Кіріспе

Дуарнез (діңгекше айтылуы: dwaʁnəne; «douar» (жер) an «enez» (арал) яки аралдың жері деген мағына береді) – Францияның солтүстік-батысындағы Бретань аймағындағы Финистер департаментіндегі коммуна. Атлант мұхитындағы Дуарнез шығанағының оңтүстік жағалауындағы Пулдавид өзенінің сағасында, Кемперден солтүстік-батысқа қарай орналасқан. 2008 жылғы халық саны 15 066 адамды құрады. 20 ғасырдың ортасынан бері балық шаруашылығының төмендеуіне байланысты жұмыс орындарының жоғалуы салдарынан халық саны азайды. Бірақ қалада балық консервілеу өндірісі (сардина мен скумбрия) әлі де бар, әйтсе де, қаланың аты шыққан сардина балық аулау соңғы жылдары азайды. Дуарнезде туризм саласы дамып келеді, жыл сайын оның әдемі орналасуы мен жылы климаты, сондай-ақ мариналары, теңіз мұражайы, жарыстар мен құмды жағажайлары көптеген туристерді қызықтырады. Дуарнездің жанындағы Тристан аралына жарық кеткенде жаяу өтуге болады. Бұл арал Артур патша дәуіріндегі Тристан мен Изольда аңызымен байланысты.

Тарих

Бретон халық мұрасындағы аңыз бойынша, Ys қаласы Дуарнез шығанағының түбінде жатыр деп саналады. Бұл порт сонымен қатар Артур дәуіріндегі Тристан мен Изольттың махаббаты туралы оқиғамен байланысты, және Тристан аралы оның құрметіне аталған. Арал бастапқыда 12 ғасырда негіделген монастырь атымен Сент-Тутуарн аралы деп аталды. Дуарнезде 16 және 17 ғасырларда салынған бірнеше шіркеулер бар, олардың ішінде Плоар шіркеуі (1548–86 жылдары салынған готикалық шпилі), сондай-ақ Сант-Круа, Сант-Элен және Сент-Мишель капеллалары бар.

Коммуна

Дуарнездің жазба тарихы шамамен 1118 жылы басталады. 1126 жылғы құжатқа сәйкес, Корнуайль епископы Роберт де Локуван Сент-Тутуарн аралын және оған қарасты жерлерді Мармутье аббаттығына бұйырды. Осының нәтижесінде аралда приорлық құрылды. 14 ғасырда арал Тристан деп аталды.

Балық аулау порты

Дуарнездің балық аулау тарихы, кем дегенде, галло-рим дәуіріне дейін жетеді, археологиялық қазбалар көрсеткендей, балық Пломарк шатқалында тұздалған. 18-шы ғасырдың соңында және Франция революциясына дейінгі жылдары сардина балықтары жергілікті экономиканың негізгі күші болды; балық аулау өнеркәсібі оларды жинауға және кейіннен өңдеуге негізделген. 20-шы ғасырдың басында портта балық аулау және консервілеу ісі өркендеді. 1920-жылдардағы фабрикадағы әйелдердің, яғни Пенн Сардиннің жақсырақ жұмыс жағдайлары үшін жасаған ереуілдері Дуарнездің Франциядағы алғашқы коммунистік муниципалитеттердің бірі болуының басты себебі болды. Бүгінде консервілеу саудасы жалғасуда, бірақ басым бөлігі басқа порттардан әкелінеді. Дуарнез әлі де кеме жасау және жөндеу орталығы болып табылады.

Темір жолдар

Дуарнез өзінің гүлденуі мен кеңеюінің көп бөлігін 19-шы ғасырдың соңында салынып аяқталған темір жол құрылысына қарыздар, ол жолаушылар мен жүк тасымалын қамтамасыз етіп, портты басқа нарықтармен байланыстырды. 19-шы ғасырдың соңынан бастап, Tréboul орталығындағы теміржол стансасынан SNCF Quimper қаласына бағыттарды іске қосты. Бұл маршрут 1884 жылы пайдалануға берілді. 20-шы ғасырдың ортасында көптеген бұрынғы жолаушылар жеке көліктерге ауысып, 1972 жылы жолаушылар пойыздары тоқтатылды. Темір жол арқылы жүк тасымалы мен кемелермен жүк жеткізу 1988 жылы темір жол жабылғанға дейін жалғасты. Ескі жол велосипед және жаяу жүргіншілерге арналған жолға айналдырылды, бұл айналағы елді мекенді зерттеуге тамаша мүмкіндік береді. "Ютар" деп аталған тарамдық темір жол Дуарнезден Аудиернеге, Pont Croix арқылы салынған. 1894 жылы ашылған бұл темір жол 1936 жылы Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде жабылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайта ашылып, соғыс аяқталғаннан кейін 1946 жылы қайтадан жабылды. Аудиерне мен Pont Croix арасындағы ескі жол Гойен өзенінің бойындағы жаяу жолға айналдырылды.

Дуарнез бүгінде

Қала орталығы жарты аралдың ең жоғары бөлігінде орналасқан, шығысында Росмеур порты, ал батысында Порт-Ру порты жатыр. Порттардан қалаға көтерілетін тік, тар, тас төселген көшелер соңғы ғасырда көбінесе өзгермеген. Олар қызықты орындардың көптеген нұсқаларын ашады, соның ішінде ескі шіркеулер, қала алаңындағы «Халль» немесе жабық базар, және бұрын жергілікті балықшылар тұрған дәстүрлі үйлерді қамтиды. Басты алаңда жергілікті базар орналасқан және бұл бөлшек сауда, банк және жергілікті экономиканың орталығы болып табылады. Мұнда бірнеше қонақүйлер мен мейрамханалар, сондай-ақ пошта және туристік ақпараттық орталық та бар. Росмеур портының теңіз жағалауындағы жолдың бойында теңіз тағамдарына мамандандырылған кафелер мен мейрамханалар орналасқан. Сауда порты, соның ішінде балық өңдеу және консервілеу мекемелері, жарты аралдың солтүстік жағында орналасқан. Тристан аралы жарты аралдан тыс жерде орналасқан, бірақ су тасқыны кезінде жаяу өтуге болады. Бұл аймақта сонымен қатар жартасты жартастармен қоршалған тыныш құмды жағажай – Плаж-де-Дам да бар. Порт-Рху кемелердің зиратымен және Порт-Музей немесе Музейлік Портпен танымал, бұл ашық ауадағы музей, онда келушілер 20 ғасырдың басына жататын бірнеше балық аулау кемелерін көруге болады. Онда теңіз, оның тарихы және қиындықтары туралы көрмелер бар инновациялық жабық музей де бар. Ағыстың арғы бетінде орналасқан Требульде де демалыс қайықтарына арналған порт бар. Жағалау бойында кафелер мен креперлер орналасқан. Лес-Сабль-Бланк – кең құмды жағажай, бұл аймақтың басты тартымдылықтарының бірі.

Спорт және іс-шаралар

Дуарнез су спортына құмарлар үшін тамаша орын. Бұдан өзге, қаланың жанында атпен жүруге, теннис ойнауға, жаяу серуендеуге, велосипед тебуге, петанк және гольф ойнауға қолайлы жағдайлар бар.

Жергілікті мәдениет және іс-шаралар

1986 жылдан бері Дуарнез екі жылда бір рет теңіз фестивальдарын өткізіп келеді. Бұл фестивальдерге әлемнің төрт бұрышынан келген дәстүрлі жарыс кемелері қатысады. 2004 жылы рекордтық көрсеткіш тіркеліп, шамамен 2000 желкенді кеме, 17000 теңізші және 30 ел қатысты. Дуарнезде жыл сайынғы фестивальдар мен шаралар да ұйымдастырылады, олардың ішінде регаталар, жергілікті фольклор, кино, маскарад шерулері, гастрономия және спорт түрлері бар. Толық ақпаратты жергілікті туристік кеңседен алуға болады. Дуарнезде туризм дамуда. 2009 жылы 91400 келуші тіркелді, бұл 2005 жылғы көрсеткіштен 2,87%-ға артық. 20 ғасырдың соңынан бері бретон мәдениеті қайта жаңғыруда. «Багад де Дуарнез» – бұл бретондық музыкалық бірлестік, ол сыбызғы және басқа да жергілікті аспаптармен өнер көрсетеді. Дуарнез кинофестивалі бретон мәдениетінің қайта жаңғыруынан шабыт алып, аз ұлт өкілдерінің фильмдеріне арналған.

Бретондықтар және олардың мәдениеті

Бретон халқы 4-ші – 6-шы ғасырларда оңтүстік-батыс Британиядан осы аймаққа көшіп келіп, өз тілі мен мәдениетін әкелді. Бритон тілі – бритон тілдер тобына жатады және Корнуолл мен Оңтүстік Англия және Уэльстегі уэльс тілдерімен үлкен ұқсастықтарға ие. Көптеген дәстүрлі әңгімелер мен мифтер де бретон-корнуоллдық текті. 21-ші ғасырдың басында француз тілінде толыққанды білмейтін, егер болса, туған тілі бретон тілінде сөйлейтін адамдардың саны азайып кетті, бірақ 20-шы ғасырдың басында әлі де бірнеше жүз мың адам болған. 20-шы ғасырдың соңында азшылықтар мен олардың тілдеріне қызығушылықтың артуымен Финистерде бірнеше бретон тіліндегі мектептер ашылды. Сонымен қатар, бретон тілінде радио және телеарналар, кітап дүкендері, жергілікті театрлар мен музыка ұйымдары құрылды. Қазіргі уақытта 500 000-нан астам адам бретон тілінде еркін сөйлейді деп есептеледі.

Бретон тілі

Қалалық әкімдік 2004 жылдың 22 желтоқсанында Ya d'ar brezhoneg арқылы бретон тіліне қатысты тілдік жоспарды бастады. 2008 жылы бастауыш мектеп оқушыларының 7,97%-ы екі тілді білім беретін мектептерде оқыды.

Гастрономия

Дуарнездің басты тартымдылықтарының бірі – қаланың төңірегіндегі көптеген тәуелсіз шағын мейрамханалар мен креперилер. Олардың көпшілігі теңіз өнімдеріне маманданған, әдетте балық сорпасы, моллюскалар, краб, лобстер, шағын креветкалар, сардина, мидия және күнінің уловын ұсынады. Дуарнездің дәстүрлі майлы тоқашы – куинь аман Францияның өзінде де, одан тыс жерлерде де танымал болды. Бретон сидрін жеке ішуге болады немесе сидр мен кассистен тұратын "кир бретон" коктейлінің құрамында ішуге болады. Жабық базарда немесе "Les Halles" базарында, әр таңда жаңа балық пен теңіз өнімдерінің кең ассортименті сатылады. Сонымен қатар, тәтті немесе тұзды начинкасы бар крептер немесе жұқа пісірілген кекстер дайындалады. Жергілікті консервілеу фабрикалары сардинаның ассортиментін кеңейте беруде, олар барлық жерде сатылады.

Көлік және қол жеткізу

Дуарнез Ренн, Лориан және Кимпер арқылы Парижден шамамен бес жарым сағаттық жерде орналасқан. Кимпер аймаққа әуе және теміржол байланысы бойынша ең жақсы қызмет көрсететін пункт. Кимперден Парижге (4 сағат) және Францияның басқа да аймақтарына жоғары жылдамдықты пойыздар қатынайды. Кимпер әуежайы Дуарнезден таксимен шамамен 20 минуттық қашықтықта, Парижге рейстері бар. Брест әуежайы Париж мен Лионға, сондай-ақ Англияның Бирмингем және Саутгемптон қалаларына, басқа да бағыттарға қатынайды. Дуарнезге теңіз жолымен де жетуге болады, бірақ тұрақты жолаушылар тасымалы жоқ. Плимут пен Роскофф арасында паром қызметі істейді, Роскофф Дуарнезден жолмен екі сағатқа жуық қашықтықта. Жеке қайықпен келген туристер үшін Дуарнезде тоқтау орындары бар. Кимпер мен Дуарнез арасында тұрақты автобус қатынайды, саяхат шамамен 35 минуттық уақыт алады. Дуарнезде бірнеше қалалық автобус маршруты бар.

Көрікті жерлер

Дуарнезге барудың бір жолы – Сардина жолы немесе Chemin de la Sardine. Екіншісі – қала бойынша жүргізілетін экскурсиялық саяхат, онда маршруттың маңызды нүктелерінде орналасқан 19 тақта (француз, ағылшын және бретон тілдерінде) қаланың тарихын және сардина саудасымен тығыз байланысын түсіндіреді. Жазда Дуарнезден шығанақ бойынша қайық саяхаттары ұйымдастырылады, олар солтүстік жағалаудағы теңіз үңгірлерінің көрінісін ұсынады. Үңгірлерді көргісі келетіндер Крозоннан шағын қайықтармен саяхаттап, үңгірлердің ішіне кіре алады. Төмен су кезінде Тристан аралына жаяу өтуге болады, ол қазір көбінесе жұртшылыққа ашық. Аралда порт, маяк, қоршалған бақ, жеміс бақшасы және өнер галереясы бар.

Қоршаған аумақ

Батысқа қарай Pointe du Raz және солтүстікке қарай Crozon-ға дейін созылатын жағалауды жаяу аралау арқылы көруге болады. Белгіленген жаяу жолдар келушілерді теңізді көре алатын жартасты шағын шығанақтар мен төбелерге жеткізеді. Дуарнездің шығысында көптеген ұзын, құмды жағажайлар орналасқан. Дуарнезден бірнеше шақырым қашықтықтағы Локронан ерекше танымал орын, ол сақталған Бретон ауылы және көптеген ескерткіштері бар. Сонымен қатар, тарихи қала Кимперде тарихи ғимараттар, тар көшелер, фарфор фабрикалары және қала орталығының қарбаласы бар.

Климат

Дуарнездің климаты жұмсақ, бірақ жаңбырлы. Басты желдер оңтүстік-батыстан соғады, осының салдарынан, әсіресе қыс айларында, көбінесе жеңіл жаңбыр жауады. Жаз айларында ауа құрғақ болады, орташа температура шамамен және кейде одан да жоғарылайды. Қыста аяз сирек түседі және қар жаумайды дерлік. Осы себепті, саябақтар мен бақшаларда пальма ағаштары өсіріледі. Ақпан және наурыз айларында мимоза ағаштары толық гүл жарады. Көктемде әсіресе күшті толқындар болады. Атлантика мұхитынан соққан желдер кейде дауылдық күшке жетеді. Толық мәліметтер, соның ішінде бұрынғы орташа көрсеткіштер Météo France-тан алуға болады.

Бретон тілі

2004 жылғы 22 желтоқсанда қалалық кеңес «Я д’ар брезонег» хартасына қосылу туралы шешім қабылдады. 2008 жылғы 8 ақпанда муниципалитет хартаның «2-деңгей» белгісін алды. 2017 оқу жылының басында 134 оқушы мемлекеттік екі тілді оқыту бағдарламасына қабылданды (муниципалитеттегі бастауыш сыныпқа баратын балалардың 11,4 пайызы).