Кіріспе

Неміс баспашысы, Мюнхен қауіпсіздік саясаты конференциясын ұйымдастырушы

Неміс қарсылық қозғалысының мүшесі Эвальд Генрих Герман Конрад Оскар Ульрих Вольф Альфред фон Клейст Шменцин (10 шілде 1922 – 8 наурыз 2013) – неміс баспашысы және 1998 жылға дейін Мюнхен қауіпсіздік саясаты конференциясын ұйымдастырған. Фон Клейст әулетінің мүшесі және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахт офицері болған оның ата-анасы Адольф Гитлерге қарсы неміс қарсылық қозғалысында белсенді қатысқан. Фон Клейст өзіне-өзі шабуыл жасау арқылы Гитлерді өлтіруге тағайындалған және Гитлерді өлтіру жоспарының 1944 жылғы 20 шілдеде жасалған қастандығының соңғы тірі қалған мүшесі болды.

Ерте өмір

Фон Клейст Помераниядағы Кёслин (қазіргі Кошалин, Польша) қаласының жанындағы Шмензин (Smęcino) маңындағы отбасының Шмензин мұражайында дүниеге келді. Отбасы бекем монархист болды, ал әкесі Эвальд фон Клейст Шмензин (1890–1945) Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін нацизмге белсенді қарсылық көрсетті. Жас Эвальд осындай ортада өсті. 1929 жылы нацистік идеологияны баспа бетінде сынға алған әкесі сияқты, Эвальд Генрих де Гитлер мен ұлттық социализмді бастапқыда жек көреді. 1934 жылдың 30 маусымындағы "Ұзын пышақ түнінде" нацистер жасаған кісі өлтірулер жас фон Клейстің нацистік режимге деген жеккөрушілігін одан әрі күшейтті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы 18 жасында ол Вермахтқа жаяу әскер офицері ретінде қосылды. Ладога көлі маңындағы Шығыс майданында қызмет етіп, 1943 жылдың шілдесінде жарақаттанды. Потсдамда жазылып жатқанда фон Клейстті қарсылық қозғалысына жеке Клаус Граф Шенк фон Штауфенберг шақырды. 1944 жылдың қаңтар айында әкесінің құлық-батылымен ол Гитлерге жасалған кезекті өзін-өзі құрбан ету әрекетінде жараланған Аксель Фрайхерр фон дем Буш Стрейтхорстты ауыстыруға ерікті болды. Фон Клейст, рота командирі және оның әскерлері Гитлерге майданда сынақтан өткен жаңа формаларды көрсетуге тиіс болды. Фон Клейст портфелінде жасырылған жарылғыш заттарды қолдануды жоспарлаған. Портфель қолында жарылса да, тірі қалуға мүмкіндігі бар деп сенді. Бірақ, бұрынғы әрекеттер сияқты, жоспар орындалмады, себебі Гитлер жоспарланған форма көрсетуді үнемі кейінге шегерді.

1944 жылдың 20 шілдесі

22 жастағы фон Клейст 1944 жылғы 20 шілдеде Шығыс Пруссиядағы Растенбургке жақын орналасқан Вольфс-Лейрде Гитлердің өміріне қастандық жасауға қатысқан Берлиндегі Бендлерблоктағы көптеген жақтастар мен көмекшілердің ең жасы болды. Егер қастандық сәтті аяқталғанда, Берлинде төңкеріс жасауға тиіс топтың құрамында болды. Оқиға сәтсіз аяқталғаннан кейін қарсылық қызметін жасырып, 1944 жылдың желтоқсан айында дәлел жетіспеуіне байланысты оған қатысты қудалау тоқтатылды. Бұл оны Халық трибуналында сотталудан сақтады, онда оның көптеген серіктері, соның ішінде әкесі де, дерлік сөзсіз өлім жазасына кесілген болар еді. Дегенмен, ол Равенсбрюк концлагеріне қамалып, содан кейін майданға жіберілді, сонда соғыс аяқталғанға дейін қалды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін ол Померанияның көп бөлігі Польшаға берілгенде және барлық немістер қуылғанда үйсіз қалды. Фон Клейст Батыс Германияда баспа ісіне кірісіп, өзінің «Евальд фон Клейст Verlag» баспа үйін құрды, ол жетекші неміс баспа үйіне айналды. Ол өлім жазасына кесілген әкесінің мүшесі болған Бранденбургтік Баливиктің протестанттық Святого Иоанна орденіне қосылды, 1957 жылы Құрметті рыцарь дәрежесіне қабылданды және 1975 жылы Әділет рыцарі дәрежесіне көтерілді. 1962 жылы фон Клейст Мюнхенде Wehrkundetagung құрды, ол қазіргі Мюнхен қауіпсіздік саясаты жөніндегі конференцияның алдағысы болды. 1998 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін ол конференцияның төрағасы болды. Форум Суық соғыс кезеңінде маңызды оқиға болды және қазір әлемнің түкпір-түкпірінен келген дипломаттар, саясаткерлер және қорғаныс саласының мамандары халықаралық қауіпсіздік мәселелерін талқылайтын аламатқа айналды. Трансатлантикалық байланысты нығайтуға қосқан үлесі үшін Фон Клейст 1991 жылы АҚШ Қорғаныс министрлігінің «Ерекше мемлекеттік қызметі үшін» медалімен марапатталды. 1998 жылы Мюнхен конференциясынан зейнеткерлікке шыққанда, сегіз НАТО қорғаныс министрі оған құрмет көрсету үшін шараға қатысты. Фон Клейст соғыстан кейін де Германияның қоғамдық өміріне белсенді қатысып, Германияның қарулы күштері және біржақты ядролық қарусыздану сияқты түрлі мәселелер бойынша өз пікірін ашық білдірді.

Өлім

Эвальд Генрих фон Клейст 2013 жылдың 8 наурызында Мюнхендегі үйінде 90 жасында қайтыс болды.

Медиада

Фон Клейст Шмензин 1973 жылғы британдық "The World at War" деректі фильмдер сериясында сұхбат беруші ретінде көрінеді. 2004 жылғы неміс туындысында, Штауфенберг фильмінде фон Клейст Шмензинді актер Себастьян Рюгер сомдады.