Кіріспе

Гемоглобин А-ның нұсқасы
Гемоглобин A2 (HbA2) – екі альфа және екі дельта тізбегінен (α2δ2) тұратын гемоглобин А-ның қалыпты нұсқасы және қалыпты адам қанында аз мөлшерде кездеседі. Гемоглобин A2 бета-талассемия кезінде немесе бета-талассемия генінің гетерозиготасы бар адамдарда артуы мүмкін. HbA2 барлық ересектерде шамалы мөлшерде (барлық гемоглобин молекулаларының 1,5–3,1%) кездеседі және серпалы жасушалы ауруы бар адамдарда шамамен қалыпты деңгейде болады. Оның биологиялық маңызы әлі толық анықталған жоқ. HbA2 физиологиялық тұрғыдан маңызсыз көрінуі мүмкін, бірақ бета-талассемия белгілерін (BTT деп те аталады) және басқа гемоглобин бұзылыстарын анықтауда өте маңызды рөл атқарады. Адам гемоглобині екі түрлі тізбектен – альфа-глобин мен бета-глобиннен тұрады. Қанда екі түрлі нұсқасы бар: HbA және HbA2, олар тек 10 аминқышқылымен ғана ерекшеленеді. Бұл екі нұсқаның альфа және бета-глобин тізбектерінде айырмашылықтар бар. HbA2 бета-талассемияны және гемоглобин патогендерін анықтауға бағытталған скринингтік бағдарламалардың маңызды құралы болып табылады. Әдетте, HbA2 деңгейі 2,1%–3,2% аралығында болады, бірақ бұл көрсеткіштер жеке факторларға және гемоглобиннің немесе гематологиялық көрсеткіштердің әртүрлі үлгілеріне байланысты өзгеруі мүмкін. HbA2 деңгейін тексеру қиын болуы мүмкін, себебі әртүрлі аурулар оның жоғары немесе төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бета-талассемия белгілерін анықтау әдетте HbA2 деңгейі 3,5% жоғары болғанда жүзеге асырылады.

Артық

3,5% - дан жоғары HbA2 деңгейі бета-глобин гендеріндегі ықтимал мутацияны көрсетеді. Бұл потенциалдық мутация әдетте 87 және 88 промотор аймағында пайда болады, ол проксималды CACCC қорапшасына әсер етеді. HbA2 деңгейінің артуына әкелетін тағы бір фактор бета-глобин гендеріне жақын орналасқан негіздердің жойылуын қамтиды. Бұл жойылу нәтижесінде бета-промотордағы локусты бақылау аймақтарының жойылуына байланысты HbA2 деңгейі жоғарылайды. Бұл ерекше промотор гамма және бета-глобин гендерімен гендік өзара әрекеттесу үшін өте маңызды, бұл екі геннің де экспрессиясын қамтамасыз етеді. Бұл ауру кейбір елдерде ең көп таралған аутосомалық рецессивті ауру болып табылады. А2 гемоглобині бета және альфа типтерін қамтитын талассемия ауруларын диагностикалау үшін қолданылады. Бета-талассемия кезінде ауруға шалдыққан адамдарда HbA2 деңгейінің жоғарылауы байқалады, бұл аурудың гетерозиготалық гендік маркерінің ықтимал көрсеткіші болуы мүмкін. Қалыпты деңгей 2,1 - 3,2% аралығында болады, бірақ бета-талассемиялық бұзылыста деңгей 3,5 - 6,0% - ға дейін көтеріледі. Сонымен қатар бета-талассемиясы бар адамдардың эритроциттер саны көп, ал гемоглобин деңгейі төмен болады. Гемоглобин A2 деңгейі төмен адамдарда а0 талассемиялық белгісі немесе а+ талассемияға гомозиготалық ген болуы мүмкін.

Зертханалық әдістер

Гемоглобин А2 бета-талассемия белгісін анықтау және өлшеуде маңызды рөл атқарады. Әрқайсысы әртүрлі дәлдік нәтижелерін бере алатын түрлі зертханалық әдістер бар. HbA2 мөлшерін анықтаудың әртүрлі әдістері оның басқа гемоглобин түрлерінен қаншалықты тиімді бөлінетініне байланысты. Катион алмасу жоғары өнімді сұйық хроматографиясы (HPLC), микроколонналық хроматография және элюциямен целлюлоза ацетаты электрофорезі сияқты түрлі зертханалық әдістер қолданылады. Алғашқыда HbA2 өлшеу үшін целлюлоза ацетаты электрофорезі қолданылды, бірақ бұл процесс тым көп уақыт пен еңбек талап ететін болып шықты, сондықтан үлкен зерттеулерге немесе үлгілерге қолдануға ыңғайсыз болды. IEF және сканерлік денситометрия сияқты басқа әдістерде де ұқсас тиімділік мәселелері кездесті. Бұл екі әдіс ақуыздарды олардың изоэлектрлік нүктесіне сүйене отырып бөліп алады. Тағы бір көп қолданылатын әдіс – хроматография, ол бета-тасымалдаушы гені бар адамдарды диагностикалауда сенімділігін көрсетті. Дегенмен, бұл әдіс үлкен үлгілермен жұмыс істегенде уақытты қажет ететін және тиімсіз болды. Әртүрлі әдістердің арасында HbA2 деңгейін дәл өлшейтін әдіс – HPLC. Бұл сенімді техника, өйткені ол HbA2, HbF және Hb түрлерін дәл анықтай алады. Hb-ның әртүрлі түрлеріне HbS, HbE, Hb Lepore, HbC, HbD және HbO Arab жатады. HbA2 мөлшерін анықтаудың қате болуына әсер ететін бірнеше факторлар бар. Бұл факторларға колонканың ақаулары, партиялардың өзгеруі, үлгі концентрациясы, сұйыту, калибровканың сәйкессіздіктері және үлгілердің жалпы жағдайы кіреді.