Кіріспе

Қайың түрлері Түрлер қоспәті. атауы = Қызыл аяқты қайың. сурет = Geochelone carbonaria IMG 4978. jpg. туысы = Chelonoidis. түрі = carbonarius. authority = (Spix, 1824) синонимы = * Testudo carbonaria Spix, 1824:22 Testudo hercules truncata Gray, 1830:3 Testudo Wagieiler, 1833:pl.13 синонимы ref = Португал тілінде jabuti (jaboti) қызыл аяқты қайың мен сары аяқты қайың екеуіне де қатысты. Нату тілінде ол кати, кирири тілінде самбо деп аталады.

Таксономия

Қызыл аяқты торталар бастапқыда Тестудо тұқымдасына (Карл Линней 1758 жылы атады) қысқа уақытқа тағайындалды, бірақ көп ұзамай бұл термин жоғары күмбезді қабықшалары, пилдік аяқтары және толығымен жер бетіндегі әдеттері бар торталарға арналған термин болды. 1835 жылы Леопольд Фитцингер Геокелонды Жерорта теңізіне жатпайтын кейбір тасбақаларды өлшемдері мен ерекше белгілерінің жоқтығына байланысты, мысалы, африкалық шаршылы торғайлардың шаршылы қабығы сияқты айырмашылықтарға негіздеп, пайдаланды. Ол Оңтүстік Америкадан келген түрді Chelonoidis терминімен атады. Бұл терминдерді 1933 жылы Хьюит, ал 1957 жылы Ловеридж пен Уильямс қайта тірілткенге дейін аз адам қолданған. 1982 жылы Роджер Бур мен Чарльз Крамли Геокелонды анатомиялық айырмашылықтарға, әсіресе бас сүйектеріне байланысты әртүрлі тұқымдарға бөлді. Нәтижесінде бірнеше тұқымдар пайда болды: Aldabrachelys, Astrochelys, Cylindraspis, Indotestudo, Manouria және Chelonoidis. Келоноидтер басқа Геокелондардан Оңтүстік Америкадағы орналасуы, сондай-ақ, жамбас сұлбасының болмауы (мүйіздің үстінде орналасқан шеткі) және үлкен, бөлінбеген supracaudal (сұлба немесе сұлбалар тікелей құйрықтың үстінде), сондай-ақ бас сүйегіндегі айырмашылықтармен ерекшеленді. Бұл жалпы атаулардың көбі әлі де талқылануда; мысалы, Геохелонның нақты анықтамасы берілмеген, ал Челоноидтар бірінші кезекте бірегей анатомиялық сипаттамаларға қарағанда географияға қолданылады. Carbonarius түрінің атауы "көмір тәрізді" дегенді білдіреді, бұл - көмірдің жарықтайтын жақтары бар қара түсті. Оны алғаш рет 1824 жылы Иоганн Баптист фон Спикс анықтаған. Ол Германияның Мюнхен қаласында орналасқан Zoologischen Sammlung des Bayerischen Staates музейінде сақталған, бірақ жоғалып кеткен. Пауло Ванзолини оның Бразилиядағы Манаус қаласынан Рио-Негро өзенінің жағасынан келгенін айтады. Қызыл аяқты торғайдың бірде-бір түрін таныған жоқ, бірақ көптеген адамдар түрдің бес немесе одан да көп нұсқасы бар деп санайды, олар түрдің бір түрі немесе тіпті жеке түрі болуы мүмкін. Ең айқын айырмашылықтар Амазонка бассейнінің солтүстігінде немесе оңтүстігінде орналасқан топтар арасында. "Солтүстік" түрлерінің барлығы холотипке өте ұқсас және негізінен қабық, бас және аяқ-қолдың түсімен ерекшеленеді. Амазонканың оңтүстігіндегі түрлер жалпы алғанда голотиптен үлкен және кіші, пластральді пішіні өте өзгеше және алдыңғы аяқ-қолдың іш жағында үлкейтілген шкаласы немесе "шприц" бар.

Оңтүстік нұсқасы

Оңтүстік түрлерінің қабығы көбінесе қара емес, қара қоңыр, кейде көкшіл сұр немесе ақшыл түсті. Олардың пластрондары көбінесе қараңғы, симметриялық, шағылысқан үлгіде болады. Өлшемі солтүстік-шығыс түрлеріне қарағанда орташа алғанда үлкен болады, ең үлкен адамдар осы аймақта кездеседі. Алдыңғы аяқ-қолдың "қоянның" жағында сәл ұлғайтылған таразы бар. Ересектерде белдің қалыңдығы болмайды, ал әйелдер еркектерге қарағанда орташа алғанда сәл үлкен. Олар Гран-Чако Боливия, Парагвай және солтүстік Аргентинада кездеседі.

Шығыс нұсқасы

Шығыс түрлерінің қабығы көбінесе көк түсті немесе ақшыл түсті. Олардың пластрондары көбінесе қараңғы, симметриялық, шағылысқан үлгіде болады. Өлшемі солтүстік-шығыс түрлеріне қарағанда орташа алғанда кішірек, сонымен қатар жыныстық жетілуіне кішірек мөлшерде жетеді. Алдыңғы аяқ-қолдың "қоянның" жағында сәл ұлғайтылған таразы бар. Олардың басы мен аяқтары сарғыш немесе қызыл, қызыл қызылдан қызылға дейін. Олар Бразилияның шығыс пен оңтүстік-шығысында орналасқан. Бұл түрдің қызыл бас түрі көбінесе үй жануарлары саудасында "шереңке бас" деп аталады.

Эволюциялық тарих және фоссильдік дерек

Chelonoidis тұқымдасының сыртқы түрі мен тіршілік ортасына байланысты екі негізгі кіші санаты бар: C. carbonarius және C. chilensis топтары. C. carbonarius тобында ортақ ата-бабалары бар, жақын туысқан қызыл және сары аяқты торғайлар бар. C. chilensis тобында Шако (C. chilensis) және Галапагос (C. niger) тасбақасы бар, олар ұқсас тіршілік ету орындары мен негізгі сыртқы келбетімен бөліседі, бірақ басқа жағынан тығыз байланысты емес. Топтар арасындағы байланыс анық емес. Көптеген торғайлар күніне белсенді емес, ал қызыл аяқты торғайлар күндізгі уақыттың 50% -дан астамын демалумен өткізеді. Олар тамақ ішіп болғаннан кейін де ұзақ уақыт тынығады, әдетте бес-он күндік уақыт болады. Бір үлкен данасы бір ай бойы сол күйінде қалған сияқты. Тыныққан торғайлар қозғалмайды да, жапырақтар жиналады, ал термиттар тыныққан қызыл аяқты торғайлардың қабықтарына түтіктер салады. Олар терморегуляциялы және жыртқыш аңдардан қорғаныш беретін орындарға баспана іздеуде. Ағаш құлаулары, қалдықтар үйінділері, ұялар (әсіресе, армадиллоның (Dasypodidae туысы) және агутидің (Dasyprocta түрлерінің)), қуыс бүршіктер, саңылаулар және ауыр өсімдіктер жамылғысы сияқты сүйікті орын. Олар әдетте тығыз орналасқан демалыс орындарын табуға тырысады және кейде тамырлар мен сабақтар арасында "қайысып" кетеді, бірақ басқа жағдайда ашық қалады. Құрпақтар мен шұңқырлар су астында қалады, ал олар су мен сазда тек мұрын тесіктері мен көздерімен демалады. Жылы ауа райында олар ыстық, салқын жерлерге жабысады. Қайыңдардың жеке ерекшеліктері бар, көптеген адамдар әрқашан белгілі бір баспана іздеп жүреді. Коммуналдық баспаналар мен иіс белгісінен басқа, қызыл аяқты торғайлар тамақтану орындарында агрессияның жоқтығы, аумақты қорғамау және жеміс құлап, өлік кезінде топтық тамақтану сияқты жартылай әлеуметтік мінез-құлықтың басқа белгілерін көрсетеді (бұл әдеттегідей бір торғайдың кіруін тоқтату немесе тіпті тамақтың бір бөлігін алып қашуға тырысу). Қызыл аяқты торғайлар бірін-бірі жиі ұрып, әдетте кішірек торғай үлкенін ұрып, жиі еркектер еркектерді ұрып жүр, бірақ барлық комбинациялар көрінеді. Олар бір-екі күн бұрын бір адамның салған иіс іздері бойынша байқалады. және фекальды түйіршіктерді зерттеу жануарлардың жегенін зерттеуден мүлдем басқа нәтиже береді. Қызыл аяқты торғайлар жеміс ағаштарының түбінде тұрып, жемістерді күтіп жүргенін байқаған. Барлық нәрсені жейтін торғайлар басқа азық-түлік оңай қол жетімді болса да, кальцийге бай тағамдарды іздеп табады, ал егер олар диетада кальцийді жеткілікті ала алмаса, тіпті минералға бай топырақ жейді. Жұптың ең көп кездесетін уақыты - сәуір мен мамыр айларындағы жауын-шашынды маусым, бірақ кез келген уақытта болуы мүмкін. Жүректерде пайда болған құрттар басқаларды Генипа сияқты жеміс ағаштарының астындағы "құрттар" орнына шақырады.

Қоршаған орта

Жылу, жарық және ылғалдылық нормалары дұрыс сақталуы керек. Қызыл аяқты торғайлар температурада белсенді болады. Тыныс мекеннің кейбір жерлерінде ылғалдылық деңгейі жоғары болуы тиіс.