ТАЭД (Tetraacetylethylenediamine) – кір жуғыш ұнтақтардағы және қағаз өндірісіндегі оттегімен ағартқыш белсендіргіш. Химиялық қасиеттері, қолданылуы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тетраацетилэтилендиамин, көбінесе TAED деп қысқартылады, формуласы (CH3C(O))2NCH2CH2N(C(O)CH3)2 органикалық қосылыс. Бұл ақ түсті қатты зат киім жуу детергенттерінде және қағаз целлюлозасында ағартқыш белсендіргіш ретінде жиі қолданылады. Ол этилендиаминнің ацетилденуі арқылы өндіріледі.
Tetraacetylethylenediamine, commonly abbreviated as TAED, is an organic compound with the formula (CH3C(O))2NCH2CH2N(C(O)CH3)2. This white solid is commonly used as a bleach activator in laundry detergents and for paper pulp. It is produced by acetylation of ethylenediamine.
Қолдану және әсер ету механизмі
ТАЭД – «белсенді оттегіні» пайдаланатын кір жуғыш өнімдердегі маңызды компонент. Белсенді оттегіні пайдаланатын ағартушы заттарға натрий пербораты, натрий перкарбонаты, натрий перфосфаты, натрий персульфаты және карбамід пероксиді жатады. Бұл қосылыстар жуу кезінде сутек пероксидін бөліп шығарады, бірақ 45 °C (113 °F) төмен температурада қолданғанда сутек пероксидінің бөлінуі төмендеу болады. ТАЭД пен сутек пероксиді реакцияласып, тиімдірек ағартушы – пероксиуксус қышқылын түзетіп, жуу температурасын шамамен 40 °C (104 °F) дейін төмендетуге мүмкіндік береді. ТАЭД алғаш рет 1978 жылы коммерциялық кір жуғыш өнімде (Skip by Unilever) қолданылды. Қазіргі таңда ТАЭД – Еуропалық кір жуғыш өнімдерде қолданылатын негізгі ағарту активаторы, оның жылдық тұтынуы 75 кт шамасында.
TAED is an important component of laundry detergents that use "active oxygen" bleaching agents. Active oxygen bleaching agents include sodium perborate, sodium percarbonate, sodium perphosphate, sodium persulfate, and urea peroxide. These compounds release hydrogen peroxide during the wash cycle, but the release of hydrogen peroxide is low when these compounds are used in temperatures below 45 °C (113 °F). TAED and hydrogen peroxide react to form peroxyacetic acid, a more efficient bleach, allowing lower temperature wash cycles, around 40 °C (104 °F). TAED was first used in a commercial laundry detergent in 1978 (Skip by Unilever). Currently, TAED is the main bleach activator used in European laundry detergents and has an estimated annual consumption of 75 kt.
Пергидролиз
ТАЭД сілтілік пероксидпен пегидролиз деп аталатын процесс арқылы әрекеттеседі, нәтижесінде пероксиұксус қышқылы бөлінеді. Бірінші пегидролиз триацетилэтилендиамин (TriAED) береді, ал екіншісі – диацетилэтилендиамин (DAED):
TAED reacts with alkaline peroxide via the process called perhydrolysis releasing of peracetic acid. The first perhydrolysis gives triacetylethylenediamine (TriAED) and the second gives diacetylethylenediamine (DAED):
ТАЭД әдетте пероксиұксус қышқылының екі эквивалентін ғана шығарады, бірақ теориялық тұрғыдан төрт эквивалент мүмкін. Пегидролизбен қатар, ТАЭД гидролизден де өтеді, бұл тиімсіз процесс.
TAED typically provides only two equivalents of peracetic acid, although four are theoretically possible. Competing with perhydrolysis, TAED also undergoes some hydrolysis, which is an unproductive pathway.
Дайындық
ТАЭД этилендиамин және сірке қышқылынан екі сатылы процесс арқылы дайындалады. Процесс дерлік толық мөлшерде өтеді.
TAED is prepared in a two stage process from ethylenediamine and acetic anhydride. The process is nearly quantitative.
Қасиеттері
Ұнтақталған ТАЭД карбоксиметилцеллюлозаның (Na CMC) натрий тұзының көмегімен грануляциялау арқылы тұрақтандырылады, кейде оған қосымша көк немесе жасыл түс жағылады. ТАЭД-нің салқын суда (20 °C температурада 1 г/л) салыстырмалы түрде нашар ерігіштігіне қарамастан, гранулат кір жуу ерітіндісінде жылдам еріп кетеді. Құралатын пероксиэцет қышқылы бактерицидтік, вируцидтік және фунгицидтік қасиеттерге ие, соның арқасында ТАЭД перкарбонатпен бірге дезинфекциялауға және жағымсыз иістен арылуға мүмкіндік береді.
Powdered TAED is stabilized by granulation with the aid of the sodium salt of carboxymethylcellulose (Na CMC), which are sometimes additionally coated blue or green. Despite the relatively low solubility of TAED in cool water, (1 g/L at 20 °C), the granulate dissolves rapidly in the washing liquor. The peroxyacetic acid formed has bactericidal, virucidal and fungicidal properties, thereby enabling TAED with percarbonate to disinfect and deodorize.
Экология
Триацетилэтилендиамин көбінесе уытты емес және оңай биологиялық ыдырайды. TAED және оның түзілетін қосалқы өнімі DAED су ортасындағы экологиялық уыттылығы төмен. Триацетилэтилендиаминның барлық әсер ету жолдары бойынша өте төмен уыттылығы бар, ол тері мен көзге тітіркендірмейді және терінің сезімталдығын тудырмайды. Ол мутагенді де, тератогенді де емес. TAED, TriAED және DAED толығымен ыдырайды және сарқынды суларды тазалау барысында жоғары дәрежеде кетіріледі.
Triacetylethylenediamine is mostly non toxic and easily biodegradable. TAED and its byproduct DAED have low aquatic ecotoxicity. Triacetylethylenediamine shows a very low toxicity in all exposure routes, is practically non irritating effect on skin and eye, and does not give any indication of skin sensitization. It is not mutagenic and not teratogenic. TAED, TriAED and DAED are all completely biodegradable and substantially removed during wastewater treatment.