Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бонагиль шатосы – Францияның Сент-Фронт-сюр-Леманс коммунасындағы замок, бірақ ол Lot et Garonne департаментіндегі көрші коммунаның меншігінде. Ол 1862 жылдан бері тарихи ескерткіш (Monument historique) мәртебесіне ие. Бонагиль шатосы бекінілген қамалдардың соңғысы болды. Ол 13 ғасырда салынған, бірақ 15 ғасырдың соңы мен 16 ғасырдың басында Беренджер де Рокфеуил оны толыққанды қайта жаңартып, орта ғасырдың соңына тән барлық қорғаныс жаңалықтарын енгізді. 7500 м² аумақты қамтитын әскери архитектураның керемет үлгісі, ол артиллерияның соңғы жетістіктерін (қорғану үшін де, оған қарсы қорғанысты бекіту үшін де) қамтиды, алайда құрылысы аяқталған кезде ескірген болатын. Оған ешқашан шабуыл жасалмаған. Шатоның аты "bonne aiguille" ("жақсы ине") деген сөзден шыққан және қорғанысқа қолайлы жағдайды – тік, жартасты үстіртті білдіреді, ол қамал салуға өте ыңғайлы.
Château de Bonaguil is a castle in the French commune of Saint Front sur Lémance, but actually owned by the neighbouring commune of Fumel in the Lot et Garonne département. It has been classified as a Monument historique (historic monument) since 1862. The Château de Bonaguil was the last of the fortified castles. It was built in the 13th century, but was entirely restructured at the end of the 15th and beginning of the 16th centuries by Bérenger de Roquefeuil, who added all of the defensive improvements of the end of the Middle Ages. A marvel of military architecture covering 7500 m2, incorporating the latest developments in artillery (both for defence and in adapting the defences for protection against it) it was, however, obsolete when completed. It was never attacked. The name derives from bonne aiguille (good needle) and refers to the defensive site: a steep, rocky promontory perfectly suited to the siting of a castle.
Бірінші кезең
Бонагуйльдегі алғашқы қамал 13 ғасырдың ортасынан кейін (Жак Гарделдің айтуынша, 1259 және 1271 жылдар аралығында) тасты тіктеуде, Арно Ла Тур де Фумельдің салған болуы мүмкін. Табиғи үңгірдің үстіне салынған мұнараға кіретін жалғыз есік алты метр биіктікте орналасқан және баспалдақпен ғана қол жетімді болған. Алғашқы жазбаша айғау 1271 жылы Франция королі Филипп III Ле Хардидің иеліктерін тізімдеген жарғыда кездеседі. Ол кезде қамал Турнон феодалдық жүйесіне бағынышты болған және, мүмкін, тек қана көпбұрышты мұнара болған, төңірегінде қабырғамен қоршалған кішкентай ауласы және одан төменде палисадамен қоршалған ауласы болған. Тұрғын үй 13 ғасырдың соңында немесе тіпті 14 ғасырдың басында ғана салынды. Тау жынысындағы жарықшаның кеңеюі 47 метр тереңдікте құдық қазуға мүмкіндік берді. Бонагильдің иелері жүз жылдық соғыста Англия королінің жағында күресті. Қамал бірнеше рет басылып алынып, өртеліп, тасталып, бірақ әрқашан Фумель отбасының меншігінде болды. 1380 жылдың 11 қарашасында Жан де Фюмель Пухоль, Бланкфорт бароны және қамалдың иесі, Рокфеуилдің мұрагері Жанна Катерина де Рокфеуилге үйленді және әйелінің тегін қабылдап, өзінің тегінен бас тартты. Олардың ұлы Антуан екі отбасының мүлкін біріктірді, ал немересі Жан де Рокфеуил 1444 жылы әйелі Изабео де Пейремен бірге Бонагильге көшіп келді.
The first castle at Bonaguil was constructed after the middle of the 13th century (between 1259 and 1271 according to Jacques Gardelle), on a rocky spur, probably by Arnaud La Tour de Fumel. The single entrance to the keep, built above a natural cave, was a door six metres up, accessible by ladder. The first written mention is in 1271, in a charter listing the possessions of the King of France Philippe III le Hardi. At that date, it was a vassal of the fiefdom of Tournon, and was probably just a simple polygonal keep, with a small courtyard surrounded by a wall, with a lower courtyard surrounded by a palisade. The dwelling was not built until the end of the 13th century or even the beginning of the 14th. The widening of a fracture in the rock allowed a well to be dug to a depth of 47 m (154 ft). The lords of Bonaguil fought on the side of the King of England in the Hundred Years War. The castle was taken several times, burnt and abandoned, although always the property of the Fumel family. On 11 November 1380, Jean de Fumel Pujols, baron of Blanquefort and owner of the castle, married the heiress of Roquefeuil, Jeanne Catherine de Roquefeuil, and dropped his name for the more prestigious name of his wife. Their son Antoine joined the properties of the two families, and their grandson, Jean de Roquefeuil, moved with his wife Isabeau de Peyre to Bonaguil in 1444.
Қорғауды күшейту: Бэренджер де Рокфеуил
Қалдықтың маңызды қорғаныс құрылыстары Бонагиль мырзасының VII Карл королімен туындаған мәселелерінен бастау алады, король оны шаруалар мен вассалдарға жасаған зорлық-зомбылығы үшін кінәлайды. Олар Жиронда және Львов шығанағындағы жерлеріне ие болған Рокфеуилдердің сәттілігінің арқасында қаржыландырылды. Бұл құрылыс жұмыстары отыз жылға жуық уақытқа созылды.
The considerable defence works of the castle have their origin in the lord of Bonaguil's problems with King Charles VII, who condemned him for his violence against serfs and vassals. They were financed thanks to the good fortune of the Roquefeuils, who owned lands in the Gironde and the Golfe du Lion. The works extended over thirty years.
Бірінші қабырға
XV ғасырдың соңындағы басты қауіп артиллериядан келді. Қорғану үшін жаудың артиллериясын қашықтықта ұстап тұру қажет болды. Қалаға 350 метрлік сыртқы қабырға салынды, ал төменгі қоршаулар артиллериялық оқтарды тоқтатып, топырақ массасын сақтап тұрды. Бұл қоршау қабырғасы кішкентай мұнаралармен нығайтылып, қарулармен жабдықталды. Бұл қайта құрудың екінші жаңалығы болды: қаланы қорғау үшін артиллерияның көп мөлшерін пайдалану мүмкіндігі, барлығы 104 атыс тесігімен. Осылайша, қала қару-жарақ саласындағы соңғы жетістіктерді пайдаланды: шабуылдаушыларды оқ ату үшін одан да қашыққа орналасуға мәжбүрлеу арқылы оқ атуды кері қайтару; жақынға жақындауды қиындату үшін жерден оқ атуға арналған тесіктер жасау; ірі калибрлі қарулар мұнаралардың үстіне (мысалы, бастионның үстіне платформа) орнатылды, алыстан күресу үшін. Қала тұрған тіктес беткей үлкен шұңқырмен тілінді. Шұңқырдың ар жағында барбикан салынды. Ол екі көпір арқылы қаланың негізгі бөлігімен байланысты. Ол сондай-ақ бірнеше күзет мұнараларымен қорғалды, бұл аркебуздардың барлық бағыттарды бақылауына мүмкіндік беретін фланговый атуды қамтамасыз етті. Өрттен ешқандай нүкте ашық қалмауы үшін шұңқырларда капонирлер салынды; бұл кішкентай нығайтулар қоршаудың алдында орналасқан, қорғаушыларға шұңқырды бір немесе екі жағынан отпен сүруге мүмкіндік берді. Соңында, бульварлар, ішінара солтүстік шұңқырда, қаланың әртүрлі бөліктеріне шабуыл жасалған жағдайда, қаланың бір нүктесінен екінші нүктесіне жылдам қозғалуға мүмкіндік беру үшін салынды; бұл 17 ғасырдың қамалдарына дайындық болды.
The main danger at the end of the 15th century came from artillery. For protection, it was necessary to keep the enemy's cannons at a distance. An external wall, 350 m in length, was added to the castle, with lower curtains retaining a mass of earth which cushioned the artillery shots. This curtain wall was reinforced with small towers and equipped with guns. This was the second innovation of this rebuilding: provision for the use of masses of artillery for the defence of the castle, with a total of 104 embrasures for firing. So the castle used the latest developments in armaments: push back the firing of the assailants by obliging them to set up their cannons further away; make the approach difficult with openings for ground shot; large calibre guns were put on top of the towers (such as the platform on top of the keep) so as to fight at a distance. The spur on which the castle stands is cut by a large ditch sunk in the rock. A barbican was built beyond the ditch. It was linked by two drawbridges to the body of the castle. It was also defended by several guard towers, allowing a flanking fire from which the arquebuses could cover every angle. Still with the aim of leaving no point uncovered by fire, caponiers were built in the ditches; these small earthworks were in front of the curtain, allowing the ditch to be swept with fire from the defenders, from one or both sides of the structure. Finally, boulevards were laid out, partly in the north ditch, to permit rapid movement from one point to another of the fortress, in case of attacks on different parts of the castle; this anticipated the fortresses of the 17th century.
Қорғаудың екінші жүйесі
Жер қазбалары мен барбикан қамалдың негізгі бөлігіне, яғни тұрғын үйлерге қауіпті уақытты соқтыру үшін ғана салынған. Ол да нығайтылды. Алты мұнара салынды: төрт бұрышта дөңгелек мұнара, ал қалған екі мұнара қабырғаның ортасында – батысында төртбұрышты, оңтүстігінде дөңгелек мұнара. Мұнаралар қабырғаларды жақсырақ қорғауға мүмкіндік берді: қорғаушылар екі мұнара арасындағы қабырғаға шабуыл жасағандардың қабырғасына оқ атып, шабуылды тойтара алатын. Бұл биік мұнаралар орта ғасырлық қамалдардағыдай, қабырғаларды олардың құрылысы арқасында қорғауға арналған. Олардың биіктігі қабырғаға шашылып кіруге қарсы кепілдік берді. Жаңалық – артиллериялық платформа құру үшін жоғарғы бөлігін нығайту болды. Жолды ұстап тұрған тіреулер кері пірамйдалармен ауыстырылды, олар әлдеқайда мықтырақ және ауыр салмақты – артиллериялық қаруды, оның шассисін және жабдықтарын көтере алатын.
The earthworks and barbican were only designed to postpone the danger to the heart of the castle, the residential part. This was equally strengthened. Six towers were built – four round towers in the corners, and two towers in the middles of the curtain, a square on in the west and a round tower in the south. The towers allowed greater cover of the curtains: defenders could fire on the sides of assailants who were attacking at the foot of the wall between two towers. These high towers served, as in the mediaeval castles, to protect the walls thanks to their design. Their height was a guarantee against scaling. The innovation was the treatment of the top, reinforced to provide an artillery platform. The corbels supporting the walkway were replaced with inverted pyramids, much more solid and able to support a much heavier weight – an artillery piece, its carriage and supplies.
XVI-XVIII ғасырлар аралығында қамалдың тағдыры өзгерген
1530 жылы Беренгер қайтыс болғанда, қамал әлі қоршау соғысына бейімделмеген еді, бірақ ол әсерлі бекініс болып қала берді. Оның ұлы Карл мүлігін ысырап етті (көрінетіндей, әдемі әйелі Бланш де Летт де Монпезатқа), ал оның ұлдары Хонрат пен Антуанға азайған мүлік мұра болып тиді. Дін соғыстары кезінде екі бауыр қарсыластар лагерінде күресті, және 1563 жылы қамал жаулап алынды. 1572 жылы алғашқы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Қарызда болған Антуан 1618 жылы бекіністі Пардхайлан иесіне беруге мәжбүр болды, бірақ бірнеше жылдан кейін оны қайта сатып алуға үлкерді. Оның ұлы Антуан Александр маркиз болды, бірақ жалғыз қызы Мари Гилбертке нашар күйдегі және қоржыны бос сарайды қалдырды. Әкесінің қайтысынан кейін (1639 жылдың 8 шілдесінде) Колиньи-Саллиньи маркизіне үйленген ол қамалдың жөндеу және күтіміне өзін арнады. 1655 жылы ол Клод Ив де Турзельге, Альегр маркизіне қайтадан үйленді, олардан Колберттер әулетінің министрі Сейнелейге үйленген қызы дүниеге келді. Қамалға белгілі бір дәрежеде құқығы бар алыс туысы Франсуа де Рокфеуіл 1656 жылы оны иеленді, шамамен бір жыл бойы сақтап, тонады, содан кейін тастап кетті. Мари Гилберта өмірінің соңғы жылдарын Парижде өткізді және 1699 жылы қайтыс болғанға дейін Бонагиль шатосын тастап кетті. Одан кейін ол Франсуа Гаспар де Монпейруға, онда көбінесе тұрмаған сарбазға, содан кейін оның қарындасына тиді, ол 1719 жылы Жан Антуан де Пешпейру Бокареге сатты. Оның ұлы 1761 жылы қаланы Маргарита де Фумельге, Эммануэль де Живерсак жесіріне сатты, ол оны ыңғайлырақ ету үшін бірқатар жұмыстар жүргізді.
When Bérenger died in 1530, the castle was not yet adapted for siege warfare, but it remained an imposing fortress. His son Charles squandered his fortune (on his beautiful wife Blanche de Lettes de Montpezat, it seems) and his sons Honrat and Antoine inherited a reduced fortune. During the Wars of Religion, the two brothers fought in opposite camps, and the castle was taken in 1563. A first restoration took place in 1572. In debt, Antoine had to give the fortress to the lord of Pardhaillan in 1618, before being able to buy it back several years later. His son Antoine Alexandre was a marquis, but passed on to his only daughter Marie Gilberte a castle in a poor state and empty coffers. Married from the death of her father (8 July 1639) to the Marquis of Coligny Saligny, she devoted herself to the repair and maintenance of the castle. She remarried in 1655 to Claude Yves de Tourzel, Marquis of Allègre, with whom she had a daughter who married Seignelay, minister of the Colbert family. François de Roquefeuil, a distant relative with some claim to the castle, took possession of it in 1656, kept and pillaged it for almost a year before abandoning it. Marie Gilberte lived in Paris for the last years of her life, and abandoned the château de Bonaguil, until her death in 1699. It passed next to François Gaspard de Montpeyroux, a soldier who almost never lived there, then to his sister, who sold it in 1719 to Jean Antoine de Pechpeyrou Beaucaire. His son sold the castle to Marguerite de Fumel, widow of Emmanuel de Giversac, in 1761, who carried out some works to make it more comfortable.
18 ғасырдың әшекейлері
Маргарита де Фумель Бонагиль қамалында үнемі тұрып жатты. Ол қамалды, әсіресе жоспардағы P тұрғынын өзгертті. Осы кезеңде қамалдың батысындағы жер жұмыстары кеңейтіліп, үлкен терраса ретінде жасалды және жағымды серуендеу орнына айналды. Оңтүстікке қарай, ішкі қабырғаның сыртында жаңа пәтерлер салынды, соның арқасында жақсы көрініс ашылды. Қамалдың иесі тойлар берді. Жеті көтергіш көпірлер бекітілген көпірлерге айналды. Аңғарға көрініс ашу үшін қамалдың бір бөлігі бұзылды.
Marguerite de Fumel stayed regularly at the Château de Bonaguil. She converted the castle, notably in the dwelling P in the plan. In this period, the earthworks to the west of the castle were enlarged and laid out as a large terrace and became a pleasant promenade. New apartments were built in the south, outside the inner wall, thus benefitting from a better outlook. The lady of the manor gave feasts. The seven drawbridges became fixed bridges. A part of the ramparts was demolished to give a view over the valley.