Кіріспе
Қытайдың ауыр жүк тасығыш зымыраны Long March 5B: 5 May 2020 - Қытайдың ауыр жүк тасығыш зымыраны. Бұл тек қана гиперголалық емес сұйық ұшқыштарды пайдалануға арналған алғашқы қытайлық ұшыру аппараты. Бұл "Ұзақ наурыз" зымыран тобының бесінші нұсқасы. Қазіргі уақытта CZ 5 екі нұсқасы бар: CZ 5 және CZ 5B. Ең жоғары пайдалы жүктемелік қуаты Жердің төменгі орбитасына (CZ 5B үшін) және геостационарлық трансферттік орбитаға (CZ 5 үшін) шамамен тең. Бірінші CZ 5 Wenchang ғарыш ұшыру орбитасынан 2016 жылдың 3 қарашасында ұшырылды және оның пайдалы жүгін оңтайлы емес, бірақ жұмыс істейтін бастапқы орбитаға орналастырды. 2017 жылдың 2 шілдесінде ұшырылған екінші CZ 5 зымыраны бірінші сатыдағы қозғалтқыш проблемасына байланысты сәтсіз аяқталды. Екі жарым жылға жуық уақыттан кейін "Ұзын наурыз-5" сәтті ұшуға оралды. Ол 2019 жылдың 27 желтоқсанында үшінші рет ұшырылды. Бұл эксперименттік "Шицзянь-20" байланыс спутнигін геостационарлық орбитаға жіберді. "Ұзақ наурыз - 5" бағдарламасын ресми түрде 2007 жылы, Қытай үкіметі қаржылай қолдау бергеннен кейін, 20 жыл бойы жүргізілген мүмкіншілік зерттеулері нәтижесінде мақұлдады. Ол кезде жаңа зымыранның Пекинге жақын Тианжин қаласындағы зауытта шығарылатыны күтілді. Бірінші CZ 5 ұшағы 2015 жылдың 20 қыркүйегінде Қытайдың солтүстігіндегі Тяньцзинь портынан Хайнань аралындағы Вэньчан ғарыш ұшыру орнына ұшыру жаттығулары үшін жіберілді. CZ 5 ұшағының алғашқы ұшуы бастапқыда 2014 жылға жоспарланған еді, бірақ кейіннен ол 2016 жылға ауыстырылды. 2016 жылдың 16 тамызында немесе сол уақытта орбитаға ұшырылатын алғашқы CZ 5 зымыранының соңғы өндірісі мен сынағы Тяньцзиньдегі өндірістік қондырғысында аяқталды, ал зымыранының әртүрлі сегменттері көп ұзамай Хайнань аралындағы ұшыру орталығына жеткізілді.
Long March 5B: 5 May 2020 is a Chinese heavy lift launch vehicle developed by the China Academy of Launch Vehicle Technology (CALT). It is the first Chinese launch vehicle designed to use exclusively non hypergolic liquid propellants. It is the fifth iteration of the Long March rocket family. There are currently two CZ 5 variants: CZ 5 and CZ 5B. The maximum payload capacities are approximately to low Earth orbit (for CZ 5B) and approximately to geostationary transfer orbit (for CZ 5). The first CZ 5 launched from Wenchang Space Launch Site on 3 November 2016 and placed its payload in a suboptimal but workable initial orbit. The second CZ 5 rocket, launched on 2 July 2017, failed due to an engine problem in the first stage. After an interval of almost two and a half years, the Long March 5 successfully returned to flight with its third launch on 27 December 2019, which placed the experimental Shijian 20 communications satellite into geostationary transfer orbit, thereby paving the way for the ultimately successful launch of the Tianwen 1 Mars mission, the lunar Chang'e 5 sample return mission, and the modular space station,
China's main objective for initiating the new CZ 5 program in 2007 was in anticipation of its future requirement for larger LEO and GTO payload capacities during the next 20–30 years period. Formal approval of the Long March 5 program occurred in 2007 following two decades of feasibility studies when funding was finally granted by the Chinese government. At the time, the new rocket was expected to be manufactured at a facility in Tianjin, a coastal city near Beijing,
The first photos of a CZ 5, undergoing tests, were released in March 2015. The first production CZ 5 was shipped from the port of Tianjin in North China to Wenchang Space Launch Site on Hainan Island on 20 September 2015 for launch rehearsals. The maiden flight of the CZ 5 was initially scheduled for 2014, but this subsequently slipped to 2016. The final production and testing of the first CZ 5 rocket to be launched into orbit were completed at its Tianjin manufacturing facility on or about 16 August 2016 and the various segments of the rocket were shipped to the launch center on Hainan island shortly thereafter.
Ертедегі ұшулар
Ұшыру 2016 жылдың 3 қарашасында сағат 10:00 UTC шамасында жоспарланған болатын, бірақ дайындық кезінде оттегі шамы мен қозғалтқыштардың суытуы сияқты бірнеше мәселелер анықталды, бұл үш сағатқа жуық кешіктірді. Ақырғы есептік кезең ұшуды басқару компьютерінде және бақылау бағдарламалық жасақтамасында болған проблемалар салдарынан үш рет тоқтатылды. Ракета ақыры UTC сағат 12:43-те ұшырылды. 2017 жылдың 2 шілдесінде екінші ұшыруда ұшырудан кейін көп ұзамай аномалия пайда болды және ол баламалы, жұмсақ траекторияға ауыстырылды. Алайда ұшудың 45-ші минутында ол зақымдалған деп танылды. Тергеулер екінші ұшудың ақаулық көзі негізгі сатыдағы YF 77 қозғалтқыштарының бірінде (айрықша, тотықтырғыштың турбо сорғысында) орналасқанын анықтады.
Ұзақ науқанның кіріспесі 5В
"Ұзақ наурыз-5" бағдарламасының төртінші ұшуы CZ 5B нұсқасының дебютіне жол ашты. Бұл нұсқада базалық Ұзақ наурыз 5 негізгі сатысы және оның төрт белдеуі ұсталады; алайда CZ 5 екінші сатысы (2 YF 75D қозғалтқышы бар) CZ 5B-ден алынып тасталды. Бұл нұсқа Tiangong ғарыш станциясының құрамдас бөліктері сияқты ауыр Жер орбитасына жүк жіберу үшін қолданылады. 5B нұсқасы болашақта Юаньчжэн жоғары сатысын пайдалана отырып, спутниктік шоқжұлдыздарды іске қосу үшін қарастырылуы мүмкін. 5B нұсқасының ("Y1 миссиясы") алғашқы ұшуы Қытайдың болашақ ғарыш кемесінің ұшқышсыз прототипі мен екінші реттік жүк ретінде икемді үрлегіш жүк қайта кіру көлігін алып барды. Y1 миссиясы 2020 жылдың 5 мамырында сағат 10: 00 UTC-те Хайнань аралындағы Вэньчан ғарыш ұшыру алаңынан ұшырылды. CASC зарядтар Жердің төменгі орбитасына шығарылғаннан кейін ұшыруды сәтті деп жариялады. Ұшудың екіншілік жүк тасығышы, эксперименталды жүк қайтарғыш кемесі, 2020 жылдың 6 мамырында Жерге оралғанда бұзылып кетті. Дегенмен, ұшақтың негізгі жүк-кезге ұшатын ұшақ ұшағының ұшағы 2020 жылдың 8 мамырында сағат 05:49 UTC-те Солтүстік Қытайдың Ішкі Монголия автономды аймағына сәтті қонды. Ол екі күн 19 сағат бойы орбитада жүріп, бірнеше тәжірибелер мен технологиялық тексерулер жүргізді. Y1 миссиясының негізгі кезеңі 1991 жылы Кеңес Одағының Салют 7 ғарыш станциясы мен 1979 жылы АҚШ-тың Skylab ғарыш станциясынан кейін, 2003 жылы Америка Құрама Штаттарының континенттік аумақтарында бақыланатын Колумбия ғарыш шаттлының сәтсіз қайта кіруінен кейін, бақылаусыз қайта кіру үшін ең үлкен нысан болуы мүмкін.
Ғарыш станциясының құрылысы
"Ұзын наурыз 5Б" Tiangong ғарыш станциясының құрылысында жұмыс атқышы болды. Екінші Ұзақ наурыз 5В миссиясы - Қытай ғарыш станциясының алғашқы компоненті - Тяньхэ ядролық модулін ұшыру болды.
Ұшыру статистикасы
"Ұзақ наурыз - 5" тобындағы зымырандар қазіргі уақытта 12 2024 жылға дейін ұшыруды жинақтады. Олардың 11-і сәтті іске қосылды, бірақ бір рет теріске шыға алмады. Бұл - табыстың жиынтық көрсеткіші .