1910 жылғы «Британника энциклопедиясының» шолуы

Кіріспе

1910 жылғы энциклопедия

Британ энциклопедиясының он бірінші басылымы (1910–1911) – 29 томдық анықтамалық еңбек, нағыз Британ энциклопедиясының басылымы. Ол энциклопедияның британдықтан американдық басылымға өту кезеңінде дамыды. Оның кейбір мақалаларын сол кездегі ең белгілі ғалымдар жазған. 40 000 жазбадан тұратын энциклопедияның осы басылымы қоғамдық доменге өткен және Интернетте оңай қолжетімді. Оның кейбір мазмұнының ескіргендігіне байланысты қазіргі заманғы ғылымда және сенімді дереккөз ретінде қолданылуы мәселелі деп саналады. Қазіргі ғалымдар кейбір мақалаларды 19-шы және 20-шы ғасырдың басында жасалған мәдени артефакттар деп санайды. Сонымен қатар, 11-ші басылым ғылыми және тарихи ақпараттың, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі дәуірдегі ғылыми көзқарастардың уақыт капсуласы ретінде маңызды құндылықты сақтайды. Анықтама

1911 жылғы он бірінші басылым американдық баспагер Хорас Эверетт Хупердің басқаруымен құрастырылды. Алдыңғы басылымның редакторы болған Хью Чишолм бас редактор болып тағайындалды, ал Уолтер Элисон Филлипс оның бас көмекшісі болды. Бастапқыда Хупер 25 томдық 9-шы басылымның құқықтарын сатып алып, британдық «Таймс» газетін оның қайта басылуын шығаруға көндірді, ал он бір қосымша том (барлығы 35 том) 1902 жылы жарық көрген оныншы басылым ретінде жарық көрді. Хупердің «Таймс» газетімен байланысы 1909 жылы тоқтады, ал ол Кембридж университетінің баспасымен келіссөздер жүргізіп, 29 томдық он бірінші басылымды жариялады. Ол әдетте британдық туынды ретінде танылса да, он бірінші басылымда американдық және канадтық мазмұнның көбеюі ғана емес, сонымен қатар оны танымал ету үшін күш-жігер жұмсалды. Американың маркетингтік әдістері де сатуға көмектесті. 1507 үлескердің 214-і Солтүстік Америкадан болды, ал олардың жұмысын үйлестіру үшін Нью-Йорк кеңсесі құрылды. Энциклопедияға үлес қосқандардың әріптері таңдалған мақалалардың соңында немесе Қытай туралы мақала сияқты ұзын мақалалар болған жағдайда бөлімнің соңында көрсетіледі және әрбір томда осы әріптерге түсіндірме беріледі. Кейбір мақалаларды сол кездегі ең белгілі ғалымдар жазған, мысалы, Эдмунд Госс, Дж. Б. Бьюри, Алгернон Чарльз Суинберн, Джон Мьюр, Питер Кропоткин, Т. Х. Хаксли, Джеймс Хопвуд Джинс және Уильям Майкл Россетти. Сол кездегі аз танымал адамдардың арасында кейбіреулері кейінірек танымал болды, мысалы Эрнест Разерфорд пен Бертран Рассел. Көптеген мақалалар 9-шы басылымнан көшірілді, кейбіреулері аздап жаңартылды. Кітапқа ұқсас кейбір мақалалар қарастыруға ыңғайлы болу үшін кішірек бөліктерге бөлінді, ал басқалары қысқартылды. Ең танымал авторлар әдетте тек бір мақала немесе мақаланың бір бөлігін ғана енгізді. Жұмыстың басым бөлігін журналистер, Британ мұражайының ғалымдары және басқа да ғалымдар атқарды. 1911 жылғы басылым энциклопедияның әйелдердің үлесін қосқан алғашқы басылымы болды, оған 34 әйел мақалалармен үлес қосты. Олардың қатарында Аделаида Андерсон, Гертруд Белл, Маргарет Брайант, Констанс Джоселин Ффолкс, Харриетт Ломбард Хеннесси және Элеонора Милдред Сиджвик бар. Коулман мен Симмонс бойынша энциклопедияның мазмұны келесідей бөлінген:

The 1911 eleventh edition was assembled with the management of American publisher Horace Everett Hooper. Hugh Chisholm, who had edited the previous edition, was appointed editor in chief, with Walter Alison Phillips as his principal assistant editor. Originally, Hooper bought the rights to the 25 volume 9th edition and persuaded the British newspaper The Times to issue its reprint, with eleven additional volumes (35 volumes total) as the tenth edition, which was published in 1902. Hooper's association with The Times ceased in 1909, and he negotiated with the Cambridge University Press to publish the 29 volume eleventh edition. Though it is generally perceived as a quintessentially British work, the eleventh edition had substantial American influences, in not only the increased amount of American and Canadian content, but also the efforts made to make it more popular. American marketing methods also assisted sales. Some 14% of the contributors (214 of 1507) were from North America, and a New York office was established to coordinate their work. The initials of the encyclopaedia's contributors appear at the end of selected articles or at the end of a section in the case of longer articles, such as that on China, and a key is given in each volume to these initials. Some articles were written by the best known scholars of the time, such as Edmund Gosse, J. B. Bury, Algernon Charles Swinburne, John Muir, Peter Kropotkin, T. H. Huxley, James Hopwood Jeans and William Michael Rossetti. Among the then lesser known contributors were some who would later become distinguished, such as Ernest Rutherford and Bertrand Russell. Many articles were carried over from the 9th edition, some with minimal updating. Some of the book length articles were divided into smaller parts for easier reference, yet others were much abridged. The best known authors generally contributed only a single article or part of an article. Most of the work was done by journalists, British Museum scholars and other scholars. The 1911 edition was the first edition of the encyclopaedia to include more than just a handful of female contributors, with 34 women contributing articles to the edition. These included Adelaide Anderson, Gertrude Bell, Margaret Bryant, Constance Jocelyn Ffoulkes, Harriette Lombard Hennessy, and Eleanor Mildred Sidgwick. According to Coleman and Simmons, the content of the encyclopaedia was distributed as follows:

Тақырып мазмұны
География 29%
Таза және қолданбалы ғылым 17%
Тарих 17%
Әдебиет 11%
Көркем өнер 9%
Әлеуметтік ғылымдар 7%
Психология 1.7%
Философия 0.8%

Хупер 1920 жылы Сирс, Роубк және Чикаго компаниясына құқықтарды сатты, осылайша Британ энциклопедиясының негізінен американдық басылымға айналуын аяқтады. 1922 жылы тағы үш том (оларды да Хью Чишолм редакциялады) жарық көрді, олар аралық жылдардағы оқиғаларды, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғысты қамтиды. Бұл кітаптар он бірінші басылымның қайта басылымымен бірге он екінші басылымды құрады. 1926 жылы үш томнан тұратын, сондай-ақ он екінші басылымның қайта басылымынан тұратын осыған ұқсас он үшінші басылым жарық көрді. Лондон редакторы Чишолм қайтыс болғандықтан, Дж. Л. Гарвин болды. Он екінші және он үшінші басылымдар он бірінші басылыммен тығыз байланысты болды және көп бөлігінде бірдей мазмұнды бөлісті. Алайда, жұмысты толығырақ жаңарту қажет екені анық болды. 1929 жылы басылған он төртінші басылымда көптеген мәтіндер алынып тасталды немесе жаңа тақырыптарға орын беру үшін қысқартылды. Дегенмен, он бірінші басылым Британ энциклопедиясының барлық кейінгі нұсқаларының негізі болды, ал 1974 жылы толығымен жаңа он бесінші басылым жарық көрді, ол қазіргі заманғы ақпаратты ұсынуды қолданды. Он бірінші басылымның мақалалары қазіргі заманғы оқырмандар мен ғалымдар үшін әлі де құнды және қызықты, әсіресе мәдени артефакт ретінде: Британ империясы өзінің ең жоғары деңгейінде болды, империализмге көптеген сын айтылмады, әлемнің көп бөлігі әлі де монархтармен басқарылды және соғысқа толы кезеңдер болашақта болды. Олар қазіргі энциклопедиялардан алынып тасталған тақырыптар үшін, әсіресе биография және ғылым мен технология тарихы үшін пайдалы дереккөз болып табылады. Әдеби туынды ретінде энциклопедия 20-шы ғасырдың басындағы прозаның мысалы ретінде құнды. Мысалы, ол әдеби тәсілдерді қолданады, мысалы, патетикалық қателік (жанды сипаттамаларды бейперне нәрселерге немесе күштерге беру), бұл қазіргі анықтамалық мәтіндерде жиі кездеспейді. Амос Урбан Ширк, он бірінші және он төртінші басылымдарды толығымен оқығаны үшін белгілі, он төртінші басылымды он бірінші басылымнан «жақсырақ» деп тапты, «көптеген материалдар толығымен жазылған» деді. Роберт Коллисон, «Энциклопедиялар: Олардың Тарихы» (1966) кітабында он бірінші басылым туралы былай жазды: «Бұл, мүмкін, Британ энциклопедиясының ең жақсы басылымы болды және ол «Enciclopedia Italiana» мен «Espasa» сияқты үш ең ұлы энциклопедияның қатарында тұрады. Ол Британияда толығымен жасалған соңғы басылым болды және Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталғанға дейінгі әлемдік білімнің жиынтығы ретіндегі орны ерекше құнды». Сэр Кеннет Кларк, «Another Part of the Wood» (1974) кітабында он бірінші басылым туралы былай деді: «Бір тақырыптан екінші тақырыпқа секіріп өтесің, авторларының ойын және ерекшеліктеріне фактілер мен күндерден гөрі көбірек қызығасың. Бұл, Дідро дәуіріндегі энциклопедияның соңғысы болуы керек, ақпаратты есте сақтау үшін оны біршама көңіл күймен бояу керек деп есептейді. Т. С. Элиот «Жаңалықтарды оқып отырған жаны терезе алдында жиырылған» деп жазғанда, ол әлбетте он бірінші басылымды ойлаған». (Кларк Элиоттың 1929 жылғы «Animula» өлеңіне сілтеме жасайды.) Ол Хорхе Луис Борхестің сүйікті туындыларының бірі болды және оның бүкіл жұмыс өмірі бойы ақпарат пен ләззат көзі болды. 1912 жылы математик Л. С. Карпински он бірінші басылымды математика тарихына қатысты мақалаларындағы қателіктер үшін сынады, олардың ешқайсысы мамандар жазбаған. Ағылшын жазушысы және бұрынғы дін қызметкері Джозеф Маккейб «Lies and Fallacies of the Encyclopædia Britannica» (1947) кітабында «Британ энциклопедиясы Рим католик шіркеуінің қысымымен цензураланғанын» айтты. Бастапқыда он бірінші басылымды Рим католик шіркеуінің мүшелері сынады, олар оны католиктерді дұрыс емес көрсеткені және оларға қатысты жағымсыз көзқарас білдіргені үшін айыптады. Он бірінші басылымды ең «көңілді» сынаған американдық католиктер «America» христиан журналының редакторлары болды. 2012 жылғы сәуір айтындағы «The Guardian» газетіндегі мақаласында Нейт Педерсон он бірінші басылым «соғыстың қырғыны алдындағы отарлық оптимизмнің шыңы» екенін айтты және басылым «жинаушылар арасында мифтік беделге ие болды». Сексизм, Он бірінші басылым Ку-клукс кланын ақ нәсілді қорғаған және Американдық Азаматтық соғыстан кейін Американдық Оңтүстікте тәртіпті қалпына келтірген деп сипаттайды, «негрді бақылау» қажеттігін және «негр адамдары тарапынан зорлау қылмысының жиі орын алуын» атап өтеді.

Hooper sold the rights to Sears, Roebuck and Company of Chicago in 1920, completing the Britannicas transition to becoming a substantially American publication. In 1922, an additional three volumes (also edited by Hugh Chisholm) where published, covering the events of the intervening years, including World War I. These, together with a reprint of the eleventh edition, formed the twelfth edition of the work. A similar thirteenth edition, consisting of three volumes plus a reprint of the twelfth edition, was published in 1926. The London editor was J. L. Garvin, as Chisholm had died. The twelfth and thirteenth editions were closely related to the eleventh edition and shared much of the same content. However, it became increasingly apparent that a more thorough update of the work was required. The fourteenth edition, published in 1929, was considerably revised, with much text eliminated or abridged to make room for new topics. Nevertheless, the eleventh edition was the basis of every later version of the Encyclopædia Britannica until the completely new fifteenth edition was published in 1974, using modern information presentation. The eleventh edition's articles are still of value and interest to modern readers and scholars, especially as a cultural artifact: the British Empire was at its maximum, imperialism was largely unchallenged, much of the world was still ruled by monarchs, and the tumultuous world wars were still in the future. They are a resource for topics omitted from modern encyclopaedias, particularly for biography and the history of science and technology. As a literary text, the encyclopaedia has value as an example of early 20th century prose. For example, it employs literary devices, such as pathetic fallacy (attribution of human like traits to impersonal forces or inanimate objects), which are not as common in modern reference texts. Amos Urban Shirk, known for having read the eleventh and fourteenth editions in their entirety, said he found the fourteenth edition to be a "big improvement" over the eleventh, stating that "most of the material had been completely rewritten". Robert Collison, in Encyclopaedias: Their History Throughout The Ages (1966), wrote of the eleventh edition that it "was probably the finest edition of the Britannica ever issued, and it ranks with the Enciclopedia Italiana and the Espasa as one of the three greatest encyclopaedias. It was the last edition to be produced almost in its entirety in Britain, and its position in time as a summary of the world's knowledge just before the outbreak of World War I is particularly valuable". Sir Kenneth Clark, in Another Part of the Wood (1974), wrote of the eleventh edition, "One leaps from one subject to another, fascinated as much by the play of mind and the idiosyncrasies of their authors as by the facts and dates. It must be the last encyclopaedia in the tradition of Diderot which assumes that information can be made memorable only when it is slightly coloured by prejudice. When T. S. Eliot wrote 'Soul curled up on the window seat reading the Encyclopædia Britannica,' he was certainly thinking of the eleventh edition." (Clark refers to Eliot's 1929 poem "Animula".) It was one of Jorge Luis Borges's favourite works, and was a source of information and enjoyment for his entire working life. In 1912, mathematician L. C. Karpinski criticised the eleventh edition for inaccuracies in articles on the history of mathematics, none of which had been written by specialists. English writer and former priest Joseph McCabe claimed in Lies and Fallacies of the Encyclopædia Britannica (1947) that Britannica was censored under pressure from the Roman Catholic Church after the 11th edition. Initially, the eleventh edition received criticism from members of the Roman Catholic Church, who accused it of misrepresenting and being biased against Catholics. The most "vociferous" American Catholic critics of the eleventh edition were editors of the Christian magazine America. In an April 2012 article, Nate Pederson of The Guardian said that the eleventh edition represented "a peak of colonial optimism before the slaughter of war" and that the edition "has acquired an almost mythic reputation among collectors". sexism, The eleventh edition characterises the Ku Klux Klan as protecting the white race and restoring order to the American South after the American Civil War, citing the need to "control the negro", and "the frequent occurrence of the crime of rape by negro men upon white women". Similarly, the "Civilization" article argues for eugenics, stating that it is irrational to "propagate low orders of intelligence, to feed the ranks of paupers, defectives and criminals which to day constitute so threatening an obstacle to racial progress". The eleventh edition has no biography of Marie Curie, despite her winning the Nobel Prize in Physics in 1903 and the Nobel Prize in Chemistry in 1911, although she is mentioned briefly under the biography of her husband Pierre Curie. The Britannica employed a large female editorial staff that wrote hundreds of articles for which they were not given credit. The article about the American Revolutionary War attributes the success of the United States in part to "a population mainly of good English blood and instincts". Many articles are now outdated factually, in particular those concerning science, technology, international and municipal law, and medicine. For example, the article on the vitamin deficiency disease beriberi speculates that it is caused by a fungus, vitamins not having been discovered at the time. Even where the facts might still be accurate, new information, theories and perspectives developed since 1911 have substantially changed the way the same facts might be interpreted. For example, the modern interpretation of the history of the Visigoths is now very different from that of 1911; readers of the eleventh edition who want to know about the social customs and political life of the tribe and its warriors are told to look up the entry for their king, Alaric I. The eleventh edition of Encyclopædia Britannica has become a commonly quoted source, both because of the reputation of the Britannica and because it is now in the public domain and has been made available on the Internet. It has been used as a source by many modern projects, including Wikipedia and the Project Gutenberg Encyclopedia. Project Gutenberg Encyclopedia
The Project Gutenberg Encyclopedia is the eleventh edition of the Encyclopædia Britannica, renamed to address Britannica's trademark concerns. Project Gutenberg's offerings are summarized below in the External links section and include text and graphics. as of 2018, Distributed Proofreaders are working on producing a complete electronic edition of the 1911 Encyclopædia Britannica.

1911 жылғы Британ энциклопедиясының басқа дереккөздері

– түпнұсқа мәтіннің сканерленген/OCR нұсқасынан алынған, өңделмеген, html форматындағы нұсқасы, интерактивті әліпбилік көрсеткіші және Google-дың испан, қытай, француз, неміс, орыс, хинди, араб және португал тілдеріне аудармасы бар. – "StudyLight.org сайтындағы басқа ресурстармен байланыстырылған 35 820 жазбаны қамтиды". "Авторлық құқық туралы хабарлама: бұл [EB 1911] файлдары қоғамдық мүлік болып табылады". «Британ энциклопедиясы: өнер, ғылым, әдебиет және жалпы ақпарат сөздігі» (11-ші басылым) Пенсильвания университетінің Онлайн кітаптар бетінде. Бұрынғы сілтемелер мақсатты тілде қолданылған жазу тәсілін қабылдайды.