Кіріспе
Лұқа 1 – Христиан Киелі кітаптарының Жаңа Келісіміндегі Лұқа Ізгі хабарының бірінші тарауы. 80 тармақтан тұратын бұл тарау Жаңа Келісімдегі ең ұзын тараулардың бірі. Бұл тарауда Жақияның тууы және Исаның тууына дейінгі оқиғалар сипатталады. Бұл тарауда Мәриямның (Магнификат) және Зәкәрияның (Бенедикт) әндері сияқты екі мадақтау бар. Лұқа Ізгі хабарының аты аталмаған авторы оның арналуын, Теофилді атап көрсетеді, ол, әдетте, нақты (бірақ белгісіз) адам болған, бірақ «теофил» грек тілінде «Құдайды жақсы көретін» деген мағынаны білдіргендіктен, бұл термин бір сенімдінің атауы болуы мүмкін. Ерте христиан дәстүрі бірауыздан Лұқаның осы Ізгі хабарды, сондай-ақ Лұқаға қосымша және Теофилге де осылай жолданған Елшілердің істері кітабын жазғанын айтады. Көптеген Киелі кітаптар мен кейбір қолжазбаларда кездесетін «Лұқа жазған Ізгі хабар» деген атау бастапқы мәтіннің бөлігі болғандығын көрсететін ешқандай дәлелсіз кейіннен қосылған.
Мәтін
Бастапқы мәтін Койне грек тілінде жазылған. Бұл тарау 80 аятқа бөлінген.
Аян (1:2638)
Содан кейін Лұқа Жәбірейілдің Мәриямға келіп, оған Құдайдан нәр алып жүкті болады және бойжеткен қыз екенін хабарлаған оқиғасын айтады. Матай 1:20-де бұл оқиға басқаша жазылған, онда Мәриямның жүкті екенін білгеннен кейін Жүсіпке есімсіз періште келеді. Жәбірейіл Назарет қаласына барып, Лұқа айтуынша, Жүсіпке никеленген бойжеткен Мәриямға барады. Мәриям есімінің мағынасы – "тамашалық", ал Жүсіп есімінің мағынасы – "Жаратқан Ие ұл берсін".
34 - 38 тармақтар
Мәриям Жәбірейілден: "Бұл қалай болуы мүмкін? Мен әлі де бойжеткен қызмын", – дейді. Жәбірейіл оған: "Құдай үшін еш нәрсе де мүмкін емес", – деп жауап береді, және Ол оған бала сыйлайды, сол арқылы Ол Құдайдың Ұлы болады. Содан кейін ол Мәриямның туысы Елизабеттің, қарт болса да, қазір бала күтетінін айтады, сондай-ақ "Құдай үшін еш нәрсе де мүмкін емес" екенін еске салады. Осымен ол оны тастап кетеді (38-аят). Лұқа Мәриямның бойжеткен қыз екенін және ол біраз дәрежеде Һароннан тараған екенін (өйткені ол Елизабеттің туысы, ал Елизабет Һаронның ұрпағы) айтады, бірақ Иса "әкесінің", яғни Дәуіттің тағына ие болады деп мәлімдейді. Лұқаның шежіресіне сәйкес, Исаның Дәуіттен тарауы Жозеф арқылы жүзеге асады. Дәуіт Һаронның әулетінен емес екендігін ескерсек, Мәриямның анасы Һаронның, ал әкесі Дәуіттің ұрпағы болуы мүмкін. Жәбірейіл жетпіс апталық уақыт пен "Жақсы Жанды" (Массихті) туралы болжам жасайды. Егер Елизабет Мәриямның жүкті болуына дейін 180 күн бойы жүкті болса, Мәриямның 270 күндік жүктілігіне және Лұқа 2:22-де айтылған 40 күндік "тазару" рәсіміне қосылса, 490 күн немесе жетпіс апта шығады. Көптеген христиандар мұны пайғамбарлықтың орындалуы деп санайды, бірақ күмәнданушылар Лұқаның өзінің пайғамбарлық орындалуы ретінде көретін нәрсеге сәйкес келу үшін әңгімесін құрастырып жазуы мүмкін дейді, бұл шындыққа сай ма, жоқ па белгісіз. Құдайдың Дәуіт әулетінен келетін Массих туралы уәдесі 2 Самуилдің 7-тарауында айтылған. Лұқаның Мәриямның Назаретте тұрғанын айтуы маңызды, өйткені Назарет шағын, маңызсыз қала саналған. Осылайша, Құдайтың мейірімі шағын қалада тұратын, тұрмысқа шықпаған жас әйелге көрсетілді. Лұқа жиі әйелдерге, күнәкарларға және түрлі "маңызсыз" адамдарға жақсылық жасайды. Пауыл Исаның бойжеткен қызбен туылғанын ешқашан айтпайды, бірақ Римдіктерге жолдаған хатында Оны қайта тірілу арқылы Құдайдың Ұлы деп атайды және Оның адамнан асып түсетін табиғаты бар екенін мәлімдейді. Лұқа осы жерде Исаның құдайлық табиғатының тұжырымдамасынан бастап жария етіледін айтады.
Мәриям мен Елізабет (1:3956)
Содан кейін Мәриям туысы Елизабетке барады. Елизабет жүкті Мәрияммен кездескенде, оның құрсағында Жақыптың қозғалғанын сезінеді және "Құдай Рухымен толы" (41-аят). Бұл Жаратылыс 25:22 (ЖД) -ге байланысты болуы мүмкін. Елизабет Мәриямға: "Әйелдердің ішінде сен бақыттысың, және құрсағыңдағы бала да бақытты!", – дейді. Бұл сөздер Мұсаның Қайталау заңы 7:13 (ЖД) -дегі Израиль халқына айтқан сөздерімен үйлеседі: "[Құдай] сені жақсы көріп, жарылқап, көбейтіп, құрсағыңдағы балаңды да жарылқайды". Мәриям өзінің Магнификатында Құдайға мақтау айтады: ол бірінші кезекте өзі сияқты "керексіздігіне" қарамастан, Құдайдың өзіне көрсеткен инаяттығы үшін алғыс айтады, содан кейін Құдайды барлық адамдарға көрсеткен "мейірімі" мен "көмегі" үшін мадақтайды. Құдайдың мейірімі (το ελεος αυτου, to eleos autou) Магнификат пен Захарияның Бенедикт әнінде бес рет еске алынады. Көптеген адамдар Магнификатты Ханнаның дұғасына ұқсас деп санайды. 51–53-аяттарда Лука алты рет өткен шақты қолданады, бұл Исаның тұқымдануы Құдайдың осы іс-әрекеттерін орындағанын немесе орындап жатқанын көрсетеді. Бұл аяттарда мақтаншыл мен байдың құлдырауы және кембағалдардың құтқарылуы туралы айтылады. Бұл жалпылама мәлімдеме болуы мүмкін, немесе Израиль және оның жұрттан тыс билеушілеріне жасалған сілтеме болуы мүмкін. Кейбіреулер бұл эбиониттердің көзқарасын білдіреді деп болжайды. Мәриям Ыбырайымды еске алып, осыны Құдайдың бастапқы келісімімен байланыстырады. Мәриям үш ай бойы Елизабеттің үйінде болып, Жақып дүниеге келмес бұрын кетеді. Кейбіреулер жүкті әйелдің Яһудия тауларынан Назаретке сапар шегуі қиын деп санайды, бірақ бұл әбден мүмкін.
In verses 51–53 Luke uses the past tense six times, implying Jesus' conception has fulfilled or is fulfilling these actions of God. These verses speak of the downfall of the proud and rich and the favor of the downtrodden. This might be a general statement, or an allusion to Israel and its Gentile rulers. Some have speculated these represent Ebionite views. Mary then mentions Abraham, again linking this with God's original covenant. Mary stays for three months and leaves shortly before John's birth. Some find the idea of a young pregnant woman making the trip from the Judean hills to Nazareth improbable, but it is certainly not impossible.
Шомылдыру рәсімін жасаған Жақияның тууы (1:5779)
Достары мен көршілері оны сүндеттеуге келіп, атын қоюға тырысады, бірақ анасы қарсылық білдіреді, сосын әкесі оның аты Жохан болады деп жазады, және кенеттен қайтадан сөйлей бастайды. Ол да, әйелі сияқты, "Киелі Рухпен толады". Ол Құдайды мадақтау үшін ән шырқайды – Зәкәрияның мадақтауы. Каррис бұл сүндеттеу оқиғасын, Лұқаның Иса туралы 2-тарауда баяндайтыны сияқты, Лұқаның Жохан мен Исаны, соның ішінде христиандықты Израильдің орындалған уәделерімен байланыстыру тәсілі деп санайды. Зәкәрияның әнінің бірінші бөлігі 68-75 аяттарда әлі дүниеге келмеген Исаны мадақтайды. Ол: «Ол біз үшін құлы Дәуіттің үйінен құтқарудың мүйізін көтерді», – дейді, мүйіз күштің символы (Миллер 120). Содан кейін 76-77 аяттарда Жоханды мадақтау мен оның болашағы туралы болжамдар айтылады, ал ән 78-79 аяттарда қайта Исаға бұрылады. Реймонд Браун бұл бөлімдердің яһуди-христиан гимндерінен құралған болуы мүмкін деп ойлады. Көптеген ғалымдар Лұқаның Магнификат, Кантикул және 2-тараудағы екі әнді – «Құдайға даналық» және «Димиттис» әндерін грек тілінде жазылған гимндер жинағынан өз шығармасына қосып алғанын айтады. Аз ғалымдар Магнификат пен Кантикулдың христиандар қабылдаған яһуди гимндері болуы мүмкін деп санайды, бірақ сол кезеңдегі яһуди гимндері Құдайдың көмегіне деген болашақ үмітті білдірсе, бұлар оның орындалғанын көрсетеді. Тағы да аз ғалымдар бұл әндердің бастапқыда арамей немесе иврит тілінде жазылғанын, сондықтан олар бастапқы куәліктен алынғанын және әдетте осы әндердің тарихилығын қорғайды. Ғалымдар оларды ерте заманғы деп есептейді, сондықтан олар Жаңа өсиеттегі басқа әндерден бұрын, мысалы, Филиппіліктерге 2:6–11 әнінен бұрын жазылған болуы мүмкін. Әннің бірінші бөлігінде Дәуіт есімдерінің айтылуы Исаның Израильдің өткенімен байланысын нығайтады. Ән бейбітшілік туралы оймен аяқталады, бұл Лұқаның жиі кездесетін тақырыбы. «Бейбітшілік» – ол Лұқа 24-тарауда жиналған елшілерге айтқан алғашқы сөз. Лұқаның осы ақпараттың көзі белгісіз және оны көп талқылайды. Тіпті егер Q гипотезасы дұрыс болса да, Жохан мен Исаның тууы туралы оқиғалар онда жоқ, сондай-ақ олар Марк ішінде де кездеспейді. Лұқа Жозефке келген періште туралы ештеңе айтпайды, бұл Матай мен Лұқа осы мәселе бойынша ақпаратты әртүрлі көздерден алғанын немесе Лұқа екі оқиғаның екеуін де біліп, Матайдың жарияланған нұсқасын толықтыруға тырысқанын көрсетеді. Егер Лұқа дұрыс айтса, онда Иса мен Жохан біраз жақын туыстар болған.
Жоханның дамуы (1:80)
Ал бала өсіп, рухта нығайды, және Израильге ашылатын күніне дейін шөлде тұрды. Лұқа 80-аятта Жақияның өсіп-жетіліп, шөлдерге (en tais heremais, көпше түрінде), нақтырақ айтқанда, Яһуда шөліне кеткенін айтады. Бұл - Жақияның отбасы туралы заманауи ең жалғыз мәлімет. Реймонд Браун бұл аятты Сотниктер кітабының 13:24–25-аяттарындағы Самсон мен 1 Самуил кітабының 1:21-аятындағы Самуилдің тууының қайталауы ретінде қарастырады.