Кіріспе

Румын тарихшысы, академик, философ, заңгер және либерал саясаткер Симион Бэрнуțиу (21 шілде 1808 – 28 мамыр 1864) – румын тарихшысы, академик, философ, заңгер және либерал саясаткер. Ол 1848 жылғы Трансильвания румындарының революциялық қозғалысының жетекшісі және оның Шығыс обряды католик қанатының өкілі болды. Бэрнуțиу өмірінің көп бөлігін Молдавияда өткізді және Academia Mihăileană мен Яссы университетінде ұзақ жылдар бойы философия профессоры болып жұмыс істеді.

Алғашқы іс-әрекеттері

Ол Трансильванияның Силаги округінің Бокша (Олахбакса) қаласында (қазіргі Румынияның Слайж округінде) дүниеге келген. Ол Блаж орта мектебінде тарих пәнінің мұғалімі болды, ол кезде Трансильванияның қалған бөлігі сияқты Австрия империясының құрамында болды. Барнуциуге ерте кезден-ақ Иммануил Канттың философиясы (кантиандық) әсер етті, ол оны дәстүрлі діни көзқарастарға қарсы қоғамды реформалау құралы ретінде қарастырды. Ол Джордж Бариттің "Газета де Трансильвания" журналының әдеби қосымшасы – "Foaie pentru minte, inimă și literatură" журналына белсенді үлес қосты. 1842 жылдан кейін ол мажарлар басымдығымен құрылған Трансильвания диетасының мажар тіліне Трансильванияның жергілікті басқару органдарында жартылай ресми мәртебе беру туралы шешіміне қарсы күресімен көзге түсті (Трансильвания тарихына қараңыз). 1843 жылы Трансильваниядағы христиан қауымдастықтарындағы дін қызметкерлерінің сайлануына қатысты реформаға кең қолдау көрсеткеннен кейін, Барнуциу шіркеудегі біржақты басқару билігін жоюды, демократиялық принцип бойынша басшыларын сайлайтын және румындардың әлеуметтік жағдайына тікелей қатыса алатын құрылымды жақтады. 1848 жылдың 24 наурызында Барнуциу түрлі авторлардың ұсынған бірнеше үндеулердің бірін жариялады, ол Трансильваниядағы румындардың өзін-өзі анықтау құқығын талап етті, бұл император Фердинанд I-ден құқықтар алудағы мажарлардың жетістіктеріне теңдес қадам ретінде қарастырылды, сондай-ақ румындар пропорционалды өкілдік қамтамасыз етілгенше және жеке меншікке негізделген тәртіп ресми айыпталғанша, аймақты Венгрия Корольдігімен біріктіру жобасын қабылдамауы керек екенін мәлімдеді. 1872 жылы Австрияның Трансильваниялық бөлімі, студенттер құрамынан тұратын "România Jună" қоғамында, румындардың ұлттық идентификациясы туралы идеяларын, көрнекті румын авторлары Иоан Славичи мен Михай Эминескуға қарсы қойып, Барнуциу Трансильваниядағы румындардың азаттығы үшін умеренностьтің маңыздылығын жазды, ұлттық идентификацияны ең маңызды әлеуметтік фактор ретінде бағалады, Трансильваниядағы румындар үшін шіркеу заңнамалық араласуын қажет етті және румын ұлттық идентификациясын Рим империясының тікелей жалғасы деп мәлімдеді.

Блаж жиналыстары мен Ұлттық комитет

Апрель айында осындай жарлықтардың негізінде шақырылған Блаж Ассамблеясы зиялылар, дін қызметкерлері және қара халықты біріктірді. Барнуțиу Ассамблея алдында бірнеше сөз сөйлеп, Трансильвания үкіметіндегі кез келген бір жақты өзгерістерге қарсы күресті жалғастыра отырып, сабырлылық пен ұстамдылыққа шақырды. Сонымен қатар, Барит және Андрей Шагуна сияқты күмәнді саяси көшбасшылармен келіспей, императорға адалдық серт беруді саяси стратегиясына енгізуге көндірілді. Мамырдағы Екінші Ассамблеяға дейін ол Бариттің аймақтағы румындардың осал жағдайы туралы айтқандарын ескере отырып, өзінің ұстанымын одан да жұмсартты және өзін-өзі анықтау бағдарламасын ішінара қайта жаңартылды. 17 мамырда ол Блаж делегаттары құрған Тұрақты комитеттің вице-президенті болып сайланды (оны Шагуна басқарды), бұл кейін Румыния Ұлттық Комитетінің негізі болды. Трансильванияның Венгрия Корольдігімен біріккенін (11 шілде) және Венгрияның тәуелсіздігін (27 қыркүйек) жариялаудан кейін, Трансильванияда Австрия әскерінің жеңіліске ұшырауы салдарынан, аймақтың номиналды губернаторы, Австрияның адал қолдаушысы Антон Фрайхерр фон Пухнер мен Барнуțиу комитеті арасында жақындасу орын алды. Комитет тарапынан қарағанда, бұл Австрияның Трансильванияның румындық аймақ ретіндегі өзін-өзі басқаруын мойындауы еді, және бұл мәселе жаңа император Франц Йозефке жеткізілуге тиіс болды.

Молдавия мен Румынияда

Трансильванияға Ресей империясының араласуынан кейін ол елден кетуге шешім қабылдады және Молдавияның астанасы Яссы қаласына қоныстанды. Ол заң және философия саласында бірнеше трактаттар жазды (соның ішінде Рим құқығын ынталы түрде қорғады), ал Доминор Александру Иоан Кузаның Дунай княздықтарын біріктіруіне дейін және кейін радикалды реформаларды қолдады, бұл Fracțiunea liberă și independentă тобына біріккен молдавандық либералдық диссиденттерге тікелей шабыт берді. 1850 жылдары Барнуțiu Княздықтардың билеушісі ретінде шетелдік ханзаданы сайлау жобасына қарсы шықты, ал Fracțiunea Кузаның құлатылуынан кейін Конституциялық жиналыста осы қарсылықты жалғастырды. Сол кезеңде құрылған консервативті әдеби қоғам Юнимея оны және басқа трансильвандық зиялыларды (мысалы, Тимотей Чипариу, Георге Шинкай және Август Требониу Лауриан) румын грамматикасы мен әліпбиін латын этимологиясына негізделген нұсқасын қолдағандары үшін сынады, оның орнына тілдің қолданылуын көрсететін нұсқаны жақтады (сол кезде Трансильваниялық ережелерге сәйкес "латинистік" ықпалдар Румын академиясы тарапынан жақсы қабылданды). Ауыр сырқатқа шалдыққаннан кейін Симион Барнуțiu туған ауылына оралуға рұқсат сұрады. Ол жол жүрісінде Хидада қайтыс болды.