Кіріспе

Америкалық саясаткер, Кентукки (1773–1843)

Джон Роуэн (12 шілде, 1773 – 13 шілде, 1843) – 19 ғасырдың АҚШ Кентукки штатының саясаткері және құқықшысы. Роуэннің отбасы Пенсильваниядан Кентукки шебіне көшіп келген. Кейін олар Бардстаунға (Кентукки штаты) қоныс аударды, онда Роуэн Кентукки штатының бұрынғы бас прокуроры Джордж Николаспен заң оқыды. Ол 1799 жылғы штаттық конституциялық конвенцияның өкілі болды, бірақ карта ойнап отырып мас күйде туған даудан жекпе-жекке қатысып, бір адамды өлтіргенінен оның саяси мансабы тоқырауға ұшырады. Халықтың көп бөлігі оған қарсы болғанымен, судья оны кісі өлтіргеніне жеткілікті дәлел таба алмады. 1804 жылы губернатор Кристофер Гринуп Роуэнды Мемлекеттік хатшы қылып тағайындады, ол Кентукки штатының Өкілдер палатасында және АҚШ Өкілдер палатасында қызмет етті. 1819 жылы Роуэн Кентукки апелляциялық сотына тағайындалды және 1821 жылға дейін қызмет етті. 1823 жылы ол қайтадан штаттық заң шығарушы органға сайланды. 1819 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін штаттың ірі қарыздар тобына жағдай жасау үшін заң қабылдауға бағытталған заң шығарушылар тобының жетекшісі Роуэн болды. Ол халықтың еркі жоғары тұрады деп сенді және Апелляциялық соттың қарызды өтеу туралы заңды конституцияға қайшы деп танығанына наразылық білдірді. Ол кінәлі судьяларды импичментке салуға бағытталған күш-жігерді басқарды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін сотты толығымен тарату және оны жаңа сотпен алмастыру үшін күш-жігер жұмылдырды, бұл «Ескі сот» – «Жаңа сот» даусына әкеп соқты. 1824 жылы Жаңа соттың жақтастары Роуэнды АҚШ Сенатына сайлады. Оның өкілеттігі кезінде штаттық заң шығарушы органда жаңадан пайда болған вигтер партиясы билікке келді, ал оның өкілеттігі аяқталғаннан кейін 1831 жылы вигтер оны партияның негізін қалаушы Генри Клеймен алмастырды. Сенаттағы қызметтен кейін Роуэн Кентуккиге оралды, онда ол Луисвилл медициналық институтының және Кентукки тарихи қоғамының бірінші президенті болды. 1840 жылы ол Мексика Республикасына қарсы АҚШ азаматтарының жер талаптарын қарау жөніндегі комиссияға тағайындалды, бірақ 1842 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты комиссиядан кетті. Ол 1843 жылдың 13 шілдесінде қайтыс болды және Бардстаундағы Федеральді төбедегі өзінің мүлкіне жерленді. Дәстүр бойынша, Роуэннің алыс туысы Стивен Коллинз Фостер 1852 жылы Федеральді төбеге сапар жасағаннан кейін «My Old Kentucky Home» балладасын жазуға шабыланды, бірақ кейінгі тарихшылар Фостердің осы сарайға барғанын немесе бармағанын анықтай алмады. Бүгінде сарай Кентукки штатының меншігінде және My Old Kentucky Home State Park саябағының орталық бөлігі болып табылады.

Жас шағы мен отбасы

Джон Роуэн 1773 жылдың 12 шілдесінде Пенсильвания провинциясындағы Йорк қаласының жанында дүниеге келді. Ол капитан Уильям мен Сара Элизабет "Элиза" (Купер) Роуэннің бес баласының үшіншісі болды. Оның ағалары – Эндрю мен Стивен, ал кіші қарындастары – Элизабет пен Элис еді. Үш отбасы қазіргі Кентукки штатының Мейсвилл қаласының маңына түсті; кейін Роуэнға осы қоныс аударушылардың көпшілігін үндістер өлтіргенін білдірді. Қалғандары өзен бойымен төмен қарай жылжып, 1783 жылдың 10 наурызында Луисвиллге (Кентукки штаты) жетті. Сол кездегі бекініс ең жақын ақ адамдардың қонысынан шамамен 100 миль қашықтықта орналасқан, қазіргі Калхун қаласы. Форт-Венадағы қоныс аударушылар, осы аймақты аң аулау үшін пайдаланған шауни тайпасымен жиі қақтығысқа түсті. Салем академиясы сол кезде батыстағы ең жақсы білім беру орындарының бірі саналды. Академиядағы Роуэннің сыныптастарының арасында болашақ АҚШ Бас прокуроры Феликс Гранди, болашақ АҚШ сенаторы Джон Поуп, болашақ АҚШ округтік прокуроры Джозеф Гамильтон Дейвис және болашақ Кентукки штатының сенаторы Джон Аллен болды. Қоғамның басқа да көрнекті мүшелері – Флориданың болашақ губернаторы Уильям Поуп Дюваль, АҚШ-тың болашақ почта министрі және Кентукки губернаторы Чарльз А. Уиклиф, сондай-ақ Кентуккидің болашақ сенаторы Бенджамин Хардин еді. Роуэн заңгерлік мансабының алғашқы жылдарында қаржылық қиындықтарға тап болды. Білім беруді қолдайтын Роуэн бірнеше белгілі жас заңгерлерге өз кеңсесінде оқуға рұқсат берді, олардың ішінде болашақ АҚШ қазынашылық хатшысы Джеймс Гатри, болашақ Жоғарғы сот судьясы Джон Маккинли және болашақ Кентукки губернаторы Лазар У. Пауэлл болды. Роуэн 1794 жылдың 29 қазанында Энн Лайтлге үйленді. Роуэн мен оның әйелі – ол оны мейіріммен "Нэнси" деп атаған – тоғыз балаға ие болды: Элиза Купер (Роуэн) Харни, Мэри Джейн (Роуэн) Стил, Уильям Лайтл Роуэн, Аткинсон Хилл Роуэн, Джон Роуэн-кіші, Жозефина Дэвис (Роуэн) Кларк, Энн (Роуэн) Бьюкенен, Элис Дуглас (Роуэн) Шоу Уэйкфилд және Элизабет (Роуэн) Хьюз. Аткинсон Хилл Роуэн президент Эндрю Джексонның Испаниядағы өкілі қызметін атқарды. Джон Роуэн-кіші президент Джеймс К. Полк тарапынан 1848 жылдан 1849 жылға дейін Неапольге АҚШ-тың уәкілдік еткен өкілі болып тағайындалды. 1812 жылы өрт Роуэнның тұрған бұркеме үйін жойғаннан кейін, олар сарайдың аяқталған бөлігіне көшіп, үйдің қалған бөлігі салынысқанша сонда тұрды. Роуэн құлдарға ие болды. Ол Демократиялық-Республикалық партиямен жақын болды және Джефферсонның шектеулі үкімет пен жеке бостандық принциптерін қолдады. 1801 жылдың 29 қаңтарында Роуэн Бардстаундағы Дункан Маклиннің тавернасында доктор Джеймс Чемберс пен тағы үш адаммен карта ойнады. Бірнеше сырадан кейін Чемберс ақша үшін "Винт-эт-ун" ойынын ойнауды ұсынды. Литтлдің айтуынша, Роуэн өзінің мінез-құлқынан ұялып, сынақтан бас тарды және бірнеше рет өз әрекеттері үшін кешірім сұрады, бірақ Чемберс жекпе-жекке талап етті және Роуэн сынақты қабылдағанға дейін оған қорлауын жалғастырды. Бибб оқиға болған түнден кейін Роуэн екеуі жақын маңдағы Буллит округіне іспен кеткенін, Роуэн бірінші оралғанда, Роуэн 1 ақпанда Биббке хатты көрсеткенін айтады. Биббтің сөзіне сүйенсек, ол 1 ақпанда Булокпен кездесіп, жекпе-жектің шарттарын талқылады. Медициналық көмекке қарамастан, Чемберс келесі күні қайтыс болды. Қатардағылар құлдың Роуэн екенін ойлап, оны қуалады, бірақ құл қашып кетті, сонымен қатар Роуэнның өмірі де сақталды. Хеллер сондай-ақ Грандидің сол кезде Бардстаун орналасқан Нельсон округінде емес, іргелес Вашингтон округінде Комонвеллдің прокуроры болғанын атап өтті. 1802 жылы ол Джеймс Мэдисонды Трансильвания университетіне суперинтендант ретінде шақыруға уәде берген 32 адамның бірі болды. Бұл әрекет Роуэн мен Трансильвания арасындағы ұзақ қарым-қатынасты бастады, ал университет оған 1823 жылы құрметті заң докторы дәрежесін берді. Джошуа Барни, Маккриридің сайлаудағы қарсыласы, Маккриридің Мэриленд конституциясының талабына сай келмейтінін, сайлауға дейін он екі ай бойы ол сайланған округте тұруы керек екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, оныншы конгрестің бірінші сессиясында Роуэн 1788 жылы Кентуккиді Вирджиниядан бөліп, оны Испаниямен біріктіру үшін Испания үкіметінен ақша алған генерал Джеймс Уилкинсонға қарсы айыптауларды тексеру үшін конгресс комитеті құрылуын ұсынды. Роуэнның Уилкинсонға қарсы тергеу комитетін құру туралы ұсынысы сәтсіз аяқталды, бірақ ол федералды судья Гарри Иннестің құлыққа қатысқан рөлін тексеру үшін комитет құруға қол жеткізді. Ол Роуэнның Уилкинсонды тергеу әрекеті партияның негізін қалаушысы Томас Джефферсонға (сол кезде президенттің екінші мерзімінде) қарсы шабуыл болғанын айтты, оның астында Уилкинсон АҚШ армиясының Бас қолбасшысы қызметін атқарды. Факлер Роуэнның президент Джефферсонмен көбінесе келіспейтінін, соның салдарынан кейбір тарихшылар оны федералист деп атағанын, бірақ Факлер бұл дұрыс емес деп есептеді. Өкіл Джеймс Г. Бирни резолюцияға қарсы күресті, және ол жеңіліске ұшырады. Роуэн 1819 жылы Кентукки апелляциялық сотының судьясы болып тағайындалды. "Маккалохқа қарсы Мэриленд" ісінде АҚШ Жоғарғы соты қайшылықты шешім шығарды. Роуэн апелляциялық сот судьясы болып қызмет еткен кезде, Бас ассамблея оны және Джон Дж. Криттенденді Теннессимен шекаралық дауды шешу үшін комиссарлар етіп таңдады. Дау доктор Томас Уолкер жылдар бұрын жасаған шекаралық сызықтың қателігінен туындады. Теннесси комиссарлары Феликс Гранди мен Уильям Л. Браун Уолкер сызығының көп жылдар бойы қабылдалғанын ескере отырып, оны Теннесси өзеніне дейін батысқа қарай сақтауды, ал Кентуккиге Теннесси мен Миссисипи өзендері арасында оңтүстікке қарай сызықпен өтеу беруді ұсынды. Криттенден бұл ұсынысты кейбір ұсақ түзетулермен қабылдауға бейім болды, бірақ Роуэн Теннессидің 36 градус 30 минут солтүстік шекаралық заңын құрметтеуін талап етті. Іс Кентукки штаттың Вирджинияның бір бөлігі болған кезде берілген жер титулдарына қатысты Бас ассамблея қабылдаған заңдардың конституциялықтығын қарастырды. Бірақ Жоғарғы сот екінші қайта қараудан бас тартып, Кентукки заңдары Вирджиниядан бөліну шартында бұзушылық жасайды деген бұрынғы шешімін күшінде қалдырды. Штаттың саясаткерлері екі фракцияға бөлінді. Қарызкорларға көбірек жағдай жасауды жақтағандар "Жеңілдік" фракциясы деп аталды, ал қатаң ақша принциптерін және келісімдерді орындауды талап еткендер "Жеңілдікке қарсы" фракциясы деп аталды. Соның ішінде Роуэн, "Жеңілдік" позициясын қолдады, ол 1822 жылы Джефферсон және Олдхэм округтарынан Кентукки үйінің депутаты болып сайланды. Ол бірден үйдің "Жеңілдік" фракциясының жетекшісіне айналды. "Жеңілдік" жақтастары Уильямс пен Лапсллиге Кентукки апелляциялық сотына шағымдануды шешкенде, Роуэн бұл істі сот алдында Джордж М. Бибб пен вице-губернатор Уильям Т. Барримен бірге қорғауға таңдалды. Бірақ сот шараны конституциялық емес деп тапқандықтан, олардың күш-жігері сәтсіз аяқталды, төменгі соттардың шешімдерін күшінде қалдырды. 1823 жылдың 10 желтоқсанында Роуэн сот шешімін айыптаған резолюцияны заң шығарушыларға ұсынды. Резолюцияның 26 беттік кіріспесі қарызды жеңілдету және заң шығарушылардың басымдығы туралы "Жеңілдік" фракциясының негізін жатқызып берді. Құқық бұзушы судьялар – олардың екеуі Роуэнның сотта қызмет еткен кезінде оның әріптестері болған – желтоқсан айының соңында өз шешімдерін қорғау үшін заң шығарушылар алдына шақырылды. Олардың қатысуынан кейін Роуэн оларды қызметтен алу туралы шара ұсынды, бірақ үйдің дауысы...