Мұздатқыш қорапша: электр қуаты жоқ, тағам сақтауға арналған ерте заманғы құрылғы. 1775 ж. б.з. дейін тарихы бар, қазіргі суытқыштардың алдында пайда болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азық-түлікті салқындатуға арналған механикалық емес тұрмыстық құрал, механикалық емес тоңазытқыш құрал.
Non mechanical household appliance for cooling foodstuffs
the non mechanical refrigeration appliance
Мұздатқыш (сонымен қатар суық шкаф деп те аталады) – электр қуатымен қауіпсіз жұмыс істейтін тоңазытқыш құралдары ойлап табылмас бұрын жиырмасыншы ғасырдың басында кең таралған механикалық емес тоңазытқыш. Электрлік тоңазытқыштар пайда болғанға дейін, мұздатқыштарды халық "тоңазытқыш" деп атаған. Кәдімгі электрлік тоңазытқыштардың пайда болуынан кейін ғана бұрынғы электрлік емес тоңазытқыштар мұздатқыштар деп белгілі болды. "Мұздатқыш" және "тоңазытқыш" терминдері 1848 жылдан бері жарнамада бір-бірін алмастырып қолданылып келген.
An icebox (also called a cold closet) is a compact non mechanical refrigerator which was a common early twentieth century kitchen appliance before the development of safely powered refrigeration devices. Before the development of electric refrigerators, iceboxes were referred to by the public as "refrigerators". Only after the invention of the modern electric refrigerator did early non electric refrigerators become known as iceboxes. The terms ice box and refrigerator were used interchangeably in advertising as long ago as 1848.
Шығу тегі
Тұңазыту технологиясының алғашқы жазбадағы қолданылуы б.з.д. 1775 жылға, Сумер қаласы Терқаға дейін барып жетеді. Дәл сол жерде аймақтың патшасы Зимри-лим күрделі дренаж жүйесімен және суды түнде қатыруға арналған шағын бассейндермен жабдықталған мұз үйін салуды бастады. Дәстүрлі мұз сақтағыштар мұз жинау дәуірінде пайда болды, оның өркендеу кезеңі 19 ғасырдың ортасынан 1930 жылдарға дейін, үйлерде пайдалануға арналған электрлік тоңазытқыштар енгізілгенге дейін созылды. Қалалық тұтынудың көп бөлігі қыс айларында қар жиналған жерлерден немесе қатып қалған көлдерден жиналып, мұз үйлерінде сақталып, үйге жеткізілді. 1827 жылы коммерциялық мұз кескіш ойлап табылды, бұл табиғи мұзды жинауды жеңілдетіп, тиімділігін арттырды. Бұл өнертабыс мұзды арзандатып, мұз сақтағыштардың кеңінен таралғанына ықпал етті. Осыған дейін үйлерде қолдануға арналған мұз сақтағыштар жаппай өндірілмеген. Алайда, 1840 жылдары Болдуин тоңазытқыш компаниясы, Рэнни тоңазытқыш компаниясы және кейіннен Сирс сияқты әртүрлі компаниялар коммерциялық түрде үй мұз сақтағыштарын жасауды бастады. Бостондық D. Eddy & Son компаниясы мұз сақтағыштарды жаппай өндірген алғашқы компания болып есептеледі. Көптеген американдықтар үлкен мұз сақтағыштарды қалағандықтан, Бостон ғылыми тоңазытқыш компаниясы сияқты компаниялар 50 фунтқа дейін мұз сыйымдылығы бар үлгілерді ұсынды. 1907 жылы Нью-Йорк қаласының тұрғындарының шығындарына жасалған сауалнамада, сауалнамаға қатысқан отбасылардың 81% -ында "тоңазытқыштар" болғаны анықталды, олар ваннада сақталған мұз немесе мұз сақтағыштар түрінде кездесті. АҚШ-тағы бұл индустрияның құны 1889 жылы 4,5 миллион доллардан 1919 жылы 26 миллион долларға дейін өсті.
The first recorded use of refrigeration technology dates back to 1775 BC in the Sumerian city of Terqa. It was there that the region's King, Zimri lim, began the construction of an elaborate ice house fitted with a sophisticated drainage system and shallow pools to freeze water in the night. The traditional kitchen icebox dates back to the days of ice harvesting, whose heyday ran from the mid 19th century until the 1930s, when the electric refrigerator was introduced for home use. Most municipally consumed ice was harvested in winter from snow packed areas or frozen lakes, stored in ice houses, and delivered domestically. In 1827 the commercial ice cutter was invented, increasing the ease and efficiency of harvesting natural ice. This invention made ice cheaper and in turn helped the icebox become more common. Up until then, iceboxes for domestic use were not mass manufactured. By the 1840s, however, various companies including the Baldwin Refrigerator Company and the Ranney Refrigerator Company, and later Sears, started making home iceboxes commercially. D. Eddy & Son of Boston is considered to be the first company to produce iceboxes in mass numbers. As many Americans desired big iceboxes, some companies, such as the Boston Scientific Refrigerator Company, introduced ones which could hold up to 50 lbs. of ice. In a 1907 survey of expenditures of New York City inhabitants, 81% of the families surveyed were found to possess "refrigerators" either in the form of ice stored in a tub or iceboxes. The industry's value in the United States rose from $4.5 million in 1889 to $26 million in 1919.
Дизайн
Мұздатқышты 1802 жылы америкалық фермер және жиһаз жасаушы Томас Мур ойлап тапты. Мур мұздықты өзінің үйінен Джорджтаун базарларына майды тасымалдау үшін пайдаланды, бұл оған сол кездегі сатушылар сияқты жұмсақ, еріген майдың орнына, қатты, кірпіштей майды сатуға мүмкіндік берді. Оның алғашқы дизайны – самырсыннан жасалған, сопақша келген ыдыс, оның ішіне мұз салынып, құрылғыны жылудан қорғау үшін қоян терісімен оралған. Үлкен мұз блогы қораптың үстіңгі бөлігіндегі табақшаға немесе бөлімшеге қойылады. Суық ауа төменгі бөлімдегі сақтау бөлімдерінің арасымен және айналасымен айналады. Кейбір жақсырақ үлгілерде мұзды еріген суын төгіп тастауға арналған шүңғылдар бар. Ал арзан үлгілерде ыдыс қораптың астына қойылады және күніне кем дегенде бір рет босатылуы керек. Пайдаланушы еріген мұзды қайта толтыруы керек, әдетте мұзшыдан жаңа мұз алып. Мұздатқыш дизайны бұрынғыдан гөрі ұзаққа дейін тез бұзылатын тағамдарды сақтауға мүмкіндік берді, сонымен қатар оларды темекілеу, кептіру немесе консервілеу сияқты ұзақ процестерсіз сақтауға болатындығын қамтамасыз етті. Тез бұзылатын тағамдарды мұздатқышта сақтаудың қосымша артықшылығы – ол сақталған тағамның дәмін өзгертпейді.
The icebox was invented by an American farmer and cabinetmaker named Thomas Moore in 1802. Moore used the icebox to transport butter from his home to the Georgetown markets, which allowed him to sell firm, brick butter instead of soft, melted tubs like his fellow vendors at the time. His first design consisted of an oval cedar tub with a tin container fitted inside with ice between them, all wrapped in rabbit fur to insulate the device. A large block of ice is held in a tray or compartment near the top of the box. Cold air circulates down and around storage compartments in the lower section. Some finer models have spigots for draining ice water from a catch pan or holding tank. In cheaper models, a drip pan is placed under the box and has to be emptied at least daily. The user has to replenish the melted ice, normally by obtaining new ice from an iceman. The design of the icebox allowed perishable foods to be stored longer than before and without the need for lengthier preservation processes such as smoking, drying, or canning. Refrigerating perishables also had the added benefit of not altering the taste of what it is preserving.
Мұзды жинау және тарату
Рим заманынан бері қыста жиналған мұзды сақтау үшін тұрақты температурасы 0,7 °C болатын жер астындағы шұңқырлар пайдаланылып келген. Үйге суыту ыңғайлылығы келгенге дейін, суық сақтау жүйелері көбінесе жер астында шұңқыр түрінде орналасатын. Бұл шұңқырлар жақсы оқшаулау үшін жеткілікті тереңдікте қазылып, жануарлардың бұзылатын азық-түлікке тиісіп қалмауына да мүмкіндік берді. Алғашқы үлгілерде мұздың қабырғаларына сабан мен ара ұнтағы тығыздалып, қосымша оқшаулау үшін және мұздың еру процесін баяулату үшін қолданылды. 1781 жылға қарай жеке мұз шұңқырлары жетілді. Филадельфияда орналасқан Роберт Моррис мұз үйі жаңа суыту технологияларын алға шығарды. Бұл шұңқырда судың ағып кетуі үшін дренаж жүйесі және оқшаулау үшін кірпіш пен цемент қолданылды. Жер астынан 5,5 метр тереңдікте орналасқан, диаметрі шамамен 4 метрлік сегізбұрышты шұңқыр қыста жиналған мұзды келесі қазан немесе қараша айына дейін сақтауға қабілетті болды. Қыс айларында жиналған мұз блоктары кейін тұтынушыларға таратылатын. 19 ғасырдың басында мұздықтар үйлерге енген кезде мұз жинау және тарату кеңейіп, жақын арада әлемдік өнеркәсіпке айналды. 19 ғасырдың екінші жартысында табиғи мұз АҚШ-тың ең маңызды екінші экспорттық тауарына айналды, мақтадан кейін. Көптеген үй шаруашылықтары мұздықты пайдаланған сайын, азық-түліктердің жалпы сапасы мен жаңалығы жақсарды. Мұздықтар адамдардың базарға сирек баруына және азық-түлік қалдықтарын қауіпсіз сақтауына мүмкіндік берді. Бұның барлығы халықтың денсаулығын жақсартуға септігін тигізді, өйткені жаңа азық-түліктерді тұтынуға және олардың жалпы қауіпсіздігін арттыруға мүмкіндік болды. Алайда, қалалардың өсуімен табиғи мұздың көптеген көздері өнеркәсіптік ластану немесе кәріз ағынынан ластанды. Мұздатқыштарды өндіруші өнеркәсіптің күш-жігерінің арқасында салқындатудың жаңа инновациялық идеясы пайда болды: ауа айналымы. Салқындату жүйелерінде ауа айналымы туралы идея Джон Шулиге қатысты, ол 1856 жылы танымал ғылыми журнал Scientific American-да өз процесі туралы жазды. Шули процесті былай сипаттады: "Мұз ыдысын тоңазытқыштың ішкі бөлігімен біріктіргенде, ауаның үздіксіз айналымы аталған ыдыстағы мұз арқылы және тоңазытқыштың ішкі бөлігі арқылы қамтамасыз етіледі, сондықтан айналымдағы ауа мұз арқылы өтетін сайын ылғалдылығын мұзға береді, содан кейін кептіріліп, салқындатылады". Ауа айналымы және суықтың идеясы механикалық, газбен жұмыс істейтін тоңазытқыштардың ойлап табуына әкелді. Осы алғашқы механикалық тоңазытқыштар қолжетімді болған кезде, олар үйге жеткізу үшін мұз өндіретін ірі өнеркәсіптік зауыттарға орнатылды. 1930 жылдардың басында механикалық мұз машиналары жыл бойы таза, санитарлық мұз өндіретін мүмкіндігіне байланысты мұз жинау өнеркәсібінен басымдық алды. Уақыт өте келе, механикалық мұз машиналары кішірейіп, арзандап, тиімдірек болғандықтан, мұз алудың қиындықтарын жеңу оңай болды. Мысалы, Нью-Йорк штатының De La Vergne Refrigerating Machine Company компаниясы бір машинадан бір күнде 220 тоннаға дейін мұз өндіре алатын. Электрлендірудің кеңінен таралуы және қауіпсіз суыту құралдарының пайда болуымен үйде механикалық суыту мүмкін болды. Улы аммиак газын алмастырған хлорфторкарбондардың (одан кейін гидрохлорфторкарбондар мен гидрофторкарбондар) пайда болуымен тоңазытқыш мұздықтарды ығыстырды, бірақ мұздық кейде механикалық тоңазытқыштарды білдіру үшін қолданылады.
Underground pits with the constant underground temperature of had been used since Roman times to help preserve ice collected during winter. Prior to the convenience of having refrigeration inside the home, cold storage systems would often be located underground in the form of a pit. These pits would be deep enough to provide thorough insulation and also to deter animals from intruding on the perishable items within. Early examples used straw and sawdust compacted along the sides of ice to provide further insulation and to slow the ice melting process. By 1781, personal ice pits were becoming more advanced. The Robert Morris Ice House, located in Philadelphia, brought new refrigeration technologies to the forefront. This pit contained a drainage system for water runoff as well as the use of brick and mortar for its insulation. The octagon shaped pit, approximately 4 meters in diameter located 5.5 meters underground was capable of storing ice that was obtained during the winter months to the next October or November. Ice blocks collected during winter months could later be distributed to customers. As the icebox began to make its way into homes during the early to mid 19th century, ice collection and distribution expanded and soon became a global industry. During the latter half of the 19th century, natural ice became the second most important US export by value, after cotton. As more households adopted the icebox, the overall quality and freshness of this food was also improved. Iceboxes meant that people were able to go to the market less and could more safely store leftovers. All of this contributed to the improvement of the population's health by increasing the fresh food readily able to be consumed and the overall safety of that food. However, with metropolitan growth, many sources of natural ice became contaminated from industrial pollution or sewer runoff. Thanks to the icebox manufacturing industry's efforts, a new innovative idea in cooling came about: air circulation. The idea for air circulation in refrigeration systems stems back to John Schooley, who wrote about his process in the 1856 Scientific American, a popular science magazine. Schooley described the process as "Combining an ice receptacle with the interior of a refrigerator a continuous circulation of air shall be kept up through the ice in said receptacle and through the interior of the refrigerator so that the circulation air shall deposit its moisture on the ice every time it passes through it, and be dried and cooled." This idea of air circulation and cold led to the eventual invention of the mechanical, gas driven refrigerators. As these early mechanical refrigerators became available, they were installed at large industrial plants producing ice for home delivery. By the early 1930s, mechanical ice machines gradually began to rise over the ice harvesting industry thanks to its ability to produce clean, sanitary ice independently and year round. Over time, as the mechanical ice machines became smaller, cheaper, and more efficient, they easily replaced the hassle of getting ice from a source. For example, the de (originally called the De La Vergne Refrigerating Machine Company) of New York, New York could produce up to 220 tons of ice in a single day from a single machine. With widespread electrification and safer refrigerants, mechanical refrigeration in the home became possible. With the development of the chlorofluorocarbons (along with the succeeding hydrochlorofluorocarbons and hydrofluorocarbons), that came to replace the use of toxic ammonia gas, the refrigerator replaced the icebox, though icebox is still sometimes used to refer to mechanical refrigerators.