Кіріспе

Баку – Кеңес Әскери-теңіз күштерінің Ленинград класындағы крейсері. 1930 жылдары Кеңес Әскери-теңіз күштері үшін салынған алты эсминец басшысының бірі, үш 38-ші жобаның бірі. 1939 жылдың соңында құрастырылып, Тынық мұхиты флотына бекітілді. 1941 жылдың маусымында Германия Ресейге басып кіргеннен кейін шамамен бір жыл өткен соң, Солтүстік флотына қосылуға бұйрық берілді және Арктика мұхиты арқылы өтті. Баку 1942 жылдың шілдесінде бірнеше эсминецтермен бірге КСРО-ның Солтүстік-Шығысынан шығып, үш айдан кейін Мурманскке жетті, онда конвойлерді сүйреуге кірісті, көбінесе Ақ және Баренц теңіздерінде. Қараша айында тағы бір совет эсминцін батырған дауылдан кеме қатты зақымданып, бірнеше ай бойы жөндеуден өтті. Баку соғыстың қалған бөлігін конвойлерді сүйреумен өткізді, бірақ 1944 жылдың қазан айындағы Петсамо-Киркенес шабуылы кезінде неміс басқан бірнеше қалаларды бомбалады. Кеме мен экипажы 1945 жылдың басында соғыс кезінде көрсеткен ерлігі үшін Қызыл Ту орденімен марапатталды. Соғыстан кейін қайта жөндеуден өтіп, 1946 жылы Солтүстік флотына қайта қосылды. Келесі бірнеше жыл бойы жылы айларда жаттығулар жасап, қыста резервке қойылды. Келесі жылы ол соғыс кезіндегі ойдан шығарылған эсминец туралы фильмде түсті. Баку 1948 жылы 1954 жылға дейін жалғасқан ұзақ қайта құруға кірісті. Аяқталысымен, тәжірибелік жұмыстар үшін пайдаланылды және екі жылдан кейін ресми түрде тәжірибелік кеме ретінде қайта жіктелді. Баку 1958 жылы нысана кемесіне айналдырылды, бірақ бірнеше аптадан кейін қойма кемесіне түрлендірілді. 1959 жылы тұруға арналған кемеге айналдырылды және 1963 жылы Әскери-теңіз күштерінің тізімінен алынып, келесі жылы мақұлданып, жаратылды.

Дизайн және сипаттама

Француздың үлкен эсминецтерінің (контр-торпилер) 1930-жылдардың басындағы дизайндарына әсерленген кеңестік орыс инженерлері өздерінің нұсқасын жасады. «Ленинград» эсминецтерінің жалпы ұзындығы алты жүз бес метрді құрады, ал су сызығы бойынша ұзындығы бес жүз жетпіс метр болды. Кемелердің ені он жеті метр, ал толық жүктелгенде суға бату тереңдігі сегіз метрді құрады. Екі партияға бөлініп салынды, екінші партиясы (38-жоба) стандартты жүктемеде жеті мың тонна, ал толық жүктелгенде сегіз мың тонна салмаққа ие болды. Экипажы бейбіт уақытта 250 офицер мен теңізші, соғыс уақытында 311 адамнан тұрды. Кемелерде үш бу турбинасы орнатылған, әрқайсысы бір винтті айналдырды, олар үш барабанды қазаннан алынған бу арқылы 68 000 а.к. қуат өндіріп, максималды жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді. «Ленинград» эсминецтерінде 1500 тонна отындық май сақталып, 3500 теңіздік миль қашықтыққа жүзуге болатын. Оқ-дәрілерді қорғау үшін пулеметтерге арналған қалқан орнатылған. Әуе шабуылынан қорғану үшін артқы құрылымға екі 34-К АА зениттік пулеметі, көпірдің екі жағына екі 21-К АА зениттік пулеметі және алты ДШК пулеметі орнатылған. Олардың алдында және артқы жағында екі төрттік торпедалық аппараттар орналасқан, әрбір аппаратқа қайта зарядтау мүмкіндігі қарастырылған. Кемелер 68 немесе 115 мина және 52 тереңдік бомбасын тасымалдай алатын. Суасты кемелерін анықтау үшін «Арктур» гидролокаторлары орнатылған. Бастапқыда 286М типті радиолокациялық станциясымен жабдықталған, бірақ 1945 жылға қарай 284 типті артиллериялық радиолокациялық станциясымен және американдық SF 1 радиолокациялық станциясымен алмастырылды. Хабаровск маңындағы Покровка станциясына теміржолмен жеткізіліп, Амур өзені арқылы салынған жаңа No. 199-шы кеме құрастыру зауытына, тәжірибелі кеме жасаушы Константин Терлецкий және зауыттың бас инженеры Павел Гойнкис басшылығымен құрастыруға жіберілді. Кеме 1936 жылдың 10 наурызында қайтадан суға түсірілді, Гойнкистің көлденең құрылыс алаңын пайдалануы және жабдықтарды орнатуы құрылысты жылдамдатты. 1938 жылдың 25 шілдесінде совет саясаткерінің құрметіне «Орджоникидзе» деп қайта аталды, әлі толыққанды аяқталмаған эсминец басшысы жылдамдату үшін No. 202 (Далзавод) кеме құрастыру зауытына Владивостокқа буксировкаланды. 1941 жылдың маусымында «Барбаросса» операциясы басталғаннан кейін, 1940 жылдан бері капитан 3 ранга (3-ші рангы капитан) Борис Беляев басқарған «Баку» миналар орнатып, көлікті сүйреп жүрді және қазан айының басында LFTI дегауссинг жүйесін алды.

Солтүстік флотына саяхат

Солтүстік флоттың әлсіздігі және Екінші дүниежүзілік соғыстағы Арктика конвойының маңыздылығы нәтижесінде Ставка 1942 жылдың мамыр айында Тынық мұхитынан Солтүстік флотына бірнеше заманауи кемелерді ауыстыруды шешті; бұл бұйрық 18 маусымда Әскери-теңіз флотының халық комиссары Николай Кузнецовтан келді. Бакумен бірге үш "Гневный" класындағы эсминец – совет эсминері "Разумный", совет эсминері "Разярионный" және совет эсминері "Ревностный" – арнайы мақсаттағы экспедиция (ЭОН) 18 ретінде Солтүстік флотына жіберу жоспарланды. Бұл совет әскери кемелерінің Солтүстік теңіз жолымен шығыстан батысқа алғашқы рет жүзуі болды. Экспедицияға үш мұз сындыратын кеме, үш мұнай танкері және екі материалдық-техникалық жабдықтау транспорты ілесіп, Камчаткаға көшіру туралы сылтау арқасында құпия түрде дайындалды. Бакудың корпусын мұздан қорғау үшін маусым айында "Далзавод" кемежайында құрғақ докқа қойылды, оған темір парақпен қапталған ағаш қабырғалар бекітілді. Темір парақтың қалыңдығы тік орнатылған қабырғалардың орнында және корпус астында артық болды. Басқа өзгерістерге демагнетизация катушкаларын корпустың ішкі бөлігіне жылжыту, қазандық бөлімдеріне қосымша өрт сөндіру құралдарын орнату, штаттық винттерді мұзға арналған күшейтілген винттермен алмастыру және 45 мм 21-К зениттік пулеметтерді 37 мм 70-К құралдарымен алмастыру кірді. Осы жағдайларда экспедиция Шығыс Сібір теңізі арқылы Лаптев теңізіне өтті. 17 қыркүйекте Тиксиде бір күн тоқталып, азық-түлікпен қамтамасыз етілді және ұсақ жөндеу жұмыстары жүргізілді. "Разярионныйдың" бүкілген винтіне байланысты "Баку" оны сүйреп әкелді. Жаңа мұз сындыратын кеме алдынан шығып, кемелер келесі күні порттан шықты. "Кригсмарине" флотының "Вундерланд" операциясына жауап ретінде Вилькицкий бұғазынан өтетін кезде қарулары толықтай дайын күйде болды. Кемелер 24 қыркүйекте Диксонға жетті, онда "Баку" кемесінде ұсақ ақаулар жөнделді, бірақ "Разярионныйдың" винтін жөндеу мүмкін болмады. Экспедиция 9 қазанда қайта басталды, бірақ Қара теңізінде қатты дауыл болды. Келесі күні Югорский Шар бұғазында Солтүстік флоттың кемелерімен кездесті. Экспедиция, оның эсминеці "Разумный" төрт мұз сындыратын кемемен және 22 транспортпен бірге, 14 қазанда Ваенгадағы Кола шығанағына кірді. Беляев басшылығы үшін 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. Соғысқа қатысқаннан кейін екі кеме де 2-3 ақпанда төрт транспортты Кола шығанағына сүйреп әкелді. 1944 жылдың маусымнан қараша айына дейін кеме жергілікті конвойлерді сүйреп жүру қызметін атқарды, ал 24-25 тамызда Мурманскіге жеткенге дейін JW 59 конвойын сүйреп жүру және 26 қазанда Норвегияның Вардё және Вадсё қалаларын бомбалау кезінде қызметі тоқтатылды. 6-8 желтоқсан аралығында эскадрилья командирі контр-адмирал Виталий Фокиннің туымен "Гремящий", "Разумный", "Дерзкий", "Живучий" және "Доблестный" эсминецтерімен бірге RA 62 конвойына шабуыл жасаудан неміс суасты қайықтарын алдын алу мақсатында суасты қайықтарға қарсы операцияға қатысты. 1945 жылдың қаңтарында "Баку" жергілікті конвойлерді сүйреп жүруге қайта кірісті. 6 наурызда ол және экипажы "жауынгерлік тапсырмаларды үлгілі орындағаны" және экипаждың "батылдығы мен ерлігі" үшін Қызыл Ту орденімен марапатталды. Соғыс аяқталған соң, ол эскорттық міндеттерге қажет болмады және 29 сәуірде жөндеу үшін "Роста" кемежайына жіберілді. Кемежайдағы мүмкіндіктердің жетіспеуіне байланысты орташа деңгейдегі жөндеу жұмыстары ғана жүргізілді.

Соғыстан кейінгі

Баку қайта жөндеуден өткен соң, 1946 жылғы 17 сәуірде қызметке қайта оралды. Келесі бірнеше жыл бойы ол екі жазғы айда флоттың қалған бөлігімен бірге жаттығуларға қатысты, оның ішінде тереңдігі аз суларда торпеда ату да болды. Кеме қыс айларында сақтауға қойылды және 1947 жылы түсірілген "Фуриус" ("Povest o 'Neistovom'") атты соғыс фильмінде Солтүстік флоттың эсминеці рөлін сомдады. Ол сол жылдың тамызында оқу-жаттығуларға қатысты. 1948 жылғы 29 қазанда кеме Молотовск қаласындағы №402 кеме құрылыс шеберханасында үлкен жөндеуге кірісті, ол сол кездегі тәжірибесіз кеме құрылысшылары жүргізген техникалық модернизация нәтижесінде ұзартылды. Жөндеу кезінде "Баку" 1949 жылғы 12 қаңтарда эсминец ретінде қайта жіктеліп, 178-ші эсминец бригадасына бекітілді.