Иван Котляревский: Украин әдебиетінің негізін қалаушысы

Кіріспе

Украин жазушысы Иван Петрович Котляревский (Іван Петрович Котляревський; 9 қыркүйек 1769 [О. С. 29 тамыз 1769] – 10 қараша 1838 [О. С. 29 қазан 1838]) – украин жазушысы, ақын және драматург, қоғамдық қайраткер, қазіргі украин әдебиетінің негізін қалаушы. Котляревский орыс-түрік соғысының қатысушысы, ардагері болған.

Өмірбаян

Котляревский Украинаның Полтава қаласында Огоньчик елтаңбасының кеңсе қызметкері Петро Котляревскийдің отбасында дүниеге келген. 1780–1789 жылдары Полтава діни семинариясында оқығаннан кейін, ол ауылдық поместьелерде ақсүйектерге ұстаз болып жұмыс істеді, онда украин халықтық өмірімен және шаруалардың тілімен танысты. 1796–1808 жылдары Ресей империясының армиясында Сіверск карабинер полкінде қызмет етті. Котляревский 1806–1812 жылдардағы орыс-түрік соғысына штаб-капитан (1-лейтенант немесе кіші капитан) дәрежесінде қатысты, осы кезеңде орыс әскері Измаил қаласын қоршауға алды. 1808 жылы ол армиядан зейнетке шықты. 1810 жылы ол кедей дворяндардың балаларын оқытатын мекеменің қамқоршысы болды. 1812 жылы, Францияның Ресей империясына басып кіру кезінде, ол Хорошин қаласында (Хорол уезі, Полтава губерниясы) 5-ші украин казак полкін ұйымдастырды, соғыс аяқталғаннан кейін оның тұрақты әскери құралым ретінде қалатыны туралы шартпен. Осы үшін ол майор шеніне ие болды. Ол Полтава генерал-губернаторының резиденциясында театрлық қойылымдарды ұйымдастыруға көмектесті және 1812–1821 жылдары Полтава еркін театрының көркемдік жетекшісі болды. 1818 жылы Василий Лукашевич, В. Тарановский және басқалармен бірге ол Полтава масондық ложасының «Шындыққа махаббат» (Любов до істини) мүшесі болды. Котляревский Михаил Щепкиннің жеке бастықтан босатылуына көмектесті. 1827–1835 жылдары бірнеше қайырымдылық мекемелерін басқарды. Украинада миллиондаған адам украин тілін күнделікті қолданса да, Ресей империясының бақылауындағы аймақта оны әдебиетте қолдану ресми түрде тыйым салынды. «Энеида» – Вергилийдің «Энеидасына» жасалған пародиа, онда Котляревский трояндық батырларды запорожье казактарына айналдырды. Сынаушылар оның Екатерина II бұйрығымен Запорожье казак қауымының жойылғаннан кейін жазылғанын айтады. Оның екі пьесасы, «Наталка Полтавка» және «Москаль-Чаривник» (Московский колдун) – украин ұлттық театрының дамуына және «Наталка Полтавка» операсының құрылуына түрткіс болды. Отанға деген махаббат ерлікке шақыратын жерде, жау күші тұра алмайды, кеуде зеңбіректерден де мықты. (Отанға деген сүйіспеншілік ерлік тудырса, жау күші жоқ, кеуде қарудан да күшті.)

Kotliarevsky was born in the Ukrainian city of Poltava in the family of a clerk Petro Kotliarevsky of Ogończyk Coat of Arms. After studying at the Poltava Theological Seminary (1780–1789), he worked as a tutor for the gentry at rural estates, where he became familiar with Ukrainian folk life and the peasant vernacular. He served in the Imperial Russian Army between 1796 and 1808 in the Siversky Karabiner Regiment. Kotliarevsky participated in the Russo Turkish War (1806–1812) as a staff captain (something of 1LT or junior CPT) during which the Russian troops laid the siege to the city of Izmail. In 1808 he retired from the Army. In 1810 he became the trustee of an institution for the education of children of impoverished nobles. In 1812, during the French invasion of Imperial Russia he organized the 5th Ukrainian Cossack Regiment in the town of Horoshyn (Khorol uyezd, Poltava Governorate) under the condition that it will be left after the war as a permanent military formation. For that he received a rank of major. He helped stage theatrical productions at the Poltava governor general's residence and was the artistic director of the Poltava Free Theater between 1812 and 1821. In 1818 together with Vasyl Lukashevych, V. Taranovsky, and others he was the member of the Poltava Freemasonry Lodge The Love for Truth (Любов до істини). Kotliarevsky participated in the buyout of Mikhail Shchepkin out of the serfdom. From 1827 to 1835 he directed several philanthropic agencies. Although Ukrainian was an everyday language to millions of people in Ukraine, it was officially discouraged from literary use in the area controlled by Imperial Russia. Eneida is a parody of Virgil's Aeneid, where Kotliarevsky transformed the Trojan heroes into Zaporozhian Cossacks. Critics believe that it was written in the light of the destruction of Zaporizhian Host by the order of Catherine the Great. His two plays, also living classics, Natalka Poltavka (Natalka from Poltava) and Moskal Charivnyk (The Muscovite Sorcerer), became the impetus for the creation of the Natalka Poltavka opera and the development of Ukrainian national theater. Where the love for the Motherland inspires heroism, there an enemy force will not stand, there a chest is stronger than cannons. (Любов к Отчизні де героїть, Там сила вража не устоїть, Там грудь сильніша од гармат.)