Кіріспе
Гемоглобин А-ның нұсқасы
Гемоглобин A2 (HbA2) – екі альфа және екі дельта тізбегінен (α2δ2) тұратын гемоглобин А-ның қалыпты нұсқасы және қалыпты адам қанында аз мөлшерде кездеседі. Гемоглобин A2 бета-талассемия кезінде немесе бета-талассемия генінің гетерозиготасы бар адамдарда артуы мүмкін. HbA2 барлық ересектерде шамалы мөлшерде (барлық гемоглобин молекулаларының 1,5–3,1%) кездеседі және серпалы жасушалы ауруы бар адамдарда шамамен қалыпты деңгейде болады. Оның биологиялық маңызы әлі толық анықталған жоқ. HbA2 физиологиялық тұрғыдан маңызсыз көрінуі мүмкін, бірақ бета-талассемия белгілерін (BTT деп те аталады) және басқа гемоглобин бұзылыстарын анықтауда өте маңызды рөл атқарады. Адам гемоглобині екі түрлі тізбектен – альфа-глобин мен бета-глобиннен тұрады. Қанда екі түрлі нұсқасы бар: HbA және HbA2, олар тек 10 аминқышқылымен ғана ерекшеленеді. Бұл екі нұсқаның альфа және бета-глобин тізбектерінде айырмашылықтар бар. HbA2 бета-талассемияны және гемоглобин патогендерін анықтауға бағытталған скринингтік бағдарламалардың маңызды құралы болып табылады. Әдетте, HbA2 деңгейі 2,1%–3,2% аралығында болады, бірақ бұл көрсеткіштер жеке факторларға және гемоглобиннің немесе гематологиялық көрсеткіштердің әртүрлі үлгілеріне байланысты өзгеруі мүмкін. HbA2 деңгейін тексеру қиын болуы мүмкін, себебі әртүрлі аурулар оның жоғары немесе төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бета-талассемия белгілерін анықтау әдетте HbA2 деңгейі 3,5% жоғары болғанда жүзеге асырылады.
Hemoglobin A2 (HbA2) is a normal variant of hemoglobin A that consists of two alpha and two delta chains (α2δ2) and is found at low levels in normal human blood. Hemoglobin A2 may be increased in beta thalassemia or in people who are heterozygous for the beta thalassemia gene. HbA2 exists in small amounts in all adult humans (1.5–3.1% of all hemoglobin molecules) and is approximately normal in people with sickle cell disease. Its biological importance is not yet known. HbA2 may seem physiologically minor, but it plays a very crucial role in identifying the beta thalassemia traits, also known as BTT, and identifying other hemoglobin disorders. Human hemoglobin is made up of two different chains, this includes alpha globin and beta globin. In the blood, there are two different variants, HbA and HbA2, and these variants only differ by 10 amino acids. These two variants have distinctions with the alpha and beta globin chains. HbA2 is a vital component for screening programs targeting beta thalassemia and hemoglobin pathogens. Typically the normal HbA2 levels range from 2.1% to 3.2%, but these values may change based on individual factors and different hemoglobin or hematological patterns. Testing HbA2 levels can be challenging because different disorders can cause it to have higher or lower values. Testing for the beta thalassemia trait is usually identified when the value of HbA2 is higher than 3.5%.
Артық
3,5% - дан жоғары HbA2 деңгейі бета-глобин гендеріндегі ықтимал мутацияны көрсетеді. Бұл потенциалдық мутация әдетте 87 және 88 промотор аймағында пайда болады, ол проксималды CACCC қорапшасына әсер етеді. HbA2 деңгейінің артуына әкелетін тағы бір фактор бета-глобин гендеріне жақын орналасқан негіздердің жойылуын қамтиды. Бұл жойылу нәтижесінде бета-промотордағы локусты бақылау аймақтарының жойылуына байланысты HbA2 деңгейі жоғарылайды. Бұл ерекше промотор гамма және бета-глобин гендерімен гендік өзара әрекеттесу үшін өте маңызды, бұл екі геннің де экспрессиясын қамтамасыз етеді. Бұл ауру кейбір елдерде ең көп таралған аутосомалық рецессивті ауру болып табылады. А2 гемоглобині бета және альфа типтерін қамтитын талассемия ауруларын диагностикалау үшін қолданылады. Бета-талассемия кезінде ауруға шалдыққан адамдарда HbA2 деңгейінің жоғарылауы байқалады, бұл аурудың гетерозиготалық гендік маркерінің ықтимал көрсеткіші болуы мүмкін. Қалыпты деңгей 2,1 - 3,2% аралығында болады, бірақ бета-талассемиялық бұзылыста деңгей 3,5 - 6,0% - ға дейін көтеріледі. Сонымен қатар бета-талассемиясы бар адамдардың эритроциттер саны көп, ал гемоглобин деңгейі төмен болады. Гемоглобин A2 деңгейі төмен адамдарда а0 талассемиялық белгісі немесе а+ талассемияға гомозиготалық ген болуы мүмкін.
Зертханалық әдістер
Гемоглобин А2 бета-талассемия белгісін анықтау және өлшеуде маңызды рөл атқарады. Әрқайсысы әртүрлі дәлдік нәтижелерін бере алатын түрлі зертханалық әдістер бар. HbA2 мөлшерін анықтаудың әртүрлі әдістері оның басқа гемоглобин түрлерінен қаншалықты тиімді бөлінетініне байланысты. Катион алмасу жоғары өнімді сұйық хроматографиясы (HPLC), микроколонналық хроматография және элюциямен целлюлоза ацетаты электрофорезі сияқты түрлі зертханалық әдістер қолданылады. Алғашқыда HbA2 өлшеу үшін целлюлоза ацетаты электрофорезі қолданылды, бірақ бұл процесс тым көп уақыт пен еңбек талап ететін болып шықты, сондықтан үлкен зерттеулерге немесе үлгілерге қолдануға ыңғайсыз болды. IEF және сканерлік денситометрия сияқты басқа әдістерде де ұқсас тиімділік мәселелері кездесті. Бұл екі әдіс ақуыздарды олардың изоэлектрлік нүктесіне сүйене отырып бөліп алады. Тағы бір көп қолданылатын әдіс – хроматография, ол бета-тасымалдаушы гені бар адамдарды диагностикалауда сенімділігін көрсетті. Дегенмен, бұл әдіс үлкен үлгілермен жұмыс істегенде уақытты қажет ететін және тиімсіз болды. Әртүрлі әдістердің арасында HbA2 деңгейін дәл өлшейтін әдіс – HPLC. Бұл сенімді техника, өйткені ол HbA2, HbF және Hb түрлерін дәл анықтай алады. Hb-ның әртүрлі түрлеріне HbS, HbE, Hb Lepore, HbC, HbD және HbO Arab жатады. HbA2 мөлшерін анықтаудың қате болуына әсер ететін бірнеше факторлар бар. Бұл факторларға колонканың ақаулары, партиялардың өзгеруі, үлгі концентрациясы, сұйыту, калибровканың сәйкессіздіктері және үлгілердің жалпы жағдайы кіреді.