Кіріспе

Мұсаның батасы - Мұсаның Исраил руларына батасы ретінде баяндалған 5 - тарауда кездесетін пайғамбарлық өлеңге берілген атау . Осылайша бұл өлеңнің тақырыбы Жақыптың батасына байланысты. Мұсаның батасында баталар аз, көпшілігі рулардың кейінгі кезіндегі жағдайын сипаттайды. 33:2 тармағы "Киелі кітаптағы ең қиын оқиғалардың бірі" деп аталады.

Сыншылдық көзқарас

Қазіргі заманғы құжаттамалық гипотезаға сәйкес, өлең бастапқыда бөлек мәтін болған, оны Деутерономист мәтіннің екінші басылымына (екіден) енгізген, ол Деутерономияға айналған (яғни "Dtr2" қосымшасы). Шығармада Шымонның сипаты айтылмаған, бұл оның жазылған уақытын көрсетеді, өйткені Шығармада Шымонның рулық болмысы біртіндеп жоғалып кетті деп есептеледі, өйткені оның дәстүрлі аумағы Яһуданың аумағында болды. Поэмада әр ру қысқаша ғана аталады, тек Жүсіп пен Леуі рулары ғана, бұл поэманың леуілік діни қызметкерлердің ішінде, Жүсіп руларының аумағында немесе жалпы алғанда Солтүстік Исраил патшалығында пайда болғанын білдіреді. Мұсаның Жақыпқа берген батасы мен оның батасының арасында қандай байланыс бар екенін анықтау қиын. Көптеген ғалымдар бұл сөздерді Жүсіптің батасына байланысты деп айтады. Бірақ Жақыптың батасында Жүсіп туралы үзінді Мұсаның батасында қамтылған материалдан кеңейтілгеніне күмән жоқ (ЖЕ дейді). Әйтпесе, Зәбулун мен Исашар руларының батасын берудегі бірдей жағдайға негізделген және басқа да келісу нүктелері болуы мүмкін, бірақ олар тікелей байланысты емес, мәселенің ұқсастығын көрсетеді.

Күмәнді аяттар

Мұсаның батасында Жақыптың батасы сияқты, тек бірнеше баталар бар, көпшілігі жазушының уақытындағы рулардың жағдайын сипаттайды. Жақыптың батасын берген мәтін сияқты, бұл тармақтардың мәтіні де дұрыс емес: бастамасы (2 және 3-аяттар) "көптеген зақымданған"; тіпті нұсқалардың көмегімен ол олқылықты толтыру мүмкін емес. Мүмкін, кіріспе мен қорытындыны батаның авторы өзі жазған жоқ шығар. Штуернагель өзінің 5 - жазбадағы Еврей жазбаларына қатысты түсініктемесінде 5-ші тармақтан 6-шы тармаққа және 25-ші тармақтан 26-шы тармаққа көшудің өте кенеттен болғанын, ал кіріспе мен қорытынды мазмұнының басқа тармақтардағыдан мүлдем басқаша екенін айтады. 26-аяттар және одан кейінгілер. 5-аятпен байланысты болып көрінеді. Сонымен қатар, баталық тармақтар кейінірек енгізілген деген болжамға келу де орынды. 9 және 10-аяттар да кейінірек жазылған деп болжауға болады.

Шығу күні

Ғалымдар Мұсаның батасы қашан жазылғандығы туралы келісімге келе алмайды: ұсыныстар он бірінші ғасырдан бастап алтыншы ғасырға дейін. "Жүдей энциклопедиясы" (1906) Мұсаның батасы Жақыптың батасының түпкілігінде пайда болғаннан кейін пайда болған деп анық айтады. Кейінгі жазбада Симеон мен Леуі (Жаратылыс 34-ті салыстырып көрейік) күнәлары үшін айыпты болып, Исраилде таралып кету қаупі төнсе де (Жаратылыс 49:5 - 7), Мұсаның батасында Симеон мүлдем аталмаған; әрі Леуі діни қызметкерлердің руы ретінде көрінеді, бірақ ол діни қызметкерлік қызметтен әлі де ақталмаған және оны атқаратыны үшін құрметтелмеген. Қайта, ол қудалауға ұшырайды, және бұл, мүмкін, оның діни қызметкерлікке құқығына дау көтерген адамдардан (Заңды қайталау 33: 8 ff). Жақып Рубенді батасын бергенде, оның тұңғыштық құқығынан айырылып қалуы мүмкін екенін айтады. Бұл Рубеннің бұрын да елеусіз күйге түскенін анық көрсетеді. Жүсіп туралы жазба бір кезде осы рудың өз жауларынан сәтті қорғалған кезеңін білдірсе, екінші жазбада (Жаратылыс 49:22 және одан кейінгі) Ефремнің өз күшін сақтап, барлық жақтағы жауларын жеңген кезін көрсетеді: "Жүсіптің салтанаты бұқаның тұңғышындай, мүйіздері бір мүйізді мүйіздей, олармен ол халықтарды жердің түкпір-түкпіріне дейін итермелейді" (Заңды қайталау. 33:17 - де қараңыз). Бұл тармақ, әрине, Ахабтың тұсында Сирияның соғыстарынан кейінгі уақытқа қатысты. Бұл сөздердің Еробоғам II - нің, оның алдындағы патшалардың бәрінен де әлдеқайда сәтті Исраилдің жауларын жеңген кезін білдіретіні анық. Ғад руы туралы жазба осы уақыт аралығында Сирияға қарсы тұрып, жеңіске жеткен болса керек. Аугуст Диллманның (Сандар мен Заңды қайталау туралы түсініктемесі, 415-бет) Яһуданың батасы екі патшалықтың бөлініп кеткеннен кейінгі кезеңге нұсқағаны "қате" (ЕЖ). Ол Леуі мен Буняминнің ата-бабалары туралы айтылған сөздер мен Яһуда мен Жүсіп туралы айтылған сөздер тек осы уақытқа ғана қатысты болуы мүмкін дегенге негізделген. Штуернагель бұл сөз Едомның жеңісінің (2 Патшалар 14:7) болуы мүмкін деп болжайды, бұл, мүмкін, Едомның Яһудаға келтірген қиыншылығын тоқтатты. Бұл сөздерді 2 Патшалар 12:18 - де және одан кейінгі тармақтарда жазылған жағдайға қатысты да қолдануға болады. Кез келген жағдайда, Бенжамин мен Леуі туралы жазба орындары б. з. б. сегізінші ғасырдың басына қатысты деп есептеуге болады, ал Жүсіп туралы жазба орындары Еробоғамның I дәуірін болжамайды. Сондықтан Реус (Geschichte der Heiligen Schriften des Alten Testaments, 213-бет), Корнилл ("Einleitung in das Alte Testament, " 72-бет) және басқалар Мұсаның батасын біздің заманымыздан бұрынғы сегізінші ғасырда пайда болған деп санайды. Қалай болғанда да, аяттардың ешқайсысы Мұсаның авторлығын білдірмейді; бұл дәстүр батаның өзінде ешқандай ерекшелікпен байланысты емес, тек кіріспе және қорытынды аяттарда (31:30, 32:44а) айтылады, олар өлеңге жағдай жасау және оның әртүрлі бөлімдерінің арасындағы байланысты орнату үшін арналған.

Яһуди энциклопедиясындағы сілтемелер

Р. Х. Граф, Дер Сеген Мосе, 1857; К. Дж. "Болл", "Мұсаның батасы", "Президенттік кітаптар", 1896, с. 118137; А. Ван дер Флиер, Deuteronomium, 1895, 33 б.; А. Кампхаузен, Дас Лид Мосе; Клостерманн, Дас Лид Мосе және Дас Девутероним, Теологиялық зерттеулер мен сын-қатерлерде, 1871 1872 (мақалалар сериясы).