Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эдинбургтегі Корольдік обсерватория (ROE) – Эдинбургтегі Блэкфорд төбесінде орналасқан астрономиялық мекеме. Аталмыш нысан Ғылым және технологиялық жақсылықтар кеңесіне (STFC) тиесілі. ROE құрамына STFC-нің Ұлыбритания астрономиялық технология орталығы (ҰБАТО), Эдинбург университетінің физика және астрономия мектебінің астрономия институты және ROE келушілер орталығы кіреді. Обсерватория астрономиялық зерттеулер жүргізеді, университеттерде оқытумен айналысады; астрономиялық обсерваториялар үшін құралдар мен телескоптарды жобалайды, жоба басқарады және құрылысын жүзеге асырады; сондай-ақ астрономия пәнінен оқытушыларды даярлайды және халыққа білім тарату жұмыстарын жүргізеді. ROE кітапханасында 1888 жылы 26-шы Кроуфорд графы сыйлаған кітаптар мен қолжазбалардан тұратын Кроуфорд жинағы сақталған. 1896 жылы қазіргі орнына көшуге дейін Корольдік обсерватория Эдинбург қаласының орталығына жақын орналасқан Калтон төбесінде, қазір Қалалық обсерватория деп белгілі болған жерде болған.
The Royal Observatory, Edinburgh (ROE) is an astronomical institution located on Blackford Hill in Edinburgh. The site is owned by the Science and Technology Facilities Council (STFC). The ROE comprises the UK Astronomy Technology Centre (UK ATC) of STFC, the Institute for Astronomy of the School of Physics and Astronomy of the University of Edinburgh, and the ROE Visitor Centre. The observatory carries out astronomical research and university teaching; design, project management, and construction of instruments and telescopes for astronomical observatories; and teacher training in astronomy and outreach to the public. The ROE Library includes the Crawford Collection of books and manuscripts gifted in 1888 by the 26th Earl of Crawford. Before it moved to the present site in 1896, the Royal Observatory was located on Calton Hill, close to the centre of Edinburgh, at what is now known as the City Observatory.
Блэкфорд төбесі
Кроуфорд графы Корольдік обсерваторияны жабу жоспарлары туралы білгенде, ол өзінің Дунехт обсерваториясының құралдарын және өзінің бірегей астрономиялық кітапханасын ұлтқа беруге ұсынды, егер үкімет Калтон төбесіндегі обсерваторияның орнына жаңа Корольдік обсерваторияны салса және оны күтіп ұстаса. Ральф Копленд Шотландияның үшінші Корольдік астрономы болып тағайындалды және Дунехт пен Калтон-Хиллдегі екі обсерваторияны Блэкфорд-Хиллге көшіруді қадағалады. Жаңа орын 1896 жылғы сәуір айында ашылды. Күмбездерге орнатылатын құралдардың ішінде 15 дюймдік (38 см) рефрактор (шығыс күмбезі) және 24 дюймдік (0,6 м) рефлектор (батыс күмбезі) болды. 8,5 дюймдік (22 см) транзит шеңбері батысқа қарай орналасқан жеке ғимаратта орналастырылды. Уақыт қызметі телеграф желісі арқылы Калтон-Хиллдегі уақыт шарларын және Эдинбург қамалындағы уақыт тапаншасын басқаруды жалғастырды. Ол сонымен қатар Дундидегі уақыт тапаншасын және Розит кемежайындағы сағатты да басқарды. 1910 және 1920 жылдары ROE-дегі зерттеулер нәтижесінде дәлірек маятник сағаттары жасалды, олар 1960 жылдары кварц сағаттарына дейін қолданыста болды. 1913 жылғы 21 мамырда сағат 01:00-де суфражистер орнатқан бомба жарылды. Ғимаратта ешкім болмады, бірақ едендер мен тас қабырғалар зақымдалды. 20 ғасырдың бірінші жартысында ROE жұлдыздардың орналасуын, жарықтығын және спектрін фотографиялық және фотоэлектрлік тәсілдермен жазудың жаңа салаларын зерттеді. 1950 жылдардан бастап ROE құрал-жабдықтарды және автоматтандыруды одан да күшейтті. 1965 жылы ROE Шотландия кеңсесінің басқаруынан Жаңа Ғылыми зерттеулер кеңесіне (SRC) көшті, ал 1981 жылы ол Ғылым және Инженерлік зерттеулер кеңесі (SERC) аталды.
When the Earl of Crawford learned of the plans to close the Royal Observatory, he offered to give the instruments of his own Dunecht observatory and his unique astronomical library to the nation on condition that the Government build and maintain a new Royal Observatory to replace the one on Calton Hill. Ralph Copeland was appointed third Astronomer Royal for Scotland and oversaw the move of the two observatories from Dunecht and Calton Hill to Blackford Hill. The new site was opened in April 1896. The instruments to move into the domes were a 15 inch (38 cm) refractor (East Dome) and a 24 inch (0.6 m) reflector (West Dome). An 8.5 inch (22 cm) transit circle was housed in a separate building further west. The time service continued to control the time ball on Calton Hill and the time gun on Edinburgh Castle by telegraph wire. It also controlled a time gun in Dundee and a clock at Rosyth dockyard. In the 1910s and 1920s research at the ROE led to more accurate pendulum clocks, which remained in service until they had to give way to quartz clocks in the 1960s. On May 21, 1913, at 01:00, a bomb planted by suffragettes detonated. No one was inside the building but there was damage to floors and stone walls. During the first half of the 20th century the ROE pursued the new fields of photographic and photoelectric recording of stellar positions, brightnesses and spectra. From the 1950s onwards the ROE has concentrated even more on instrumentation and automation. In 1965 the ROE moved from the responsibility of the Scottish Office into the new Science Research Council (SRC), which in 1981 became the Science and Engineering Research Council (SERC).
Қосалқы станциялар мен ұлттық құрылғылар
1961 жылдан 1973 жылға дейін Эдинбургтен оңтүстікке қарай шамамен 30 шақырым жерде орналасқан РОЭ-нің Earlyburn Outstation станциясы жасанды спутниктерді оптикалық бақылау үшін пайдаланылды. 1967 жылдан 1976 жылға дейін обсерватория Рим қаласының жанындағы Монте Порцио Катоне обсерваториясында Эдинбургтегімен бірдей 16/24 дюймдік (0,4/0,6 м) Шмидт камерасын қолданды. Еңбек бөлінісі қалыптасты: 1976 жылға қарай РОЭ SRC/SERC мекемесі ретінде өз ресурстарының басым бөлігін ұлттық құрылымдарды басқару мен қолдауға жұмсады, ал астрономиялық зерттеулер университет астрономия бөліміне жүктелді. РОЭ 1973 жылы ашылғаннан бері Ұлыбритания Шмидт телескобын (UKST) пайдаланады. Ол бүкіл оңтүстік аспанды көк түсті жарықта фотоға түсірді. Еуропалық Оңтүстік обсерваториясы (ESO) түсірген қызыл түсті фотосуреттермен бірге олар ESO/SERC Оңтүстік Аспан Зерттеуін құрайды, ол өз кезегінде Паломар обсерваториясының Аспан Зерттеуін оңтүстік шекарасынан әрі кеңейтеді. 1988 жылы телескоп 2010 жылға дейін Австралия мен Ұлыбритания үшін оны басқарған Англо-Австралиялық обсерваторияға берілді; 2010 жылдың шілдесінде Австралия астрономиялық обсерваториясы құрылды, ол телескопты Австралияның толық бақылауындағы құрылымның бөлігі ретінде пайдалануға арналды. UKST-ге арналған фотолаборатория және фотосуреттер кітапханасы Эдинбургтегі РОЭ-де сақталды. 1967 жылдан бастап РОЭ фотосуреттерді цифрландыру үшін GALAXY (General Automatic Luminosity And X Y) атты машинаны пайдаланды. UKST ашылғаннан кейін, ол 1975 жылы COSMOS (координаттар, өлшемдер, шамалар, бағдарлар және пішіндер) машинасына жаңартылды. Ол 1993 жылға дейін жұмыс істеді және жаңа SuperCOSMOS машинасымен алмастырылды. 1980 жылы Ұлыбританияда астрономиялық кескіндерді өңдеуді қолдау мақсатында Starlink жобасы құрылғанда, РОЭ Starlink желісінің алты бастапқы түйінінің бірі болды. 1973-1979 жылдар аралығында РОЭ Гавайидегі Мауна-Кеа тауында 3,8 метрлік Ұлыбритания Инфрақызыл телескобын (UKIRT) салды. Бұл үлкен телескоптарда жұқа айналарды қолданудың алғашқы мысалы. РОЭ Гавайи университетімен бірлесіп UKIRT-ті пайдаланды және оған арналған құралдарды, соның ішінде алғашқы жалпы қолдануға арналған инфрақызыл камерасын жасады. 1987 жылы Джеймс Клерк Максвелл телескопы (JCMT) – сонымен қатар Мауна-Кеада – Рутерфорд Апплтон зертханасы құрылысын аяқтағаннан кейін РОЭ-ге берілді. JCMT – диаметрі 15 метрлік миллиметрлік және миллиметрлік емес толқын ұзындығында жұмыс істейтін телескоп, оны 2014 жылға дейін Ұлыбритания, Нидерланды және Канада серіктестігі басқарды.
From 1961 to 1973 the ROE's Earlyburn Outstation some 20 miles (30 km) south of Edinburgh was used for optical tracking of artificial satellites. From 1967 to 1976 the observatory operated a 16/24 inch (0.4/0.6 m) Schmidt camera – matching the one in Edinburgh – at its Monte Porzio Catone observing station near Rome. A division of labour developed: By 1976 the ROE as an SRC/SERC establishment spent most of its resources on running and supporting national facilities, while astronomical research was left to the university's Department of Astronomy. The ROE operated the UK Schmidt Telescope (UKST) since it was opened in 1973. This took photographic plates in blue light of the entire southern sky. Together with red light plates taken by the European Southern Observatory (ESO) they form the ESO/SERC Southern Sky Survey, which in turn extends the Palomar Observatory Sky Survey beyond its southern limit. In 1988 the telescope was handed over to the Anglo Australian Observatory, which until 2010 operated it for Australia and the United Kingdom (UK); in July 2010, the Australian Astronomical Observatory was formed, to operate the telescope as part of a facility entirely under Australian control. The photographic laboratory and plate library for the UKST remained at the ROE in Edinburgh. Since 1967 the ROE had been operating a machine (GALAXY – General Automatic Luminosity And X Y) to digitise photographic plates. After the opening of the UKST, this was upgraded to become the COSMOS (COordinates, Sizes, Magnitudes, Orientations and Shapes) machine in 1975. It operated until 1993 and was replaced by a new SuperCOSMOS machine. When in 1980 the Starlink Project was formed to support astronomical image processing in the UK, the ROE became one of the six original nodes of the Starlink network. Over the years 1973–1979 the ROE built the 3.8 metre UK Infrared Telescope (UKIRT) on Mauna Kea in Hawaii. This is an early example of the use of thin mirrors in large telescopes. The ROE operated UKIRT in cooperation with the University of Hawaii and built instruments for it, including the first ever common user infrared camera. In 1987 the James Clerk Maxwell Telescope (JCMT) – also on Mauna Kea – was handed over to the ROE after the Rutherford Appleton Laboratory had completed its construction. The JCMT is a 15 metre diameter, millimetre and sub millimetre wavelength telescope, which was run by a partnership of the UK, the Netherlands and Canada until 2014.
Қарап шығулар және халықаралық қатысу
1990 жылы Шотландияның тоғызыншы корольдік астрономы Малкольм Лонгаир қызметтен кеткеннен кейін Эдинбургтегі астрономия жаңадан ұйымдастыру және беймәлімдік кезеңін бастан өткерді. Эндрю Лоуренс Эдинбург университетінің астрономия профессоры болды, ал Шотландияның корольдік астрономы атағы Глазго университетінен Джон Браунға берілді. Бір кезде Пол Мурдин РОЭ директорының міндетін уақытша атқарды. 1993 жылы Ұлыбританияның обсерваториялары – Гринвичтегі Корольдік обсерватория (RGO), Эдинбургтегі Корольдік обсерватория, Исаак Ньютон телескоптар тобы және Гавайидегі бірлескен астрономиялық орталық (UKIRT және JCMT жұмыс істейтін) – сол кезге дейін RGO директоры болған Алек Боксенбергтің тікелей басқаруына келді. 1994 жылы SERC таратылды және ROE Бөлшектер физикасы және астрономия ғылыми-зерттеу кеңесінің (PPARC) құрамына енді. 1995 жылы біріктірілген обсерваториялар төрт тәуелсіз мекемеге бөлінді. 1988 жылы UKST-ден айырылған ROE енді тәуелсіз Бірлескен астрономиялық орталық басқаратын UKIRT және JCMT телескоптарынан да айырылды. ROE телескоптар мен спутниктерге арналған құралдарды жасаумен айналысуын жалғастырды. Сонымен қатар, ол жеті ел басқаратын 8,1 метрлік телескоптардан тұратын Джемини обсерваториясын салу жобасын басқару үшін Ұлыбританияның жобалық кеңсесі болды. 1996 жылы Корольдік обсерваториялардың жағдайына жасалған сараптамада обсерваторияларды басқару және құралдарды жасау конкурстық негізде жүзеге асырылуы керек деген қорытындыға келді, бұл жекешелендіру немесе жабылу қаупін тудырды. 1997 жылы бұл процеске тоқталды, орнына RGO мен ROE-ді кішірек астрономиялық технология орталығына біріктіру туралы шешім қабылданды. 1998 жылы RGO жабылды, ал ROE көп зиян шекпеді: Пластинкалар кітапханасы мен SuperCOSMOS машинасы Эдинбург университетіне берілді, ал ROE-нің технологиялық тәжірибесі мен жобаларды басқару шеберлігі – және аздаған дәрежеде RGO-ның тәжірибесі – жаңадан құрылған Ұлыбританияның астрономиялық технология орталығында сақталды, ол ROE-нің PPARC-тің Эдинбургтегі мекемесі ретіндегі орнын басты. (ROE атауы UKATC, IfA, Эдинбург университеті және Қонақтар орталығы үшін жалпы атау ретінде сақталды). Джемини жобасы аяқталғаннан кейін Ұлыбританияның АТК-сы 4 метрлік f/1 VISTA (Астрономияға арналған көрінетін және инфрақызыл зерттеу телескопы) құрылысын басқаруға жауапкершілік алды. UKST дәстүрінде бұл кең көрініс алаңы бар зерттеу телескопы. Ол инфрақызыл сәуледе жұмыс істейді және 16 үлкен инфрақызыл детекторды пайдаланады. Телескоп Еуропалық оңтүстік обсерваториясының (ESO) Параналь обсерваториясында орналасқан. 1962 жылы ESO бес еуропалық елдің күшімен құрылды; 2002 жылы Ұлыбритания оныншы мүше ел ретінде қосылды. VISTA 2009 жылы Ұлыбританияның мүшелік жарнасының бір бөлігі ретінде ESO-ға тапсырылды.
After Malcolm Longair – ninth Astronomer Royal for Scotland – left in 1990, astronomy in Edinburgh underwent a period of re organisation and uncertainty. Andrew Lawrence became Regius Professor of Astronomy in the University of Edinburgh, whereas the title of Astronomer Royal for Scotland went to John Brown of the University of Glasgow. For a while Paul Murdin was acting director of the ROE. In 1993 the observatories of the UK – the Royal Greenwich Observatory (RGO), the Royal Observatory Edinburgh, the Isaac Newton Group of Telescopes, and the Joint Astronomy Centre in Hawaii (operating UKIRT and JCMT) – came under the single directorship of Alec Boksenberg, until then director of the RGO. In 1994 the SERC was split up and the ROE became part of the Particle Physics and Astronomy Research Council (PPARC). In 1995 the merged observatories were dissolved into four independent entities. Having lost the UKST in 1988 – the ROE now also lost the UKIRT and the JCMT, operated by the independent Joint Astronomy Centre. ROE retained its role of building instruments for telescopes and satellites. It also became the UK project office for the construction of the Gemini Observatory, a pair of 8.1 metre telescopes run by seven countries. A review of the Royal Observatories in 1996 concluded that the running of observatories and building of instruments should be put out to competitive tender, raising the fear of privatisation or closure. In 1997 this came to a halt and instead it was decided to reduce the RGO and the ROE into a smaller single astronomy technology centre. In 1998 the RGO was closed, while the ROE escaped lightly: The Plate Library and SuperCOSMOS machine were handed over to the University of Edinburgh, while the technology and project management expertise of the ROE – and to a lesser degree of the RGO – was retained by the newly formed UK Astronomy Technology Centre, which superseded the ROE as the Edinburgh establishment of the PPARC. (The ROE name remains as an umbrella term for UKATC; IfA, Edinburgh University; and the Visitor Centre). Following the work on Gemini, the UK ATC was put in charge of managing the construction of the 4 metre f/1 VISTA (Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy). In the tradition of the UKST this is a survey telescope with a wide field of view. It works in the infrared and uses an array of 16 large infrared detectors. The telescope is located at the Paranal Observatory of the European Southern Observatory (ESO). In 1962 five European countries had founded the ESO; the UK joined in 2002 as the tenth member country. VISTA was handed over to ESO in 2009 as part of the UK's joining fee.
Телескоптар
1894 жылғы түпнұсқа ғимаратқа Шығыс және Батыс мұнараларының үстінде екі цилиндрлі мыс күмбез кіреді. Олар 2010 жылы жаңартылды. Шығыс күмбезде 1930 жылы орнатылған 36 дюймдік (0,9 м) Кассегрен шағылыстырғышы әлі де сақталып тұр. Бұл келушілер орталығының көрмесінің бір бөлігі, бірақ ол енді жұмыс істемейді. 1951 жылы Батыс күмбезіне 16/24 дюймдік (0,4/0,6 м) Шмидт камерасы орнатылды. 2010 жылы ол Шотландияның Ұлттық мұражайына көшірілді. Қазіргі уақытта жұмыс істейтін жалғыз телескоп – оқу зертханаларының үстіндегі жарты шар пішіндес күмбездегі Meade MAX 20 дюймдік ACF (0,5 м) шағылыстырғыш. Бұл телескоп студенттерді оқыту үшін пайдаланылады. 2012 жылғы сәуір айынан бастап 1967 жылғы телескоп пен оның тұғыры Орталық Кент астрономиялық қоғамына берілді; 2012 жылдың соңында оның орнына жаңа телескоп орнатылатын болады.
The original 1894 building includes two cylindrical copper domes on top of the East and West Towers. These were refurbished in 2010. The East Dome still shelters a 36 inch (0.9 m) Cassegrain reflector that was installed in 1930. This is part of the visitor centre exhibition, but is not operational any more. A 16/24 inch (0.4/0.6 m) Schmidt camera was installed in the West Dome in 1951. In 2010 this was removed to the National Museum of Scotland. The only working telescope is a Meade MAX 20in ACF (0.5 m) reflector in a hemispherical dome on top of the teaching laboratories. This telescope is used for undergraduate teaching. As of April 2012, the 1967 telescope and mount have been removed to Mid Kent Astronomical Society; a replacement telescope will be installed later in 2012.
Кроуфорд жинағы
Кроуфорд жинағында астрономия тарихына қатысты көптеген кітаптардың тұңғыш басылымдары сақталған. Олардың ішінде Браге, Коперник, Галилей, Кеплер және Ньютон сияқты ғалымдардың көптеген еңбектері бар. Аталған кітапхананың көп бөлігін Лорд Линдсей 1870-ші және 1880-ші жылдары жинаған. Кітапханаға алғашқы қосылғандардың бірі – 1871 жылы қайтыс болған Чарльз Бэббидждің кітапханасынан алынған 2500-ден астам материал.
The Crawford Collection has first editions of most books relevant to the history of astronomy. This includes many works by the likes of Brahe, Copernicus, Galileo, Kepler and Newton. For the most part, Lord Lindsay collected this library in the 1870s and 1880s. An early addition was that of over 2500 items from Charles Babbage's library after his death in 1871.
Келушілер орталығы
Келушілер орталығы қоғамдық шараларды ұйымдастырады, оның ішінде астрономия лекциялары және ашық есік кештері өткізіледі. Обсерваторияда бастауыш және орта білім беру мектептері үшін сабақтар, кәсіби дамыту курстары және басқа да білім беру шаралары ұйымдастырылады.
The Visitor Centre hosts public events, including astronomy lectures and public open nights. The Observatory also holds classes, professional development courses, and other educational events for primary and secondary schools.