Кіріспе

Энциклопедиялық сөздікте әдетте көптеген қысқа тізімдер бар, олар әліппе бойынша орналастырылған және тақырыптардың кең ауқымы талқыланады. Энциклопедиялық сөздіктер көп түрлі салалардағы тақырыптарға арналған мақалаларды қамтитын жалпы болуы мүмкін; немесе олар өнер, биография, құқық, медицина немесе философия сияқты белгілі бір салаға маманданған болуы мүмкін. Олар белгілі бір академиялық, мәдени, этникалық немесе ұлттық перспектива бойынша ұйымдастырылуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан бұл термин кез келген энциклопедиялық анықтамалық кітапқа (яғни ауқымы жағынан толық) қатысты қолданылған, ол әдеттегі сөздікке (сөздік термині энциклопедиядан бұрын екі ғасыр бұрын кең таралған) сәйкес әліппе бойынша ұйымдастырылған. Алфавиттік ұйымдастыру әдісін жеткізу және бұл әдісті білімді жіктеудің басқа жүйелерімен салыстыру үшін көптеген ерте энциклопедиялар "өнер мен ғылымдар сөздігі" немесе осыған ұқсас деп аталды немесе аталды. Алайда, кейіннен ол анықтамалық кітаптардың біршама ерекше класына айналды. Сөздіктер мен энциклопедиялар арасында ұқсастықтар болса да, маңызды айырмашылықтар да бар: сөздік негізінен сөздерге және олардың анықтамаларына бағытталған, және әдетте шектеулі ақпарат, әртүрлі формаларды талдау және сөздің этимологиясы (толық сөздіктерде) сөздің анықтамасы. Сондықтан, ол анықтама беруі мүмкін болса да, оқырманға терминнің мағынасын немесе маңызын түсіну әлі де жетіспеуі мүмкін және терминнің білімнің кең саласына қалай қатысы бар. Энциклопедияда әр тақырыпты тереңірек талқылап, сол тақырып бойынша жинақталған білімді жеткізуге тырысады. Бұл ерекшелік әсіресе белгілі бір тақырыптар бойынша ұзақ монографиялар бар энциклопедияларға қатысты, мысалы, Британ энциклопедиясының алғашқы он басылымы. Кейбір энциклопедиялар әліпбилік ретімен орналастырылса, кейбіреулері бұлай емес. Әдетте, талқылаудың көбісі бір саланың (мысалы, заң) немесе тақырыптың (мысалы, шотландтық ағартушылық) айналасында ұйымдастырылуы мүмкін, ал ал бұл талқылауға байланысты әліпбилік терминологияға аз. Энциклопедияға көбінесе көптеген карталар мен суреттер, сондай-ақ библиография мен статистика кіреді. Сөздікпен салыстырғанда энциклопедиялық сөздік толық сипаттама береді және білімнің әртүрлі түрін жеткізу үшін таңдалған жазбаларды ұсынады. Энциклопедиямен салыстырғанда энциклопедиялық сөздік пайдаланудың оңайлығын ұсынады, қысқаша жазулар арқылы және кейбір жағдайларда жеке терминдердің көбірек жазулары; және жиі кішірейтілген өлшемі, және онымен байланысты баспа және сатып алу шығындары азаяды. Кірістерді қалай құрылымдау және қанша ақпарат енгізу туралы сұрақ анықтамалық кітаптарды ұйымдастырудағы негізгі мәселелердің бірі болып табылады. Әр түрлі тәсілдер әр түрлі пайдаланушыларға жақсырақ сәйкес келетіндіктен, үш тәсіл де 18-ші ғасырдың соңынан бастап кеңінен қолданылуда. Топтың атауы оның қай түрдегі анықтама екенін жақсы көрсетіп бермеуі мүмкін, өйткені коммерциялық мәселелер баспагердің атауды таңдауына әсер етуі мүмкін.

Тарих

Энциклопедиялық сөздік сөздіктен пайда болды. Джон Харрис өзінің "Лексикон Техник" атты "өнер мен ғылымның жалпыға бірдей ағылшын сөздігі" деп атады; бұл білімнің алфавиттік ретпен реттелген алғашқы ағылшын тіліндегі жинағы болды. XVIII ғасырдағы энциклопедистер өз кезегінде ендіктерін айтарлықтай кеңейтті және кейбір жағдайларда энциклопедиялық сөздіктің ұйымдастырылуын айтарлықтай қайта қарастырды. Энциклопедиялық сөздіктердің көбейуі негізінен Францияда ізашарлық қызмет атқарған Этьенн отбасының арқасында болды. Алайда мұндай жан-жақты еңбектерді шығару қымбат және қиын болды, сондай-ақ оларды жаңарту қиын болды; және егжей-тегжейлі жазбалар кейбір анықтамалық мақсаттар үшін қолайлы емес еді. Неміс тіліндегі "Сүйлесулер лексиконының" алғашқы нұсқасы (1796 1808) алты томдық тек 2762 бетті құраған. Кейіннен бұл еңбек кеңейтілген болса да, оның көптеген, аз ұзын жазбаларды қолдана отырып, 19-ғасырдағы көптеген энциклопедиялар мен энциклопедиялық сөздіктердің негізгі үлгісі болды. Он тоғызыншы ғасырдағы негізгі ағылшын тіліндегі энциклопедиялық сөздік Роберт Хантердің (18231897) 14 бір атпен аталған еңбегінің жеті томы болды, оны Касселл 187988 жылы жариялады және 1910 жылға дейін көптеген рет қайта басып шығарды, оның ішінде (1895) жаппай таралған Ллойдтың энциклопедиялық сөздігі. Хантерге зоология авторы Генри Шеррен және Лоутондағы үйінде кішкентай үйшік көмекшілері көмектесті. АҚШ-та сөздік әр түрлі атаулармен қайта шығарылды.