Кіріспе
Бразилиялық жазушы және дипломат (1868–1931)
сол аттас бразилиялық қала
the Brazilian city with the same name
Хосе Перейра да Граса Аранха (21 маусым 1868 – 26 қаңтар 1931) – бразилиялық жазушы және дипломат, Бразилиядағы модернизмнің алға басушысы саналады. Ол сондай-ақ 1922 жылғы Бразилияның заманауи өнер апталығын ұйымдастырушылардың бірі болды. 1897 жылдан 1931 жылы қайтыс болғанға дейін Бразилия әдебиет академиясының 38-ші төрағасы қызметін атқарды және оны құрды. Дегенмен, ол 1924 жылы академиямен барлық байланысын үзді, оны "ескірген" деп айыптады.
Өмір
Граса Аранха Сан-Луисте бай және мәдениетті отбасында, журналист Темистокл да Силва Масиел Аранха мен Мария да Глория да Грасаның ұлы болып дүниеге келді. Ол 13 жасында орта білімін аяқтаған және Ресифеде заңгерлік оқуға барған дарынды бала еді. 1886 жылы мектепті үздік бітіріп, Оңтүстікке жұмыс істеуге кетті. Ол Эспириту-Санту штатының шет аймағында орналасқан Порто-ду-Кашоэйро ауылында судья болды. Бұл тәжірибесін ол өзінің ең танымал романдарының бірі – «Канаа» романында пайдаланды, ол 1902 жылы үлкен редакциялық жетістікке жетті. Роман бразилиялық иммигранттардың қақтығыстарын зерттейді. Жазушы Реймонд Лесли Уильямстың айтуынша: «Канаа» (Евклид да Куньяның «Ос Сертоэс» кітабымен бірге) ғасырдың басында Бразилияда ең көп оқылған және талқыланған кітаптардың бірі болды. «Канаа» – іс-қимылдар емес, идеялардың жұмысы, ал Граса Аранханың басты идеяларының бірі – мәдениет (cultura) қоғамның барлық дерттеріне соңғы жауап екендігі. Ешбір кітабы жарық көрмей тұрып, Граса Аранха 1897 жылы Мачадо де Ассис, Хоаким Набуко және Лусио де Мендонса шақыруымен Бразилияның әдебиет академиясының 40 негіздеуші мүшесінің бірі болды. 1900 жылы ол Сыртқы істер министрлігіне мансаптық дипломат ретінде қабылданды. Ол келесі 20 жыл бойы осы қызметте жұмыс істеді. Париждегі қызмет кезінде 1911 жылы тағы бір сәтті туындысын жазды – «Малазарте» театрына арналған драмасын. 1919 жылы дипломаттық қызметтен зейнетке шығып, 1921 жылы Бразилияға оралды. Граса Аранха әдебиет пен өнердегі модернизмді қолдады және Академиядағы дәстүршілдермен, әсіресе жазушы Коэльо Нетомен бірнеше рет қақтығысты. Ол Сан-Паулудағы басқа да жас модернистермен бірігіп, 1922 жылдың ақпан айында революциялық Заманауи өнер апталығын ұйымдастырды. Апталықтың ашылуында «Қазіргі заманғы өнердегі эстетикалық сезім» тақырыбында лекция оқыды. «Апталықтан» бұрын, 1921 жылы Граса Аранха «Estética da Vida» («Тұрмыс эстетикасы») атты ықпалды теориялық эссесін жариялады, онда ол бразилиялық жанның табиғатпен байланысын талдады, бұл сол кезде жиі кездесетін тақырып еді. Ол үш негізгі нәсілдің мәдениетке үш негізгі сезімді қосу арқылы бразилиялық халықтың «жанын» немесе мәнін қалыптастырғанын айтты: португалдықтардың реніші, африкалықтардың балалық шағы және «ғарыштық қорқыныш», ал үндістердің «қорқыныш метафизикасы» немесе әруақтарды пайдалануы. Ол бразилиялық мәдениет табиғатпен жаңа қарым-қатынасқа ұмтылуы керек екенін, мұндай сезімдерді өнерге енгізу және этникалық айырмашылықтарды жеңу үшін «мен» мен ғаламның бірігуіне қол жеткізу керек екенін ұсынды. Оның қатысуына байланысты Граса Аранха Академияда жазаланды, бірақ ол одан да талмай, тіпті 1924 жылдың 19 маусымында Академияда «Заманауи рух» тақырыбындағы лекциясында оның құрылуы қателік болғанын мәлімдеді. Бірнеше айдан кейін, 18 қазанда, ол Академиядан кетті. Сол жылы ол Ренато Алмейдамен бірге модернистік әдебиеттік шолу және «Movimento Brasileiro» журналын құрды, ол оның өлімінен кейін ғана тоқтатылды. Оның 1929 жылы жарық көрген соңғы романы – «A Viagem Maravilhosa» («Тамаша саяхат»), сыншылар тарапынан оң қабылдамады. Ол 1931 жылы өлімінен кейін жарық көрген толық емес өмірбаянын да жазды. Аранха Риода қайтыс болды. Оның өлімінен кейін зиялы қауым мен достары Граса Аранха қорын құрды, бұл жобаны ол өзі ұсынған. Қордың мақсаттарының бірі – өнер мен әдебиет саласында ерекше көзге түскен бразилиялықтарға сыйлықтар беру болды. Ең танымал сыйлық иегерлерінің арасында жазушылар Хорхе Амадо, Рейчел де Квироз, Хосе Линс до Рего, Эрико Вериссимо, Клариса Лиспектор, Ледо Иво және Альфонс де Гимаранс Филью болды. Назарет Прадо басқарған қор сыйлық беруге қаражат таусылғаннан кейін бір жылдан кейін жабылды.
Along with Os Sertões (by Euclides da Cunha), Canaã was one of the most widely read and discussed books in Brazil in the early part of the century. Canaã is a work of ideas rather than actions, and one of the central ideas that Graça Aranha promotes is that culture in the broadest sense (cultura) is the ultimate answer to society's ills. Without having published any books, Graça Aranha was invited to be one of the 40 founding members of the Brazilian Academy of Letter in 1897, by Machado de Assis, Joaquim Nabuco and Lúcio de Mendonça. In 1900, he was admitted to the Foreign Service as a career diplomat. He worked as such for the next 20 years. While he was stationed in Paris, France, he wrote another success in 1911, the theater drama Malazarte. He retired as a diplomat in 1919 and returned to Brazil in 1921. Graça Aranha sponsored modernism in the letters and arts and had several personality clashes with the traditionalists at the Academy, headed by writer Coelho Neto. He allied himself to other budding modernists of São Paulo and organized the revolutionary Week of Modern Art in February 1922. He opened the week under booing of an hostile audience, with a conference titled "The aesthetic emotion in modern art". Shortly before the "Week", Graça Aranha published in 1921 an influential theoretical essay, "Estética da Vida" (An Aesthetics of Life), where he analysed the relationship of Brazilian soul with nature, a recurrent theme at the time. He argued that the three main races had formed the "soul" or essence of the Brazilian people by adding three basic emotions to culture: the Portuguese's melancholy, African childishness and "cosmic terror", and the Indians' "metaphysics of terror", or the use of ghosts. He proposed that Brazilian culture should strive to achieve a new relationship to nature, based on the incorporation of such feelings into art and by overcoming the ethnic differences by means of an integration between the I and the cosmos. Due to his participation, Graça Aranha was ostracised in the Academy, but he persisted, to the point even that on June 19, 1924 he stated in a conference, titled "The modern spirit" at the Academy, that its creation had been an error. A few months later, on October 18, he resigned from the Academy. In the same year, he founded with Renato Almeida a modernist literature review and magazine, Movimento Brasileiro, which lasted until just after his death. His last novel, published in 1929 was A Viagem Maravilhosa (The Marvelous Journey), which was not so well received by the critics. He also wrote an incomplete autobiography, which was published posthumously in 1931. Aranha died in Rio. After his death, a group of intellectuals and friends established the Graça Aranha Foundation, a project which was devised by him. One of the Foundation's aims was to award prized in the arts and literature to distinguished Brazilians who excelled in these fields. Among the most famous awardees were writers Jorge Amado, Rachel de Queiroz, José Lins do Rego, Érico Verissimo, Clarice Lispector, Lêdo Ivo and Alphonsus de Guimaraens Filho. The Foundation, which was maintained by Nazareth Prado, closed down only a year later, when funds for awarding prizes were exhausted.