Кіріспе

1962 жылғы 5-9 наурыз аралығында АҚШ-тың орталық Атлантика жағалауында болған 1962 жылғы «Күл сәрсенбісі» даулы. 1962 жылғы Ұлы наурыз даулы деп те аталатын бұл дауылды АҚШ Геологиялық қызметі Атлантиканың орталық штаттарына ең зиян келтірген дауылдардың бірі деп санайды. Долан Дэвис шкаласы бойынша Атлантикалық «Нор’истер» дауылдарын жіктеуде 5-ші деңгейге, яғни «экстремалды» деңгейге жатқан бұл дауыл 20 ғасырдағы АҚШ-тың ең ірі он дауылдың бірі болып есептеледі. Үш күн бойы бес рет толқын көтеріліп, нәтижесінде 40 адам қаза тауып, 1000-нан астам адам жарақат алды, ал алты штатта жүздеген миллион долларлық мүлік зардап шекті. Бұған қоса, дауыл оңтүстік-шығыс аймағында қар жаудырып, аймақтық қар жауу индексі 12,663-ке жетті.

Метеорологиялық тарих және атау

1962 жылғы 4 наурызда АҚШ-тың оңтүстік-шығыс жағалауындағы суық фронт бойымен үлкен төмен қысым аймағы қалыптасты, оның ішінде бірнеше анықталмаған айналым орталықтары болды. Сол кезде Атлантикалық Канадада үлкен жота орналасты, ал Огайо аңғарында күшті жоғары қабатты төмен қысым аймағы болды. Жоғары қабатты төмен қысым аймағы 6 наурызда Солтүстік Каролина жағалауына жетті, бұл фронталдық жүйенің күшеюіне ықпал етті және ең төменгі барометриялық қысымға жеткізді. 6-8 наурыз аралығында дауыл солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, бірақ жота оның жылдам қозғалуына кедеріс келтірді. Бұл дауыл әдеттегі солтүстік-шығыс дауылдарынан өзгеше болды, себебі ол өте баяу жылжыды. АҚШ-тың ауа-райы бюросы "Теңізшілердің ауа-райы журналындағы" шолуында бұл ауа-райы жүйесін "Атлант жағалауындағы үлкен дауыл" деп атады.

Тиісті әсерлері

Ауа райы бюросы бұл дауылды "АҚШ жағалауын шағылған ең зиянды экстратропикалық циклондардың бірі" деп сипаттады, оның салдары шамамен 200 миллион долларға бағаланды. Дауыл 1793 үйді қиратты және тағы 16 782 үйге зақым келтірді. 5 наурызда Флоридаға алғашқы суық, солтүстік желдер әсер етті, олар Дейтона-Бичте шаңырақты жел соқты. Веро-Бич жағажайында су деңгейі қалыпты деңгейден 2 метрге жоғары көтерілді. Жоғары толқындар жағажайдың едәуір эрозиясына және құмның кең аумаққа таралуына себеп болды. Су тасқыны жағалаудағы үйлерді басып, кемежайларды, көшелерді және кабиналарды қиратты. Ақшалай залал шамамен 1 миллион долларға бағаланды. Грузияда салдары минималды болды. Қоңсы Оңтүстік Каролинада жоғары толқындар жағажайларды эрозияға ұшыратты, нәтижесінде Фолли-Бич 61 метрге дейін құм жоғалтты. Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында желдің күші жоғары болды және су тасқыны қалыпты деңгейден 2 метр жоғары көтерілді. Дауыл жағалаудағы бірнеше коттедждерді қиратты және Санти Купер көлдерінің жанында бір адам суға батып қайтыс болды. Солтүстік Каролина және Вирджинияда қатты қар жауды, Вирджиния штатының батысындағы Блю Ридж тауларына дейін жетті. Вирджиния штатының Винчестер қаласында жауған қар мөлшері рекордтық деңгейге жетті. Вирджинияның шығыс жағалауындағы жоғары толқындар Уоллопс Ұшу Орталығындағы құрылыстарға зақым келтіріп, 1 миллион долларлық шығынға әкелді. Дауыл кезінде мыңдаған адамдар құрлыққа эвакуацияланды. Вирджиния штатының шығыс жағалауындағы Чинкотейг қаласында, Мэриленд штатымен шекараға жақын жерде, 2 метрлік су Майн-стриттің бір бөлігін жауып, аралдың көп бөлігін әртүрлі тереңдікке дейін су басты; дауыл қайықтар мен үйлерге зақым келтірді және бірнеше мал жануарлары өлтірілді. Делавэр су бұзуында желдің жылдамдығы жоғары болды, ал толқындардың биіктігі 3 метрге жетті, бірақ толқын өлшегіш істен шыққаннан кейін су тасқынының ең жоғары деңгейі 3 метрге бағаланды. Аймақтағы жалпы залал 50 миллион долларға бағаланды, нәтижесінде он адам қаза тапты – жеті адам Делавэрде, ал қалған үшеуі Мэрилендте қайтыс болды. Делавэр штатының Рехобот-Бич жағажайындағы толқындар ғимараттарды қиратты. Су ағыны Филадельфия және Нью-Джерси штатының Камден қалаларындағы жағалау аймақтарын су басты. Атлантик-Ситидегі ауа райы бюросы дауылдың күшін дұрыс болжамады, сондықтан жағалаудағы су тасқыны туралы ескертулер аз болды.

Салдары

Дауылдан кейін Оутер-Банктегі қиын жағдайда қалған тұрғындарға азық-түлік пен төтенше жағдайға қажетті жабдықтар паром арқылы жеткізілді. Вирджиния штатының губернаторы Хэмптон-Роудс аймағы мен Шығыс жағалауында төтенше жағдай жариялады. Президент Джон Ф. Кеннеди Нью-Джерси штатындағы зардап шеккен аудандарды апат аймағы деп жариялады. Дауылдан кейін полиция және Ұлттық гвардия зақымдалған аралдарды аралап, тәртіп сақтады. Жазғы туристік маусым басталар алдында жағалаудағы қалалар құмды тазартып, жолдарды қалпына келтірді. Армия инженерлік корпусы жағалау қалаларын келесі дауылдардан қорғау үшін шұғыл түрде жағажайларды құммен толтырды. Ассатейг аралында қазіргі Ұлттық паркілер қызметінің жеріне кіретін шамамен 5000 жеке меншік жер учаскесі курорттық салу үшін бөлініп сатылған. Аш сәрсенбідегі дауыл аралдағы аздаған ғимараттарды қиратып, жолдарды бұзып, салу жоспарларын тоқтатты. Оның орнына 1965 жылы Ассатейг аралы Ұлттық жағажай паркі деп тағайындалды.

Танымал мәдениет

Дауыл басылғаннан кейін көп ұзамай, Чинкотейгтен әйгілі Мисти деген ат, дауылды отбасының ас үйінде өткізді (оның сарайы суға батқандықтан) тұяқ тудырды. Отбасы оны "Шторм" деп атады, бұл Маргарет Генридің жүлделі "Чинкотейгтің Мисти" сериясындағы тағы бір кітапқа негіз салды. Жаңа кітап "Шторм, Мистидің тұяғы" деп аталды.