Әйелдердің гэль футбол лигасы

Кіріспе

Әйелдер командалық спорты

Әйелдер гаэль футболы (Peil Ghaelach na mBan) – әйелдерге арналған ирландтық командалық спорт түрі. Бұл гаэль футболының әйелдер арасындағы баламасы болып табылады. Әйелдер футболын Әйелдер гаэль футбол қауымдастығы ұйымдастырады. 15 ойыншыдан тұратын екі команда алаңның екі басындағы қақпаларға дөңгелек допты тебу арқылы немесе қолмен жіберіп ойнайды. Бұл спорт негізінен Ирландия Республикасында және Солтүстік Ирландияда танымал, онда екі негізгі жарыс – Бүкіл Ирландияның аға әйелдер футбол чемпионаты және Әйелдер ұлттық футбол лигасы. Екі жарысқа да дәстүрлі гаэль ойындарының округтерін ұсынатын командалар қатысады. 2017 жылғы Бүкіл Ирландиялық әйелдер футбол чемпионатының финалы 2017 жылғы әйелдер спортының ең көп көрермен жинаған финалы болды. 2019 жылғы финал, 2019 жылғы FIFA Әйелдер Әлем чемпионатының финалынан кейін, 2019 жылғы әйелдер спортының екінші ең көп көрермен жинаған финалы болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Корк және Керри бұл спорттың ең табысты округтері болды. Уотерфорд, Монаган және Мейо да сәттілікке жеткен. Соңғы жылдары, 2017-2020 жылдар аралығында Дублин командасы үстемдік танытты. Әйелдер гаэль футболы Африка, Азия, Ұлыбритания, Канада, Еуропа, Оңтүстік Америка, АҚШ, Жаңа Зеландия және Австралияда ойналады. Ирландиядан тыс жерлерде оны көбінесе, бірақ тек қана емес, ирланд диаспорасының мүшелері ойнайды. Сондай-ақ, бұл спорттың жеті ойыншыдан тұратын нұсқасы да бар.

Уақыт шкаласы

Жыл Негізгі оқиғалар1926 жылы Клэр графтығының Кураклэр қаласында шіркеу лигасы ұйымдастырылды. 1964 жылы Офли округінде өткен турнирде Балликомон командасы финалда Талламордан Мариан хостелін білдіретін команданы жеңді. 1968 жылдың маусым айында Дунгарван гала фестивалі турнир ұйымдастырды. 1969 жылдың шілдесінде "Клонмель Ұлттық" газеті Клонмель пошта кеңсесі мен Типперри округі кеңесінің командаларының матчы туралы хабарлады. Келесі аптада Клонмель пошта кеңсесі Сьюр биржасындағы Каррик командасымен ойнады. Бұл екі матчтың табысты өтуі сегіз командадан тұратын лиганың құрылуына әкелді. Клонмель пошта бөлімі бірінші орынды иеленді. 1970 жылы Оңтүстік Типперри мен Батыс Уотерфорд командалары қатысатын лига екі турлық негізде өткізіледі. 1971 жылы Типперри мен Уотерфорд әйелдер футбол чемпионатын ұйымдастырады. 3 қазан 1971 жылы Типперри Уотерфордты (мүмкін) округтер аралық әйелдер футболының алғашқы ойынында қабылдады. Типперри бірнеше ұпай айырмашылығымен жеңіске жетті. 2 қыркүйек 1973 жылы бірінші Корк әйелдер футбол чемпионатының финалында Нокскован Баллидалиді Бантерде 3–4 есебімен 2–3 есебімен жеңді. 1973 жылы Бантерде өткен карнавал кезінде Керри округтер аралық ойында Коркпен ойнады. Керри 5–10-нан 4–11-ге дейін жеңіске жетті, Мэри Гинни 2–6 ұпай жинады. Бұл матчты Корк қаласының аға футболшысы Динни Лонг басқарып отырды. 18 шілде 1974 жылы әйелдер гэльдік футбол қауымдастығы Тюрлстегі Хейс қонақ үйінде өткен кездесуде құрылды, Гейлдік спорттық қауымдастық сол қонақ үйде құрылғаннан кейін тоқсан жылға жуық уақыт өткен соң. 13 қазан 1974 жылы Лаос округіне қарасты Дурроу қаласында Типперри командасы Оффалиді 2–3 есебімен 2–2 есебімен жеңді. 10 қазан 1976 Мэри Гинни Керриге бірінші рет бүкіл Ирландия титулын жеңіп әкелді. Финалда олар Оффалиді 4–6 есебімен 1–5 есебімен жеңді. 3–2 есебімен Гейни финалда ең көп гол соққан ойыншы болды. Ол сондай-ақ бүкіл Ирландия финалында алғашқы хет-трикті жасады. 1977 жылы Муллаоран тұңғыш рет Бүкіл Ирландия әйелдер клубтарының футбол чемпионатында жеңіске жетті. 1979 Типперри әйелдер Ұлттық футбол лигасының тұңғыш титулын жеңіп алды. 1980 LGFA All Star сыйлығын ұсынады. 1982 LGFA-ны Гейлдік спорттық қауымдастығы мойындайды. 3 қазан 1982 Керри екінші рет бүкіл Ирландия титулын жеңді. Олар кейіннен 1980-ші жылдары чемпионатта үстемдік етіп, 1982 және 1990 жылдар аралығында тоғыз рет жеңіп алды. 1980 және 1991 жылдар аралығында Керри сонымен қатар әйелдер Ұлттық футбол лигасының он бір титулын жеңіп алды. 12 қазан 1986 Керри Вексфордты 1–11 есебімен 0–8 есебімен жеңді. 1987 жылы Мэри Иммакулет колледжі Университет колледжі Коркты жеңді. 1987 жылы Уотерфорд округіне жататын Баллимакарбридің командасы алғаш рет Бүкіл Ирландия әйелдер клубтарының футбол чемпионатында жеңіске жетті. 1987-1998 жылдар аралығында олар он рет чемпион атағын жеңіп алды. Сондай-ақ клуб өте табысты Уотерфорд командасының ядросын қамтамасыз етеді. 11 қараша 1990 Керри Лаоисті 1–9 есебімен 0–6 есебімен жеңіп, Тоғыз рет үздіксіз барлық Ирландия титулын жеңді. 13 қазан 1991 Уотерфорд Лаоисті 5–8 есебімен 3–7 есебімен жеңіп, алғашқы барлық Ирландия титулын жеңді. 2019 жылға қарай бұл финалда ұпай жинағандардың ең көп саны. 1991 және 2000 жылдар аралығында Уотерфорд тоғыз рет Бүкіл Ирландия финалына барып, бес рет жеңімпаз атанды. 1992 және 2002 жылдар аралығында олар бес рет әйелдер Ұлттық футбол лигасының титулын жеңіп алды. 6 қазан 1996 Монаган, Ниам Киндлонмен бірге, қайтадан ойнағаннан кейін Лаос командасын 2–11 есебімен 1–9 есебімен жеңіп, алғашқы бүкіл Ирландия титулын жеңіп алды. 1994 және 1998 жылдар аралығында Монаган бес рет үздіксіз барлық Ирландия финалында ойнап, екі атақ жеңіп алды. 3 қазан 1999 жылы Майо, Кора Стаунтонның қатысуымен Уотерфордты 0–12 есебімен 1–8 есебімен жеңіп, алғашқы бүкіл Ирландия титулын жеңді. 1999 және 2003 жылдар аралығында Майо бес рет үздіксіз барлық Ирландия финалында ойнап, төрт рет жеңімпаз атанды. 30 қыркүйек 2001 Лаос Майоны 2–14 есебімен 1–16 есебімен жеңіп, алғашқы Бүкіл Ирландия титулын жеңді. 1985 және 1996 жылдар аралығында Лаос жеті рет Бүкіл Ирландия финалында ойнап, әр жолы екінші орынға ие болды. Бұл сондай-ақ алғашқы All Ireland финалы болды, ол тікелей эфирде көрсетілді. 2005 Корк Галуэйді 1–11 есебімен 0–8 есебімен жеңіп, алғашқы бүкіл Ирландия титулын жеңді. Бұл Корктың спортта үстемдік етуінің басталуы болды. 2005 және 2009 жылдар аралығында Корк бес рет қатарынан Бүкіл Ирландия чемпионы болды. Содан кейін олар 2011 және 2016 жылдар аралығында барлық Ирландияда алты рет қатарынан жетістіктерге жетті. Осы кезеңде олар сондай-ақ он бір рет қатарынан әйелдер Ұлттық футбол лигасының титулын жеңіп алды. 2006 жылы LGFA таңдаған Ирландия командасы Австралияға қарсы халықаралық ережелер сериясында ойнады. Ирландия серияны жеңіп алды, бірінші тестті 134–15 есебімен, ал екінші тестті 39–18 есебімен жеңді. 26 қыркүйек 2010 Дублин өздерінің алғашқы бүкіл Ирландия титулын жеңіп алды, Корктың монополиясын қысқа мерзімге бұзды. Финалда олар Тиронды 3–16 есебімен 0–9 есебімен жеңді. 2014 жылғы желтоқсан айында Корк әйелдер футбол командасы тоғыз бүкіл Ирландия титулын жеңгеннен кейін RTÉ Sports Team of the Year Award сыйлығын жеңіп алды. Олар бұл сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйелдер командасы болды. Олар дауыс берудің 27 пайызын алып, 2014 жылғы алты ұлттар чемпионатының жеңімпазы Ирландия ерлер құрамасынан 11 пайызға басым түсті. 2015 жылғы желтоқсан айында Корк футбол және камоги ойыншылары Рена Бакли мен Бридж Коркери The Irish Times/ Sport Ireland Sportswoman of the Year Award сыйлығының бірлескен жеңімпаздары аталды, олар екеуі де Дублин камоги ойыншысы Кэтлин Миллс жеңіп алған 15 жеке бүкіл Ирландия медалін басып өтті. 24 қыркүйек 2017 Дублин финалда Майоны 4–11 есебімен 0–11 есебімен жеңіп, екінші бүкіл Ирландия титулын жеңіп алды. 46,286 адамның қатысуы бүкіл Ирландия финалы үшін рекордты көрсеткіш болды. Бұл сондай-ақ 2017 жылғы әйелдер спортының ең көп көрерменге толы финалы болды. Екінші ең көп көрерменге толы финал 2017 жылғы FA Women's Cup Final болды, онда 35,271 адам қатысты. BBC Northern Ireland баяндамасы бұл "2017 жылғы әйелдер спортының ең көп көрерменге толы оқиғасы" екенін мәлімдеді. 15 қыркүйек 2019 Дублин финалда Галуэйді 2–3 есебімен 0–4 есебімен жеңіп, үш рет қатарынан бүкіл Ирландия титулын жеңді. 2019 жылғы финалды рекордтық 56,114 көрермен тамашалады. 2019 жылғы FIFA Women's World Cup финалында 57,900 көрермен болғаннан кейін, бұл 2019 жылғы әйелдер спортының екінші ең көп көрерменге толы оқиғасы болды. 2013 жылдан бері көрермендер саны жеті жыл қатарынан өсті, көрсеткіштер екі еседен асты.

Year Key events1926A parish league is organised in Cooraclare, County Clare. 1964In a tournament in County Offaly a team representing Ballycommon defeat a team representing the Marian Hostel from Tullamore in the final. June 1968The Dungarvan Gala Festival organise a tournament. July 1969The Clonmel Nationalist carries a report of a match featuring teams representing Clonmel Post Office and Tipperary County Council. The following week Clonmel Post Office play a team from the Carrick on Suir Exchange. The success of these two fixtures led to the formation of an eight team league. Clonmel Post Office are the inaugural champions. 1970A league featuring teams from South Tipperary and West Waterford is played on a double round basis. 1971Tipperary and Waterford organise Ladies' Football championships. 3 October 1971Tipperary take on Waterford in what was (possibly) the first ever game of inter–county ladies' football. Tipperary won by a couple of points. 2 September 1973In the first Cork Ladies' Football championship final, Knockscovane defeat Ballydaly by 3–4 to 2–3 at Banteer.1973During a carnival at Banteer, Kerry play Cork in an inter county game. Kerry won by 5–10 to 4–11 with Mary Geaney scoring 2–6. The match was refereed by Dinny Long, the Cork senior men's footballer. 18 July 1974The Ladies' Gaelic Football Association was founded at a meeting held at the Hayes' Hotel in Thurles, County Tipperary, almost ninety years after the Gaelic Athletic Association was founded in the same hotel. 13 October 1974In Durrow, County Laois, Tipperary defeat Offaly by 2–3 to 2–2 in the first ever All Ireland Senior Ladies' Football Championship final. 10 October 1976Mary Geaney captains Kerry to their first All Ireland title. In the final they defeat Offaly by 4–6 to 1–5. With 3–2, Geaney was also the top scorer in the final. She also scores the first ever hat trick in an All Ireland final. 1977Mullahoran win the inaugural All Ireland Ladies' Club Football Championship. 1979Tipperary win the inaugural Ladies' National Football League title. 1980The LGFA introduce their All Star awards.1982The LGFA is recognised by the Gaelic Athletic Association3 October 1982Kerry win their second All Ireland title. They subsequently go on to dominate the championship during the 1980s, winning nine successive titles between 1982 and 1990. Between 1980 and 1991 Kerry also win eleven Ladies' National Football League titles. 12 October 1986Kerry defeat Wexford by 1–11 to 0–8 in the first All Ireland final played at Croke Park.1987Mary Immaculate College defeat University College Cork in the inaugural O'Connor Cup final. 1987A team representing Ballymacarbry, County Waterford win the All Ireland Ladies' Club Football Championship for the first time. Between 1987 and 1998 they win the title on ten occasions. The club also provides the nucleus of a very successful Waterford team. 11 November 1990Kerry defeat Laois by 1–9 to 0–6 to complete a nine in a row of All Ireland titles.13 October 1991Waterford defeat Laois by 5–8 to 3–7 as they win their first All Ireland title. As of 2019, this is the highest number of goals scored in a final. Between 1991 and 2000, Waterford reached nine All Ireland finals, winning five titles. Between 1992 and 2002, they also won five Ladies' National Football League titles.6 October 1996Monaghan, featuring Niamh Kindlon, defeat Laois by 2–11 to 1–9, after a replay, as they win their first All Ireland title. Between 1994 and 1998, Monaghan played in five successive All Ireland finals, winning two titles. 3 October 1999Mayo, featuring Cora Staunton, defeat Waterford by 0–12 to 1–8 as they win their first All Ireland title. Between 1999 and 2003, Mayo play in five successive All Ireland finals, winning four titles. 30 September 2001Laois defeat Mayo by 2–14 to 1–16 as they win their first All Ireland title. Between 1985 and 1996, Laois had played in seven All Ireland finals, finishing as a runner up on each occasion. This was also the first All Ireland final broadcast live by TG4.2 October 2005Cork defeat Galway by 1–11 to 0–8 as they win their first All Ireland title. This marked the beginning of Cork's dominance of the sport. Between 2005 and 2009, Cork were All Ireland champions five times in a row. They then achieved an All Ireland six in a row between 2011 and 2016. During this era they also won eleven consecutive Ladies' National Football League titles. 2006An Ireland team selected by the LGFA plays against Australia in an International rules series. Ireland won the series, winning the first test by 134–15 and the second test by 39–18. 26 September 2010Dublin win their first All Ireland title, briefly interrupting the Cork monopoly. In the final they defeat Tyrone by 3–16 to 0–9. December 2014The Cork senior ladies' football team win the RTÉ Sports Team of the Year Award after winning their ninth All Ireland title. They were the first female team to win the award. They received 27% of the vote, beating the Ireland men's national rugby union team, winners of the 2014 Six Nations Championship, by 11%. December 2015Dual Cork football and camogie players, Rena Buckley and Briege Corkery, were named joint winners of The Irish Times/ Sport Ireland Sportswoman of the Year Award after they both broke the record for most individual All Ireland medals, overtaking the 15 won by the Dublin camogie player, Kathleen Mills.24 September 2017Dublin win their second All Ireland title, defeating Mayo in the final by 4–11 to 0–11. The attendance of 46,286 was a record for an All Ireland final. It was also the best attended women's sports final of 2017. The second best attended final was the 2017 FA Women's Cup Final which had an attendance of 35,271. A BBC Northern Ireland report declared it was "the highest attended women's sporting event in the world in 2017".15 September 2019Dublin complete a three in a row of All Ireland titles, after defeating Galway in the final by 2–3 to 0–4. The 2019 final was watched by a record breaking attendance of crowd of 56,114. After the 2019 FIFA Women's World Cup Final with 57,900, it was second largest attendance at any women's sporting event during 2019. For the seventh year in a row the attendance increased, with the figures more than doubling since 2013.

Ерлер футболынан айырмашылықтары

Әйелдердің гейл футболы ережелерінің көп бөлігі ерлер футболы ережелерімен бірдей. Басты айырмашылықтар: Ойыншы тұрғанда допты тікелей жерден алуға болады. Көптеген матчтар 60 минутқа созылады, ал ерлер арасындағы жоғары деңгейдегі облыстық футбол матчтары 70 минутқа созылады. Допты қолдан тепкілеуге болады. Қол ауыстыру: допты оң қолдан сол қолға немесе керісінше лақтыру. Мүмкін болса, дауыс сигналы бар кері санау сағаты қолданылады, ал ерлер футболында ойынның аяқталуын төреші шешеді. Қарсыласты "көлеңкелеп" жүру, допты ұстау үшін күресу немесе допты беруді тоқтату жағдайларын қоспағанда, кез келген қасақана денелік байланысқа тыйым салынады. Ерлер футболында қолданылатын 5-ші өлшемдегі доппен салыстырғанда, әйелдер футболында 4-ші өлшемдегі гаэль добы қолданылады. 2020 жылдан бері, егер доп тікелей ұрылып, сегізіп алмасқа болса, 45 метрден алынған соққы 2 ұпайға бағаланады, әйтпесе 1 ұпай беріледі.