Қайғылы қаланың тарихы

Кіріспе

1989 жылғы тайвандық фильм, Ху Сяо Сяньнің туындысы

"Қайғылы қала" – 1989 жылғы тайвандық тарихи драма, режиссері Ху Сяо Сянь. Бұл фильмде 1940 жылдардың соңында Қытай материгінен келгеннен кейін Гоминьдан үкіметінің (КМТ) тайвандықтарға жасаған "Ақ террор" қысымына ұшыраған бір отбасының тағдыры баяндалады. Осы кезеңде мыңдаған тайвандықтар мен материктен жаңадан көшіп келгендер тұтқындалып, атылып немесе түрмеге қамалған. Бұл фильм КМТ-ның 1945 жылы Тайваньды басып алғаннан кейінгі авторитарлық әрекеттерімен ашық түрде сөйлейтін тұңғыш туынды болды, ал Тайвань Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңілісінен кейін қайтарылған еді. Сонымен қатар, бұл 1947 жылғы 28 ақпан оқиғасын бейнелеген алғашқы фильм, онда КМТ тарапынан мыңдаған адамдар қырғынға ұшырады. "Қайғылы қала" – Венеция кинофестивалінде "Алтын арыстан" сыйлығын жеңіп алған тайвандық фильмдердің біріншісі (үш фильмнің ішінде) және көбінесе Худың шедеврі саналады. Бұл фильм 62-ші "Оскар" сыйлығының "Үздік шетелдік фильм" номинациясына тайвандық өкіл ретінде ұсынылған, бірақ номинацияға ілікпеді. Бұл фильм Ву Ниен Джен трилогиясының екінші бөлігі болып есептеледі, сондай-ақ тайвандық тарихқа арналған Сяо Сяньнің үш фильмнен тұратын трилогиясының бірінші бөлігі, оған "Құыршақ шебері" (1993) және "Жақсы жігіттер, жақсы әйелдер" (1995) кіреді. Ғалымдар мен сыншылар бұл фильмдерді бірлесіп "Тайвань трилогиясы" деп атайды.

Сюжет

Фильм 1945-1949 жылдар аралығында Тайбэй қаласына жақын, Тайванның жағалау аймағындағы Лин отбасының тағдырын баяндайды. Оқиға 50 жылдық жапон отаршылдығының аяқталуынан кейін және коммунистік әскерлер Қытай материгін басып алғаннан соң, Чжан Кайшының Ұлттық Гоминьдан күштері Тайванға көшіп, үкімет құруға асыққан кезеңде өрбиді. Фильм 1945 жылғы 15 тамызда, император Хирохитоның Жапонияның шартты түрде капитуляциясын жариялауымен басталады. Тайван тәуелсіздікке қол жеткізген кезде, халық қуанышқа бөленді. Материктен Гоминьдан әскерлері, бандиттер және социалистік идеяларды ұстанатындар сияқты көптеген адамдар Тайванға келді. Осы уақытта Лин Вэньцзюң, "Шағын Шанхай" деп аталатын бардың иесі және Линнің төрт ұлының үлкені, баланың дүниеге келуін күтіп отыр. Екінші ұлы соғыс кезінде Филиппинде жоғалып кеткен. Төртінші және ең кіші ұлы Вэньчин – бала кезіндегі оқиғадан кейін саңырау болған, солшыл көзқарастағы дәрігер және фотограф. Ол Хирое және Хироедің қарындасы Хиромимен жақын дос. Үшінші ұлы Лин Вэньлян жапондықтардың Шанхайға аудармашы ретінде жұмысқа алған. Жапония жеңілгеннен кейін, Гоминьдан үкіметі оны мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптап қамады. Осының салдарынан психикалық денсаулығы нашарлап, Тайванға оралғаннан бері ауруханада жатыр. Сауыққаннан кейін ол ескі танысымен кездеседі. Ол заңсыз іс-әрекеттерге, соның ішінде жапон валютасын ұрлауға және шанхайлық бандиттер ұйымдастырған контрабандаға қатыса бастайды. Вэньцзюң бұл туралы біліп, Вэньлянды тоқтатуға тырысады. Бірақ бұл шанхайлық мафияның Вэньлянды жапондықтармен байланысы бар деген жалған айыппен түрмеге қамауын ұйымдастыруына себеп болады. Түрмеде Вэньлян азапталып, миына зақым келтіреді. 1947 жылғы 28 ақпандағы оқиға болды, онда мыңдаған тайвандықтар Гоминьдан әскерлері тарапынан қатыруылды. Лин отбасы радио арқылы оқиғаға қатысты хабарларды тыңдайды, онда Тайванның бас директоры Чэнь И наразылықты басу үшін әскери жағдай жариялайды. Жарақат алғандар аудандық клиникаға ағылады, ал Вэньчин қамауға алынып, кейін босатылады. Хирое солшыл партизандарға қосылу үшін тауларға қарай жол тартады. Вэньчин Хироеге қосылуға ниет білдіреді, бірақ Хирое оны қайта оралып, оны сүйетін Хиромиге үйленуге көндіреді. Бір күні Лин Вэньцзюң казинода құмар ойнап отырғанда, бұрын Вэньлянды жала жапқан шанхайлықтардың бірімен төбелес шығады. Нәтижесінде Вэньцзюң шанхайлық мафия мүшесінің қолынан қаза табады. Вэньцзюңнің жаназасынан кейін Вэньчин мен Хироми үйде үйленеді, ал Хироми кейіннен бала туады. Жұбайлар Хироенің қарсылық тобына қолдау көрсетеді, бірақ партизандар жеңіліп, жазаланады. Олар Вэньчинге бұл туралы хабарлап, қашуға көмектеседі, бірақ Хироми кейін олардың баруға еш жері болмағанын айтады. Осының салдарынан Вэньчин партизандармен байланысы болды деген айыппен Гоминьданмен қамауға алынады, үйде Хироми мен оның ұлы ғана қалады.

The film follows the Lin family in a coastal town near Taipei, Taiwan from 1945 to 1949, the period after the end of 50 years of Japanese colonial rule and before the establishment of a government in exile in Taiwan by Chiang Kai shek's Nationalist Kuomintang forces once the Communist army captured mainland China. The film starts on August 15, 1945, with the voice of Emperor Hirohito announcing Japan's unconditional surrender. When Taiwan regained its sovereignty, people were full of joy. A large number of people from the mainland went to Taiwan such as Kuomintang troops, gangsters and people with socialist ideas. Meanwhile, Lin Wen hsiung, who runs a bar called "Little Shanghai" and is the eldest of the Lin's four sons, awaits the birth of his child. The second son disappeared in the Philippines during the war. The fourth and youngest son, Wen ching, is a doctor and photographer with leftist leanings who became deaf following a childhood accident; he is close friends with Hiroe and Hiroe's sister, Hiromi. The third son, Lin Wen liang, had been recruited by the Japanese to Shanghai as an interpreter. After the defeat of Japan, he was arrested by the Kuomintang government on charges of treason. As a result, his mental condition was stimulated and he had been in hospital since he returned to Taiwan. When he recovered, he met his old acquaintance. He began to engage in illegal activities, including the theft of Japanese currency notes and a smuggling operation run by Shanghainese gangsters. Wen hsiung eventually learns of this and stops Wen liang. However, this leads the Shanghainese mob to arrange for Wen liang's imprisonment on false charges of collaboration with the Japanese. While in prison, Wen liang is tortured and suffers brain damage as a result. The February 28 Incident of 1947 occurs, in which thousands of Taiwanese people are massacred by Kuomintang troops. The Lin family follows announcements related to the event via radio, in which Chen Yi, the chief executive of Taiwan, declares martial law to suppress dissenters. The wounded pour into the neighborhood clinic, and Wen ching is arrested but eventually released. Hiroe heads for the mountains to join the leftist guerillas. Wen ching expresses his desire to join Hiroe, but Hiroe convinces Wen ching to return and marry Hiromi, who loves him. When Lin Wen hsiung is gambling at a casino one day, a fight breaks out with one of the Shanghainese who previously framed Wen liang. This results in Wen hsiung being shot and killed by a Shanghainese mafia member. Following Wen hsiung's funeral, Wen ching and Hiromi marry at home, and Hiromi later bears a child. The couple supports Hiroe's resistance group, but the guerilla forces are defeated and executed. They manage to inform Wen ching of the fact and encourage him to escape, but Hiromi later recounts that they did not have anywhere to go. As a result, Wen ching is soon arrested by the Kuomintang for his involvement with the guerillas, and there are only Hiromi and her son left at home.

Тарихи негіздер

Жапон отарлау кезеңінде (1895–1945 жж.) Тайвань Қытайдың материгімен байланысы шектеулі болды. Сондықтан, Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Тайваньты Гоминьдан (КМТ) үкіметі басқаратын Қытай Республикасына (ҚРК) беру кезінде, Тайвань халқы маңызды саяси, әлеуметтік, мәдени және экономикалық өзгерістерге бейімделуге мәжбүр болды. Осы жылдары тайваньдықтар мен материктіктер арасында мәдени және әлеуметтік керішіліктер күшейді. Тайваньдық элита мен губернатор Чэн И басқаратын провинциялық әкімшілік арасындағы саяси сенімсіздік те артты. Ал 1940-жылдардың соңында Ұлттық үкімет материктегі коммунистерге қарсы азамат соғысына қатысты. Қытай экономикасы жылдам құлдырады және Тайваньдағы соғыстан кейінгі экономикалық жағдай күннен-күнге нашарлап бара жатты. Тайвань бұғазы арқылы заңсыз қызметтер көбейді, жұмыссыздық, азық-түлік жетіспеушілігі, кедейлік және тұрғын үй мәселелері салдарынан әлеуметтік дүрбелеңдер туындауға айналды.

28 ақпандағы оқиға

Сол кезде енгізілген шектеулердің бірі – темекі саудасына тыйым салу болды. Оқиға 1947 жылғы 27 ақпанда Тайбэйдегі бір шайхананың алдында басталды. Сол күні Темікі монополия бюросының қызметкерлері тайваньдық әйелдің заңсыз темекісі мен ақшасын тәркіледі, оны тұтқындауға тырысқанда тапаншамен ұрып-соқты. Ашуланған халық қызметкерлерге шабуыл жасады, соның салдарынан бір шенеунік халыққа оқ атып, бір жандарды өлтірді. Бұл жаңалық 28 ақпан күні таңертең жаппай наразылықтарға алып келді. Полиция тағы көптеген адамдарды өлтірді, бұл тез арада ірі көлемді тәртіпсіздікке ұласты. Көптеген тайваньдықтар бұл оқиғаны материктік тұрғындарға кек алу мүмкіндігі ретінде пайдаланды, ал губернатор Чэнь И әскери жағдай енгізіп, оқиғаны басу үшін материктен ұлтшыл әскерлерді шақыру туралы өтініш берді. Келесі 38 жыл бойы Тайваньта әскери жағдай сақталды, бұл кезең қазір "Ақ террор" деп аталады. Осының салдарынан тайваньдық элита өкілдерінің бір буыны тұтқындалып, өлтірілді. 28 ақпандағы оқиғаның нәтижесінде 10 000-нан 20 000-ға дейін адам қаза тапты, ал "Ақ террор" кезеңінде қаза тапқандар мен жоғалғандардың саны одан да артты. 28 ақпандағы оқиға Тайвань саясаты мен қоғамына ауыр соққы берді және ондаған жылдар бойы тайваньдықтар мен материктік тұрғындар арасындағы қарым-қатынасты уландырды.

Өндіріс

"Қайғылы қала" Цюфенде түсірілді, бұл бұрынғы жапондық және алтын өндіруші қала. Цюфен Тайваньдың солтүстік-шығысында орналасқан, Тайбэй және Йилан округтерінің қалған бөлігінен оқшауланған аймақ. Jiufen-ді сыртқы әлеммен байланыстыратын жалғыз нәрсе – аймақтық жолдар мен жергілікті жолаушылар темір жолы, олар қалаларды жаңғырту және жерді дамытуға төмен басымдық берілді. Цюфеннің төбедегі елді мекендері қазіргі заманғы жоспарлау ережелері енгізілгенге дейін салынған, сондықтан ол "Қайғылы қала" сюжетінде бейнеленген тарихи кезеңді сомдайтын шағын тайваньдық қаланың сезімін және атмосферасын ұсынады. Хоу жас кезінде Цюфенге турист ретінде сапар шеккенін еске алады. Оның саяхатындағы көріністер оның естеліктерін оятып, ностальгиялық сезімдерін күшейтеді. Хоу Тайваньда пойыздың маңызды көлік түрі екенін және ол оны жиі пайдаланғанын айтады. Ол үшін пойыздармен байланысы өте жақын, сондықтан фильмде пойыздардың жолдары бірнеше рет пайда болады. Хоу Сяо Сянь былай дейді: "Барлығы 228 оқиғасы туралы білді. Ешкім жұрт алдында ештеңе айтпады, бірақ жабық есіктердің артында барлығы осы оқиға туралы әңгімелесті, әсіресе Тангвай қозғалысында. 228 оқиғасы бұрыннан мәлім болғандықтан, мен ауысу кезеңін және режим өзгеруі кезінде отбасының өзгеруін түсіруге көбірек қызығушылық таныттым. Міне, мен осыны бейнелегім келді. Саяси араласу тым көп. Тарихқа оралып, жан-жақты ой жүгіртуіміз керек, бірақ саясаткерлер осы трагедияны өздеріне пайда табу үшін пайдаланады, қалаған кезде одан "ақша" алады. Бұл қорқынышты. Сондықтан мен фильмге қандай көзқараспен қарасам да, оны сынға алатындар табылады. Мен әлі де табу болып саналатын оқиғаларды түсірдім, менің өз көзқарасым болды және мен адамдар мен отбасының көзқарасынан түсірдім. Әрине, бұл режиссердің көзқарасымен және ұстанымымен шектелген. Мен сол кездегі атмосфераның тек бір бөлігін ғана көрсете аламын". Ол басқа тәсілдермен (фотосуреттер, қалам мен қағаз) байланыс жасағанда, көбінесе бақылаушы рөлін атқарады. Оның сөйлей алмауы Тайваньның өзінің қысым жасаушылардан үндемеуіне ұқсас. Фильмде дыбыс маңызды рөл атқарады, өйткені ашылу сахнасы қараңғыда түсірілген, тек дыбыс – император Хирохитоның радио хабарлары. Фильмде жапон тілінің қолданылуы мәдени мағынаға ие, өйткені ол тайваньдықтардың тәжірибесі мен мәдени сәйкестігін көрсетеді. Кейіпкерлердің көпшілігі жапон тілін жақсы түсінбейді, өйткені олар 51 жыл бойы жапон үкіметінің билігінде өмір сүрмеген. Сондықтан жергілікті тұрғындар тайвань тілінде сөйлейтін кезде кейбір жапон сөздерін араластырады.

A City of Sadness was filmed on location in Jiufen, a former Japanese and declined gold mining town that continued to operate in the postwar period until the 1960s. Jiufen is located in the northeast of Taiwan, an area isolated from the rest of Taipei County and Yilan County. There are only rough county roads and a local commuter railway line connecting Jiufen to the outside world, which designated a low priority for urban revitalization and land development. Jiufen's hillside communities were constructed before the modern zoning codes were put in place, and therefore provided a small Taiwanese town feeling and atmosphere that symbolizes the historical period that is presented in the plot of A City of Sadness. Hou remembers Jiufen fondly as he traveled to Jiufen through a tourist gaze when he was young. The shooting of the scenes of train travel to Jiufen particularly evoked his nostalgic rhetoric and joyful memories of a high school trip to Jiufen with his school friends. Hou noted that the train in Taiwan is a very important mode of transportation and he would ride the train a lot. It is very hard for him to forget the connection between him and the trains, so the train tracks appear multiple times in the film. Hou Hsiao hsien wrote:<blockquote>"Everybody knew about the 228 Incident. Nobody would say anything, at least in public, but behind closed doors everyone was talking about it, especially in the Tangwai Movement [ ] The 228 Incident was already known, so I was more interested in filming a time of transition, and the changes in a family during a change in regime. This was the main thing I wanted to capture
There's been too much political intervention. We should go back to history itself for a comprehensive reflection, but politicians like to use this tragedy as an ATM, making a withdrawal from it whenever they want. It's awful. So no matter what point of view I took with the film, people would still criticize it. I was filming events that were still taboo, I had a point of view, and no matter what, I was filming from the point of view of people and a family Of course it's limited by the filmmaker's vision and attitude. I can only present a part of the atmosphere of the time." As he communicated through other means (photographs, pen and paper) he is often playing the role of an observer. His inability to speak could mirror Taiwan being silenced by its oppressors. Sound plays an important role in the film as the opening scene is shot in darkness, with the only sound being Emperor Hirohito on the radio broadcast. Throughout the film, the use of Japanese language is cultural, as it represents the experiences of the Taiwanese and their cultural identity. Most of the characters would not be able to understand much Japanese as they would not have lived through 51 years of Japanese rule. This is why the native characters speak Taiwanese with some Japanese words mixed into their speech.

Сыни қабылдау

"Қайғылы қала" Тайваньда үлкен коммерциялық табысқа ие болды, бірақ сыншылар бұл туындыға көбінесе бейтарап қарады. 28 ақпан оқиғасы туралы фильм деп жарнамаланғанымен, оқиғаны тікелей көрсетпегендіктен, фильм саяси тұрғыдан екіұшты және түсінуге қиын деп сынға түсті. Сондай-ақ, 28 ақпан оқиғасын жеткілікті түрде көрсетпегені үшін де сынға ұшырады, оның орнына оқиғаларды нәзік және ишаралы түрде бейнеледі. Қазір бұл фильм шедевр саналады және "Тайваньның жаңа киносынан шыққан ең маңызды фильм" деп сипатталады. Time Out журналында Тони Рэйнс: "Көрнеушілерге өздерінің қорытындыларын жасауға мүмкіндік беретін толыққанды мәліметтермен және ишаралы құрылыммен, [ ] Хоу кішкентай ишаралар мен үлкен резонанстың шедеврін жасады; оның сиқырына бой алдырсаңыз, түсініксіздіктер жоғалады" деп жазды. Джонатан Розенбаум Худы "ұзақ кадрлар мен күрделі композицияның шебері, сонымен қатар құмарлықпен (бірақ ишаралы және алыс тұрған) әңгіме айтуға ерекше қабілеті бар" деп жоғары бағалады. "Чикаго Трибьюн" газетінде Дейв Кер: "Қайғылы қала" – ұлы фильм, оны киноны өнер ретінде қадірлейтін адамдар бар болғанша көретін болады" деді. Rotten Tomatoes сайтындағы шолулар бойынша, 13 шолудың барлығында сыншылар фильмге оң баға берді, орташа рейтингі 9.30/10 құрады. 2012 жылы Британдық кино институтының Sight & Sound сауалнамасында 14 сыншы және екі режиссер "Қайғылы қала" фильмін жасалған ең ұлы фильмдердің қатарына қосты, сыншылардың сауалнамасында 117-орынға, ал режиссерлердің сауалнамасында 322-орынға ие болды.

Тарих, жарақат және татуласу

Тәнтігерлер бұл фильмнің (сондай-ақ трилогияны құрайтын тағы екі фильмнің) 228 оқиғасы және Тайваньдағы ақ террор туралы естелік пен кешірімге қатысты кең ауқымды пікірталас бастағанын атап өтті. Сильвия Лин: «Тайвань халқы өз тарихының осы бөлігін еске түсіру, қайта құру және жаңаша жазу қажеттігін сезінгендіктен, өткенге қатысты әдеби, ғылыми, тарихи, жеке және кино деректері көбейді» деп түсіндірді. Джун Ип Тайвань трилогиясын әскери жағдайдың алынуымен қазір қабылданатын тарихты қайтаруға жасалған «автобиографиялық ұмтылыс» деп бағалады. Тағы бір сыншы Жан Ма Хоудың қасіретті көрсету әдісінің «шынайы» сезілгенін және «Оңтүстік Африканың Ақиқат және кешірім комиссиясы, Аргентинаның жоғалып кеткендері (desaparecidos) және армян геноциді сияқты жағдайларда тарихтың құпияланған немесе жоққа шығарылған тұстарының этикалық салмағын сезінуге мүмкіндік беретінін» айтты. «Алтын арыстан» және «Алтын жылқы» сыйлықтарын жеңіп алу – қытай тіліндегі фильмдер үшін бірінші рет болды, бірақ «Қайғылы қала» фильмі сол кездегі фильмдердегі мемлекеттік тілді қолдану ережелерін бұзғандықтан, бұл оқиға даулы болды. Алайда, фильмнің сәттілігі тайваньдық Хоккиен тіліне деген қызығушылықты жаңартты, Тайю тілі қозғалысына қосылды және Хаққа және Тайваньның басқа да аз санындағы тілдерімен бірге Тайвань фильмдерінің қайта жандануына себепкер болды.