Кіріспе

Сөз мағынасының эволюциясы Семантикалық өзгеріс (сонымен қатар семантикалық ауысу, семантикалық прогрессия, семантикалық даму немесе семантикалық дрейф) - сөзді қолданудың эволюциясына қатысты тілдік өзгерістердің бір түрі, әдетте қазіргі мағынасы түпнұсқалық қолданыстан түбегейлі өзгеше. Диахроникалық (немесе тарихи) лингвистикада семантикалық өзгеріс - сөздің бір мағынасының өзгеруі. Әр сөздің әр түрлі мағыналары мен коннотациялары бар, олар уақыт өте келе қосылуы, алынып тасталуы немесе өзгеруі мүмкін, көбінесе кеңістікте және уақытта туысқан мағыналар өте әртүрлі мағыналарға ие болады. Семантикалық өзгерістерді зерттеуді этимология, ономазиология, семазиология және семантиканың бір бөлігі ретінде қарастыруға болады.

Ағылшын тіліндегі мысалдар

Жарамсыз Сөзбе-сөз "қуанышқа толы", бастапқыда "көркіткіш (немесе қорқыныш) туғызады" дегенді білдіреді, сондықтан "тақырыбы бар". Қазіргі кезде бұл сөз "өте жаман" деген мағынаны білдіреді. "Қараңғылық" сөзбе-сөз "қатерлі әсер қалдыратын", бастапқыда "көркіткіш (немесе қорқыныш) туғызатын" дегенді білдіреді, сондықтан "тақырыбы бар". Қазіргі кезде бұл сөз "өте жақсы" деген мағынаны білдіреді. Бастапқыда "Қорқынышты әсер ету" деген мағынаны білдіретін, кейіннен тамаша нәрсеге, содан кейін тамаша жаман нәрсеге ауыстырды. Террифик Бастапқыда "көрнекті қорқыныш" деген мағынаны білдіреді, кейін көрнекті нәрсені білдіруге ауысты, содан кейін көрнекті нәрсеге ауысты. Nice Бастапқыда "ақымақ, надан, ақылсыз, ақылсыз" дегенді білдіреді. ескі французша nice (12б.) "қамсыз, әуесқой; әлсіз; кедей, мұқтаж; қарапайым, ақымақ, ақымақ, ақымақ" дегенді білдіреді, латын nescius ("білмейтін немесе бейхабар") сөзінен шыққан. Сөзбе-сөз "білмеу", ne "не" (PIE түбірінен * ne "not") + scire "білуге" (ғылыммен салыстыру) сабағы. "Дендік дамуы тіпті а.ж. үшін де ерекше болды". [Weekley] "қатыгез, әлсіз жүректі" (1300 жылға дейін); "қатыгез, ұқыпты" (14 ғасырдың аяғында). ); "қамтал, нәзік" (1400 ж. шамасында); "нақты, мұқият" (1500 ж. Наиф немесе Наив Бастапқыда "табиғи, бастапқы немесе жергілікті" деген мағынаны білдірді. Француз сөзінің еркекше түрі, бірақ ағылшын тілінде жынысына сілтеме жасамай қолданылады. Ежелгі француз тілінен алынған "наиф" сөзінің мағынасы "туған жерлік тұрғындар; қарапайым, табиғи ақымақ" дегенді білдіреді. Демагог Бастапқыда "халықтық басшы" деген мағынаны білдіреді. Бұл грекше dēmagōgós "халық көшбасшысы", dēmos "халық" + agōgós "жетекшілік ету, басшылық ету" деген сөзден шыққан. Қазір бұл сөз эмоция мен бейбітшілікке бейім саясатшы дегенді білдіреді. Egregious Бастапқыда ерекше жақсы нәрсені сипаттады (Theorema Egregium сияқты). Бұл сөз латын тілінен алынған egregius "өрескел, таңдалған", сөзбе-сөз "қорадан ерекшеленіп тұр" дегенді білдіреді, бұл ex "шығарынан" + greg ((grex) "қорадан". Ал қазір ол өте жаман немесе айқын нәрсеге нұсқайды. Гей Бастапқыда (13 ғасыр) "баяу жүректі", "бақытты" немесе (14 ғасыр) "жарқын және көрнекті" дегенді білдірді, сонымен қатар "бақытты" дегенді білдірді; ол 1637 жылы жыныстық қатынас, мысалы, гей әйел "жезөкше", гей ер адам "әйелді", гей үй "бұрдақхана", немесе басқа, мысалы, гей ит "ашықтан кешірімді адам" және гей алдамшы "алдамшы және азғын". 1897 жылы АҚШ-та гей мысық деген сөз босқындарды, әсіресе жасы үлкенірек босқындардың арасында жүрген жас босқындарды білдірді; 1935 жылы ол гомосексуалдық жігіт үшін түрме сленгінде қолданылды; ал 1951 жылы гейге кесіліп, гомосексуалдарды білдірді. Джордж Чонси өзінің "Гей Нью-Йорк" кітабында бұл ауысуды 19-шы ғасырдың аяғында белгілі бір "көпшілікте" гей түнгі өмірін білетіндер арасында көрсетеді. Қазіргі кезде бұл сөз көбінесе гомосексуалдарға қатысты қолданылады, алдымен өз араларында, содан кейін қоғамда бейтарап коннотациямен; немесе "сенсіз", "тақырықсыз" немесе "сарық" деген кіршік синонимі ретінде. Гай Фокс 1605 жылы 5 қарашада Англия парламенті ғимаратын жарылтуға бағытталған заговордың жетекшісі болды. Бұл күн Guy Fawkes Day деп аталып, мерекелік мерекеге айналды, оны Guy деп аталатын Фавкестің жыртық манекенін парадта өткізу және өртеу арқылы атап өтті. Бұл жігіт сөзін кез-келген "көрінісі әзіл-қалжың адам" үшін, ал 1800-жылдардың аяғында, әсіресе АҚШ-та "әрбір адам" үшін, мысалы, "Сені біреу шақырды" деген сияқты термин ретінде қолдануға әкелді. XX ғасырда "guy" сөздері АҚШ-та "fellow" сөзінің орнын басып, американдық мәдениеттің ықпалымен ағылшын тілінде сөйлеуші әлемде "fellow", "boss", "guy" және басқа да сөздердің орнын алып кетті. Көптік санда жыныстардың араласқан түріне (мысалы, "Кел, балалар!" тек ер адамдарға ғана емес, аралас жынысты топқа да бағытталуы мүмкін).

Түрлердің дамуы

Семантикалық өзгерістер үшін бірқатар жіктеу схемалары ұсынылды. Соңғы шолулар Бланкпен ұсынылған және Семантикалық өзгерістер ежелгі заманнан бері академиялық талқылауларды тартты, бірақ алғашқы ірі жұмыстар 19 ғасырда пайда болды. , , және жеке сөздерді талдаудан тыс зерттеулер сөздік өрісті талдаумен басталды. , сөздің әрбір семантикалық өзгеруі лексикалық өрістегі барлық басқа сөздерге де әсер етеді деп мәлімдеді. Оның әдісі кейіннен генеративтік семантика арқылы жетілдірілді. Прагматикалық және когнитивтік теорияларды қамтитын соңғы еңбектер - Дирк Герерц және Типологиялардың хронологиялық тізімі төменде ұсынылған. Қазіргі кезде ең көп қолданылатын типологиялар - және .

Қайта бөлу туралы іс

Семантикалық өзгерістің нақты бір жағдайы - қайта иелiктену, бұл мәдени процесс, ол арқылы топ бұрын сол топты кемсітетін, мысалы, квир сөзінде сияқты қолданылған сөздерді немесе артефакттерді қайтарады. Басқа да байланысты процестерге кемсіту және жақсарту жатады.

Практикалық зерттеулер

Көптеген жеке зерттеулерден басқа, этимологиялық сөздіктер семантикалық өзгерістер туралы білу үшін танымал анықтамалықтар болып табылады. Жақында жүргізілген зерттеуде сөздердің уақыт өткен сайын семантикалық өзгеруін зерттеу үшін практикалық құралдар мен онлайн жүйелер келтірілген. WordEvolutionStudy - Google Books ngram деректер жиынтығы мен Тарихи американдық ағылшын тілінің корпусына негізделген олардың эволюциясының қорытынды көріністерін жасау үшін кездейсоқ сөздерді енгізу ретінде алатын академиялық платформа.