Кіріспе

Тасбақалар тұқымдасы

Cheloniidae – әдетте ірі теңіз тасбақаларының тұқымдасы, олардың жалпы белгілерімен сипатталады, мысалы, жалпақ, ағымдық, кең және дөңгелек қабықтары және алдыңғы аяқтары үшін құлпынай тәрізді жүзбек қанаттары. Олардың алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан күштірек болатын теңіз тасбақаларының жалғыз түрі. Бұл тұқымдасқа кіретін алты түр: жасыл теңіз тасбақасы, логгерхед теңіз тасбақасы, зәйтүн қыртысты теңіз тасбақасы, гоксбиль теңіз тасбақасы, жалпақ теңіз тасбақасы және Кемптің қыртысты теңіз тасбақасы.

Морфология

Жердегі туыстарынан айырмашылығы, теңіз тасбақалары басын қабығына тығып ала алмайды. Олардың пластроны – торналар немесе тасбақалардың қабығының астыңғы бөлігін құрайтын сүйекті пластина – басқа тасбақа түрлерімен салыстырғанда айтарлықтай кішірейтілген, және пластронның кеуде және құрсақ бөліктерін бөлетін буынсыз байланыстар арқылы қабықтың үстіңгі бөлігіне жалғасқан. Жеті теңіз тасбақасы түрінің мөлшері 71 см-ден 213 см-ге дейін жетеді.

Көбею және өмір сүру циклі

Теңіз тасбақаларының әртүрлі түрлері арасындағы көбею мінез-құлқы ұқсас, бірақ әр түрдің өзіне тән шағын айырмашылықтары бар. Аналықтары жағаға келіп, жұмыртқаларын жағажайда немесе құмды жерлерге, әдетте түнде және жағалаудың жоғары толқын сызығынан қашық жерлерге көмеді. Көптеген аналықтар үш-төрт жылда бір рет қана ұялайды, ал көптеген түрлер көктемнен күзге дейінгі ұялау маусымында екі-төрт рет жұмыртқа салады. Бір ұядағы жұмыртқалардың саны көбінесе 100-ге жуық болады. Кейбір тасбақалардың жұмыртқадан шығу мерзімі 50-60 күнге дейін созылуы мүмкін. Жұмыртқалардың дамуы олардың көмілген ортаның температурасына байланысты, ал жылы климат балапандардың ертерек шығуына себеп болады. Теңіз тасбақаларының ұрықтанған уақыты әдетте ұядағы барлық жұмыртқалардың дерлік бірдей уақытта шығуымен сәйкес келеді. Бұл балапандардың құмнан өзін-өзі қазу процесін жеңілдетуге көмектеседі деп саналады және көбінесе түнде жүзеге асады. Температура сонымен қатар ұрықтың жынысына да әсер етеді – жоғары температура аналықтардың, ал төмен температура аталықтардың көбірек тууына ықпал етеді.

Мекендейтін орта және экология

Теңіз тасбақаларының мекендеу аймағы, әдетте, жылы температураларға және Тынық және Атлант мұхиттарының тропикалық және субтропикалық аймақтарына дейін кеңінен таралады, тіпті Жерорта теңізі сияқты жылы теңіздерде де кездеседі. Осы өзгеруге бейім биомдарда теңіз тасбақалары ұя салған кезде жағалауға жақын жерлерде жиі кездеседі, ал өмірінің көп бөлігін континенттік шельфтің үстіндегі суларда азық іздеумен өткізеді. Olive ridley теңіз тасбақаларының мұхиттарда саяхаттағаны туралы мәліметтер бар, бірақ көбінесе олар шығанақтар мен эстуарийлерде кездеседі. Барлық теңіз тасбақаларының түрлері, жасыл теңіз тасбақасынан басқа, дерлік барлығы етқоректі, бірақ кейбіреулері шөп жеуге бейім. Теңіз тасбақалары негізінен теңіз швабраларын, медузаларды, моллюскаларды, қарапайым шақырларды, теңіз кірпілерін және тіпті балықтарды жейді. Ал жасыл теңіз тасбақасы, керісінше, негізінен түрлі теңіз шөптерімен қоректенеді.

Қорғалу жағдайы және адам үшін маңызы

Жеті түрдің әрқайсысының тасбақалардың сақталу жағдайы жойылу қаупі төнген, қауіпті немесе деректер жеткіліксіз (Flatback). Жасыл және логгерхед теңіз тасбақалары жойылу қаупі төнген деп саналады, зәйтүн ridley осал деп жіктеледі, Кемп ridley және hawksbill теңіз тасбақалары өте қауіпті, ал flatback теңіз тасбақасының сақталу жағдайы туралы нақты қорытынды жасауға жеткілікті мәліметтер жоқ. Көбінесе, басқа организмдердің жеміне айналуға немесе коммерциялық балық аулау операцияларында ауланғанға дейін олар жыныстық пісілуге үлгермейді. Олардың баяу пісілу қарқыны, көбінесе 10-15 жылды құрайды, ауланған тасбақалардың толыққанды көбейгіштікке жетіп, өздерінің балапандарын өршітуіне мүмкіндік бермейді. Теңіз тасбақаларының өлімін азайту мақсатында халықаралық заңнама қабылданған, бірақ бұл әлем бойынша тасбақа жұмыртқаларын тұтынуға деген сұранысты тоқтата алмайды, және кейбіреулері олардың қабықтары үшін аң аулайды. Бұған қоса, тасбақалар адамның қызметінен туындаған ластанумен байланысты деп саналатын тағы бір қауіп-қатерге тап болады. Көбінесе тасбақаларда фибропапилломатоз – теріде, ауызда және тіпті ішкі органдарда талшықты ісіктер анықталды. Кейбір аймақтарда жұқтырған тасбақалардың саны 70%-дан асып түседі. Бұл ісіктердің теңіз тасбақалары популяциясына ұзақ мерзімді қандай әсер ететіні әлі белгісіз. Теңіз тасбақалары теңіз экожүйелерінде өте маңызды рөл атқарады. Олар теңіз шөптері мен рифтердің денсаулығының тепе-теңдігін сақтайды, бұл өз кезегінде креветка, лобстер және тунец сияқтыларға пайда әкеледі. Олар сондай-ақ, кем дегенде соңғы 100 миллион жылдан бері Жер бетінде өмір сүріп келе жатқан теңізде жүзетін бауырымен жорғалаушылардың соңғы тірі өкілдері болып табылады. Олар көптеген мәдениеттер үшін де маңызды және туризмде танымал жануарлар болып табылады, бұл оларды сақтауға үлкен мән беруге мүмкіндік береді.