Кіріспе

Пютан ауданы (Пютан) – Лумбини провинциясында, Катмандудан шамамен батысқа қарай орналасқан "төбелік" аудан, Орталық-Батыс Непалда. Пютанның ауданы 1312 шаршы километрді құрайды, 2001 жылы халық саны 212 484 адамды, ал 2011 жылы 226 796 адамды құрады. Пютан-Халаңга – ауданның әкімшілік орталығы.

География және климат

Пютан оңтүстік-батыста Даң-Дейхури ауданымен Махабарат тау жотасының бойымен шектеседі және солтүстік-шығысқа қарай Ортаңғы төбелер арқылы 3000 метрден астам биіктіктегі жотаға дейін созылады. Бұл жота Пютанның Дхаулагири аймағының Баглунг ауданымен шекарасы болып табылады, сонымен қатар (батыс) Рапти және Гандаки өзендерінің алаптары арасындағы негізгі суайырық есебінде де қызмет етеді. Пютан батысында Ролпа ауданымен шектеседі. Батыс Рапти өзенінің екі жоғарғы саласының ішінде Пютан Жимрук-Холаның толық бөлігін және Ролпадан шыққаннан кейінгі Мади-Холаның төменгі бөлігін қамтиды. Мади-Жимруктың қосылатын жері Оңтүстік Пютанда, Махабарат тау жотасында орналасқан. Жимрук-Холаның аңғары Пютан ауданының ядросы болып табылады. Оның аллювиалды жазығында жазғы муссон маусымында күріш шабылады, ал қыста бидай өсіріледі. Мади-Хола ішкі шатқалды ойып, дәстүрлі суармалы егіншілік үшін жарамсыз.

Климаттық аймақтар Биіктік диапазоны Аймақ үлесі
Жоғарғы тропикалық 300 – 1000 метр (1000 – 3300 фут) 36,1%
Субтропикалық 1000 – 2000 метр (3300 – 6600 фут) 53,3%
Температуралық 2000 – 3000 метр (6400 – 9800 фут) 9,7%
Субальпиналық 3000 – 4000 метр (9800 – 13100 фут) 0,8%

Демография

2011 жылғы Непал халық санағы кезінде Пютан ауданының халқы 228 102 адамды құрады. Бірінші тіл ретінде 96,2% непали тілінде, 2,3% магар тілінде, 0,6% невар тілінде, 0,4% гурунг тілінде, 0,1% таманг тілінде, 0,1% тару тілінде және 0,1% басқа тілдерде сөйледі. Ұлты/кастасы: 32,7% магар, 24,9% шетри, 14,0% ками, 9,8% төбе брахманы, 4,2% сарки, 3,3% саньяси/даснами, 3,2% дамай/доли, 1,7% невар, 1,5% гурунг, 1,5% кумал, 1,1% такури, 0,5% гарт/буджел, 0,5% тару, 0,3% мұсылман, 0,2% бади, 0,1% гайн, 0,1% ломи, 0,1% таманг, 0,1% такали және 0,1% басқалар. Діні: 96,6% индуист, 2,8% буддист, 0,3% мұсылман, 0,2% христиан және 0,1% басқалар. Сауаттылығы: 66,8% оқи және жаза біледі, 2,2% тек оқи біледі, ал 31,0% оқи да, жаза да білмейді.