Қатысушы тараптар арасындағы ынтымақтастық тек академиялық немесе пәндік деңгейде ғана емес, сонымен қатар зерттеуге қатысы бар адамдармен және қоғамдастыққа негізделген мүдделі тараптармен белсенді ынтымақтастық арқылы маңызды болып саналады. Осылайша, пәндер аралық ынтымақтастық әлемді танудың әртүрлі тәсілдерімен айналысуға, жаңа білім алуға және мүдделі тараптарға зерттеу нәтижелері мен сабақтарын түсінуге және енгізуге көмектесуге қабілетті болады. Трансдисциплинарлық Басараб Николеску үш әдістемелік постулат арқылы анықталады: Шындық деңгейлерінің болуы, кіретін ортаның логикасы және күрделілік. Шындықтың бірнеше деңгейлерінің болуы кезінде пәндер арасындағы және пәндерден тыс кеңістік ақпаратқа толы. Дәріс салалық зерттеулер ең көп дегенде бір және сол Реалдық деңгейге қатысты; сонымен қатар, көп жағдайда ол Реалдық деңгейінің бір бөлігін ғана қамтиды. Керісінше, трансдисциплинарлық бір уақытта Реалдықтың бірнеше деңгейлерінің әрекетімен туындайтын динамикаға қатысты. Бұл динамикаларды анықтау міндетті түрде пәндік білім арқылы өтеді. Жаңа пән немесе жаңа супердисциплина емес, трансдисциплинарлық пәндік зерттеулер арқылы тамақтанады; өз кезегінде, пәндік зерттеулер трансдисциплинарлық білім арқылы жаңа, құнарлы жолмен түсіндіріледі. Осы тұрғыдан алғанда, пәндік және пәннен тыс зерттеулер бір-біріне қарама-қайшы емес, бірін-бірі толықтырады. Дәріс салалық зерттеулер сияқты, трансдисциплинарлық зерттеулер де көп салалық және салааралық зерттеулерге қарсы емес, оларды толықтырады. Николескудің айтуынша, трансдисциплинарлық, дегенмен, оның мақсаты, қазіргі әлемді түсіну, оны тәртіптік зерттеулер аясында жүзеге асыруға болмайды. Көп салалық және салааралық мақсат әрқашан пәндік зерттеулер аясында қалады. Егер трансдисциплинарлық жиі интердисциплинарлық немесе мультидисциплинарлықпен шатастырылса (және сонымен қатар, интердисциплинарлық жиі мультидисциплинарлықпен шатастырылатынын атап өтейік), бұл негізінен үштігінің де пәндік шекараларды ашады деген фактімен түсіндіріледі. Қорғаушылар бұл шатасудың трансдисциплинарлық үлкен әлеуетті жасыратынын айтады. Аргентинадағы трансдисциплинарлық саланың ең танымал мамандарының бірі Пабло Тигани, оның трансдисциплинарлық туралы тұжырымдамасы: Қазіргі уақытта трансдисциплинарлық - бұл жаңа қолданбалы зерттеулерге, әсіресе Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде, негізін қалаушы академиялық сала. Осы тұрғыдан алғанда, Хавьер Колладоның "Үлкен тарих" атты трансдисциплинарлық және биомиметикалық зерттеулері ғылыми білім мен жергілікті халықтардың, мысалы Эквадордағы жергілікті халықтардың ата-бабаларының даналығы арасындағы білім экологиясын білдіреді. Колладоның айтуынша, Үлкен тарих саласында қолданылатын трансдисциплинарлық әдістеме адамзаттың табиғатта және космоста бірге өмір сүретін әртүрлі шындық деңгейлерімен өзара байланыстарын түсінуге тырысады, және бұл аяуаска және басқа да қасиетті өсімдіктермен шаманизмнің рәсімдерінде өте көп кездесетін мистикалық және рухани тәжірибелерді қамтиды. Қысқаша айтқанда, Бразилия, Эквадор, Колумбия және Аргентина университеттерінде Үлкен тарихты оқыту ғылыми пәндердің ішінде, арасында және одан тыс жерлерде, яғни ата-бабалар даналығы, руханилық, өнер, �...

Пәндер аралық білім беру

Трансдисциплинарлық білім беру - бұл жаңа білімді құру және білім алушыны танымдық қабілеттердің жоғары салаларына және тұрақты білім мен дағдыларға көтеру үшін әртүрлі пәндерді үйлесімді түрде біріктіретін білім беру. Бұл өмір бойы білім алу үшін нейрондық желілерді жақсартуды білдіреді. Тәрбиенің маңызды мақсаты ретінде халықаралық деңгейде трансдисциплинарлық белгіленді. Мысалы, ЮНЕСКО мен UNHCR қолдауымен шығатын халықаралық журнал Global Education Magazine: "Трансдисциплинарлық ішкі сыншыл сананың эволюциялық рухын дамытудың қабілетті түйінін білдіреді, онда дін мен ғылым бір-бірін толықтырады. Құрмет, ынтымақ пен ынтымақтастық шекарасыз адам дамуының жалпы стандарттары болуы керек. Бұл тұрақты дамудың, әлемдік білім берудің және әлемдік қоғамның онтологиялық үлгілерін түбегейлі өзгертуді талап етеді. Біз модельдердің, мәдениеттердің көптігін және әлеуметтік-экономикалық әртараптандыруды мойындауға сүйенуіміз керек. Биологиялық әртүрлілік жаңа түрлердің пайда болуына жол ашқандай, мәдени әртүрлілік әлемдік қоғамның шығармашылық әлеуетін білдіреді".

Өнер және гуманитарлық ғылымдар

Трансдисциплинарлық ғылымдар мен өнер саласында кездеседі. Мысалы, Планеталық коллегия "саным, ғылым, технология және сананы зерттеудің үйлесуінде трансдисциплинарлық дискурстың дамуын" іздейді. Plasticities Sciences Arts (PSA) зерттеу тобы гуманитарлық және іргелі ғылымдар арасындағы қарым-қатынастарға, сондай-ақ Өнер және ғылым саласына қатысты пәндер аралық тәсілдерді да дамытады. Өнер мен гуманитарлық ғылымдардағы трансдисциплинарлық зерттеулердің мысалын Люси Джеффридің Самуэль Бекеттің еңбегі туралы зерттеуінде көруге болады.

Денсаулық сақтау ғылымдары

Трансдисциплинарлық термин денсаулық сақтау саласындағы зерттеулерде кеңінен таралып келеді және денсаулық сақтаудың тиімділігі мен тиімділігін арттыру үшін маңызды болып табылады.