Кіріспе
Американдық джаз пианині Томас Ли Фланаган (16 наурыз 1930 жыл – 16 қараша 2001 жыл) – американдық джаз пианині және композитор. Ол Детройт қаласында өсті, бастапқыда Арт Татум, Тедди Уилсон және Нат Кинг Коул сияқты пианистердің, кейіннен бибоп музыканттарының ықпалына түсті. 1956 жылы Нью-Йоркқа көшкеннен кейін бірнеше ай ішінде Майлс Дэвиспен және Сонни Роллинстің "Саксофон Колосс" альбомына жазба жасады. Джон Колтрейннің "Giant Steps" тобы сияқты түрлі жетекшілермен бірге жазбалар 1962 жылға дейін жалғасты, содан кейін ол вокалист Элла Фицджеральдтың толық уақытты сүйемелдеушісі болды. Ол 1965 жылға дейін Фицджеральдпен үш жыл жұмыс істеді, содан кейін 1968 жылы оның пианині және музыкалық директоры болып қайта оралды, бұл жолы он жыл бойы. 1978 жылы Фицджеральдтан кеткеннен кейін Фланаган ойнайтын әдемілігі үшін мақтау алды, ол көбінесе жетекшілік еткенде триолық форматта болды. 45 жылдық жазу карьерасы барысында ол өз атымен үштен астам ондаған альбом және 200-ден астам альбомды басқа музыканттармен бірге жазды. Өлген кезде ол ең көп құрметтелген джаз пианинінің бірі болды және замандастарына да, келер ұрпақтарға да әсер етті.
Thomas Lee Flanagan (March 16, 1930 – November 16, 2001) was an American jazz pianist and composer. He grew up in Detroit, initially influenced by such pianists as Art Tatum, Teddy Wilson, and Nat King Cole, and then by bebop musicians. Within months of moving to New York in 1956, he had recorded with Miles Davis and on Sonny Rollins' album Saxophone Colossus. Recordings under various leaders, including Giant Steps of John Coltrane, continued well into 1962, when he became vocalist Ella Fitzgerald's full time accompanist. He worked with Fitzgerald for three years until 1965, and then in 1968 returned to be her pianist and musical director, this time for a decade. After leaving Fitzgerald in 1978, Flanagan attracted praise for the elegance of his playing, which was principally in trio settings when under his own leadership. In his 45 year recording career, he recorded more than three dozen albums under his own name and more than 200 as a sideman. By the time of his death, he was one of the most widely admired jazz pianists and had influenced both his contemporaries and later generations of players.
Ерте өмір
Фланаган 1930 жылдың 16 наурызында Мичиган штатының Детройт қаласында дүниеге келді. Ол почташы болды, ал анасы, Ида Мэй, киім-кешек өндірісінде жұмыс істеді. Алты жасында Фланаганның ата-анасы оған Рождествоға кларнет сыйлады. Оның ұстаздары Глэдис Уэйд Диллард болды, ол сонымен қатар Кирк Лайтси мен Барри Харристі де оқытты. Фланаган солтүстік орта мектебін бітірді, онда ол болашақ музыканттармен, соның ішінде саксофонист Сонни Редпен бірге оқыды. Фланаганның алғашқы шабыт көздері Арт Тэтум және Тедди Уилсон болды, оларды ол радиодан естіп, Детройт аймағында ойнағанын көрді, сондай-ақ Нат Кинг Коул мен жергілікті пианисттер Эрл Ван Рипер және Вилли Андерсон да оған әсер етті. 1949 жылы Фланаган Детройттегі "Blue Bird Inn" клубында тұңғыш резиденциясын өткізді. Ол Бэрреллдің көндіруімен келді, бірақ қанша уақытқа қалады екеніне сенімді емес еді; екеуі бастапқыда Харлемдегі Бэрреллдің әпкесімен бірге тұрды. 1957 жылдың соңында ол Майлс Дэвистің тобында қысқа ғана уақыт болды, ал келесі жылдың басында Джонсонға тағы 10 айға оралды. 1958 жылы өзінің жеке триосын басқарғаннан кейін, ол тромбоншы Тайри Гленнмен жұмыс істеді. Фланаган 1959-1960 жылдары трубашы Гарри Эдисонмен, ал 1961-1962 жылдары тенор-саксофоншы Коулман Хокинспен бірге ойнады, соның ішінде Ұлыбританияға гастрольдік сапар жасады. Вокалист қатыспаған кезде ол басқа топтармен де ойнады, олардың ішінде 1965 жылы Роллинспен болған қысқа қайта қосылу да бар. Сол жылы Фланаган Фицджеральдтан кетіп, Арт Фармердің "Group Therapy" альбомын жазған қысқа өмір сүрген Нью-Йорк джаз секстетіне қосылды. Содан кейін Фланаган 1966 жылдың бір бөлігінде Тони Беннеттке аккомпаниатор болды және Батыс жағалауына көшті. Фланаган 1968 жылы Фицджеральдпен жұмыс істеуге оралды. Концерттер кезінде Фланаган көбінесе әншісіз, өзінің триосының бір бөлігі ретінде ойнады. 1974 жылдан бастап ол қайтадан жетекші ретінде өнер көрсетіп, жазбалар жасады: 1975 жылы шыққан "The Tommy Flanagan Tokyo Recital" альбомы 1960 жылдан бері оның жетекші ретіндегі тұңғыш альбомы болды. Бұл қойылымдар алдында ол өзінің техникасы солист үшін жеткіліксіз деп ойлады, бірақ жетекші болудың берген мүмкіндігі ұнады, сондықтан осы жолды жалғастыруға шешім қабылдады. Фланаган 1978 жылы Фицджеральдпен жұмысын аяқтады, ал 1979 жылы Мариан Макпартлендтің "Piano Jazz" радио бағдарламасының бірінші сериясына қонақ шақырды. Ол Тал Фарлоу және Ред Митчеллмен үштік ретінде 1980 жылы болды, басқа музыканттармен де жұмыс істеуді жалғастырды. 1980 жылдардың көп бөлігінде ол бас гитарисі Джордж Мраз және әртүрлі барабаншылар қатысқан триоға жетекшілік етті. 1990 жылға қарай Фланаган өз өнерін және жазбаларын жасауға көбірек назар аударды, ал бұрынғы сидмен жұмыстарын азайтты. 1990 жылдардың басында Мразды Питер Вашингтон алмастырды, оның күшті басс желілері трионың дыбысына жаңа серпіліс берді. Фланаганның беделі ол негізінен аккомпаниатор болғаннан кейін біртіндеп өсті: 1992 жылғы мақалада сыншы Леонард Федер "Фланаган – басқа джаз пианистерінің жеке құдайы деп аталуы мүмкін пианист, олар свинг ардагерлері немесе авангардшылар болсын" деді. Фланаган 1993 жылы Данияның Jazzpar сыйлығын алды. 1990, 1993 және 1997 жылдары Фланаган Жапонияда гастрольдік сапармен болды, онда ол 10 пианисттен тұратын "100 Golden Fingers" тобымен бірге өте танымал болды. Фланаганның ойнау өнерінің сұлулығы үшін мақтаулар жиі айтылды – 1998 жылы сыншы Бен Ратлифф Вашингтон мен барабаншы Льюис Нэшпен құрған трионы "өзінің бақыланатын, сәнді стильде [ ] джаз тарихындағы ерекше үйлесімді фортепиано триоларының бірі" деп сипаттады. Фицджеральдтан кеткеннен кейін Фланаганның жазбалары мен концерттік қойылымдары үшін сыншылар мен музыканттардың бір ауыздан мақтауына қарамастан, ол бір ғана альбомнан артық ірі лейблмен келісімшарт жасауға қол жеткізбеді. 2001 жылдың қазан айының соңында Фланаган Сан-Франциско джаз фестивалінде Джон Колтрейнге арналған құрметке арналған концертте өнер көрсетті.
Жеке өмір
Фланаган алғаш рет 1960 жылы Эннге үйленді. Олардың бір ұлы мен екі қызы болды, және 1970-ші жылдардың басында ажырасты; Энн 1980 жылы автокөлік апатында қаза тапты. Фланаганның анасы 1959 жылы, ал әкесі 1977 жылы қайтыс болды. Фланаган 1976 жылы екінші әйелі Дианаға үйленді. Одан кейін Диана, бірінші некесінен туған үш баласы және алты немересі қалды. Оның мінезін екінші әйелі былай сипаттады: "Оның мейірімділігі мен тыныш мінезі сырттай көрінетін ғана нәрсе. Ол күшті, рухы жоғары және бекем адам."
Ойын стилі
Уитни Бальетт Фланаганның Уилсон, Татум және Коулдың ықпалынан ең дәйекті пианист болғанын және өзінің ойнауында әрдайым жаңа нәрсе жасағанын айтты: ол "көбінесе әуенді диссонансты, күшпен ойнатылатын, ретсіз немесе стаккатода орындалатын аккордтармен көрсетеді. Олар ешқашан сәндік емес, [ ] әуенге деген құрмет пен оны өзгертуге деген қанағаттандырылмаған құштарлықты көрсетеді"; негізгі импровизация кезінде ол "интервалдармен толтырылған төмен қарайтын фигураларды [ ] және акценттелген алғашқы ноталары келесі ноталарды серпіліске түсіретін, қарқынды фразаларды, алға қарай шапқылап өтетін, уақытты үдететін фразаларды және кері қорғаушылар сияқты ақырын ойналатын фразаларды" пайдаланды. 1989 жылғы концерт туралы жазған рецензиясында Федер Фланаганның "нақты динамикалық түс айырмаларын" қолданғанын, ал "көкке қарай көтерілетін аккордтардың күрт жарылуы кейде күтпеген эффект беретінін, икемді сол қолы әсем филигранды безендірулер ұсынатынын" және әзілге толы музыкалық цитаталарды қолданғанын айтты. Стенли Крауч сипаттағандай, ол қолданған басқа да тәсілдер "педальдарды қолдану арқылы қол жеткізілген, ноталарды анық түрде әртүрлі жолдармен сақтау үшін жеткілікті ұзақ басу және дауыс еліктейтін интонацияларды жасау – арықтау, зарлы, көтеріліп, сыбырлау" болды. Сыншы Джон С. Уилсон 1978 жылы Фланаганның балладалардағы соло фортепиано стилін былай сипаттады: "Ол балладалар арқылы арманды, жайлап ағатын ағыспен өтеді, бірақ бұл жұмсақ немесе әлсіз стиль емес. Бетінде, оған жіңішке, серпілісті сипат беретін өмірлік күш бар".
Сыйлықтар мен мұра
Өзінің мансабында Фланаган бес рет «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. Алғашқы рет 1983 жылы: «The Magnificent Tommy Flanagan» – «Үздік джаз аспаптық орындаушы, солист» номинациясы; және «Giant Steps» – «Үздік джаз аспаптық орындаушы, топ» номинациясы. Екі жыл өткен соң, «Thelonica» – «Үздік джаз аспаптық орындаушы, солист» номинациясына ие болды. Келесі ұсынылым 1998 жылы «Sea Changes» альбомынан «Dear Old Stockholm» әніндегі солосы үшін «Үздік джаз аспаптық соло» номинациясы бойынша жасалды. Соңғысы 2003 жылы осы санатта, «A Great Night in Harlem» альбомынан «Sunset & the Mockingbird» әніндегі Фланаганның солосы үшін болды. Фланаганның пианистерге тигізген әсері оның құрбыларынан бастап, жас орындаушыларға дейін жетеді. Оның замандастарының ішінде Детройттен шыққан Барри Харрис пен Роланд Ханна бар еді. Лайтси Фланаганның музыкалық шығармашылығы мен пианинодағы шеберлігіне тәнті болды. Алан Бродбент те Фланаганның ықпалын мойындады, сондай-ақ Хелен Сунг та, ол Фланаганның солосының серпілісі мен логикасын естігеннен кейін классикалық пианинодан джаз пианиносына ауысты. Кенни Баррон Фланаганды өзінің «батыры» деп атады және ол кішкентай мектепте алғаш естіген кезден бастап оның сезімталдығы мен сөздеріне қызығушылық танытты: «Ол маған үлгі болды және өмірінің соңына дейін солай болды – және қазір де солай».