Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1500 жылы ғылым және технология саласында көптеген оқиғалар болды, соның ішінде кейбіреулері төменде тізімделген.
The year 1500 AD in science and technology included many events, some of which are listed here.
Астрономия
1–24 маусымда Иоганнес Вернер кометаның қозғалысын қадағалайды. Бұл C/1861 J1 кометасы болған деген болжам бар. 5–6 қарашада Николай Коперник Рим қаласынан Ай тұтылуын байқайды.
June 1–24 – Johannes Werner tracks the movement of a comet. It has been suggested that this was C/1861 J1. November 5–6 – Nicolaus Copernicus observes a lunar eclipse from Rome.
Картографиялық
Хуан де ла Козаның картасы, Американы көрсеткен ең алғашқы карта. шамамен мерзімі – Иоганнес Стабиус «Вернер проекциясын» ұсынады.
Map of Juan de la Cosa, the earliest to show the Americas. approx. date – Johannes Stabius introduces the "Werner projection".
Криптография
шамамен. Спангеймдік Иоганн Тритемий «Стеганография» («жасырын жазу») еңбегін жазады. Еңбектің қолжазба көшірмелері жүз жылға жуық аралықта таратылады.
approx. date – Johannes Trithemius of Spanheim writes Steganographia ("hidden writing"). Copies of the manuscript circulate for a hundred years.
Жер туралы ғылымдар
Леонардо да Винчи каналдар салу кезінде көптеген қазбаларды тауып, теңіз жануарларының қабықтары тауларда кездесетінін айтты, себебі Жер өзгерістерге ұшырап, бұрын су астында болған жерлер ашыққа шығады.
Leonardo da Vinci, finding many fossils in canal building sites, proposes that fossil shells of marine animals are found on mountains because Earth undergoes transformations that cause areas once submerged to become exposed.
Барлау
9 наурыз – 22 сәуір – Педро Альварес Кабралдың экспедициясы он үш каравельмен Лиссабондан Бразилияға аттанады, ол Бразилияны Португалия үшін иеленеді деп жариялайды. 10 тамыз (Қасиетті Лоренс күні) – Диого Диас Мадагаскар аралын (оған Сан-Лоуренс деген ат қояды) көрген алғашқы еуропалық болады. Алонсо де Охеда мен Америго Веспуччи Венесуэлаға жасаған экспедицияларынан Испанияға оралады. Ол осы мәселелерге арналған "Ұлы кітабын" 1512 жылы жариялайды.
March 9–April 22 – Expedition of Pedro Álvares Cabral, with thirteen caravels, sails from Lisbon to Brazil, which he claims for Portugal. August 10 (St. Lawrence's day) – Diogo Dias becomes the first European to sight the island of Madagascar (which he names São Lourenço). Alonso de Ojeda and Amerigo Vespucci return to Spain from their expedition to Venezuela. He will publish his "Big Book", dealing with the same subjects, in 1512.
Технология
Леонардо да Винчи дөңгелекті бұғаттағыш мылтықтың суретін салады – бұл тұтану түрінің алғашқы белгілі мысалы, онда серіппелі механизм дөңгелектің темір мен пирит немесе кременьге соғылып, ұшқындар тудыруына себеп болады. Бұл технология шамамен 15 жылдан кейін, мүшеленген тұтануды ығыстырып, қолданысқа енгізіледі. Осы кезде ол алғашқы тікұшақтың жобасын да жасады (бірақ ол, әдетте, жұмыс істемейтін болады). Пизаны қорғау итальяндық бекініс жүйесінің тиімділігін көрсетеді. Оттавиано Петруччи (Оттавио де'Петруччи) Венецияда жылжымалы қаріптермен музыка басып шығарады.
Leonardo da Vinci draws a wheel lock musket, the first known appearance of this type of ignition, in which a spring mechanism causes a ratchet to strike sparks from iron and pyrites or flint. It will come into use, replacing match ignition, about 15 years later. By this date, he has also designed the first helicopter (although it is probably unworkable). Defence of Pisa demonstrates the effectiveness of the trace italienne form of fortification. Ottaviano Petrucci (Ottavio de'Petrucci) prints music with movable type in Venice.
Өлімдер
28 мамыр – Бартоломеу Диас, португалдық теңізші (д. 1451 ж. шамасында) (теңізде қаза тапты)
May 28 – Bartolomeu Dias, Portuguese explorer (b. c. 1451) (drowned at sea)