Кіріспе

Уэльстегі көлік жүйесіне шолу

Уэльстегі көлікке елдің географиясы зор әсер етеді. Уэльс көбінесе төбелі немесе таулы аймақ, ал негізгі елді мекендер Солтүстік және Оңтүстік Уэльстің жағалауында орналасқан. Орталық және Батыс Уэльсте халық тығыздығы төмен. Басты көлік дәліздері – шығыс-батыс бағыттары, олардың көпшілігі Англияға қарай жалғаса береді.

Жүру

2012 жылдан бері Солтүстік Уэльстегі Уэльс жағалау жолы Редингтен Холихедке дейінгі Ұлттық велосипед жолының 5 нөмірінің бір бөлігімен келіседі.

Жол

Уэльстегі автокөлік трафигінің шамамен үштен бірі магистральдық жол желісі арқылы өтеді. A48(M) – M4 тас жолынан батыс Ньюпорттан шығыс Кардиффке дейін созылатын шағын тармақ. Екінші маңызды жол – Кардиффті Оңтүстік Уэльс аңғарларының қалаларымен байланыстыратын A470 қос қатарлы тас жол. Ол, әсіресе Кардифф аймағына жұмысқа бару кезінде, ең жоғары трафик сағаттарында ауыр тұйыққа ұшырайды. Қазіргі уақытта қос қатарлы тас жолға айналдырылып жатқан A465 Heads of the Valleys жолы, M4 жанындағы Нисттен бастап Абергавенни, Монмут және Англияның Батыс Мидлендс аймағына дейін A40 және M50 арқылы байланыс құрады.

Солтүстік Уэльс

Солтүстік Уэльстің маңызды тамыр жолдарының бірі – A494, Квинсферриден (Англия шекарасына жақын) Дольгелауға дейін созылады. Бұл жол Солтүстік Уэльсті Англиядағы Честер және Манчестер әуежайларымен байланыстыратын M56 тас жолынан басталады. Одан да маңызды A55 тас жолы Холихедтен (Ирландияға теміржол және паром қатынасы үшін), Конвиден, Лландудно қосылысынан және Рилден Честер маңындағы M53 тас жолымен қиылысады. Ең ежелгі жолдардың бірі – A5, Холихед портынан оңтүстік-шығысқа қарай Бангорға, содан кейін Сноудония арқылы Бетус-и-Код, Корвен, Лланголенге және Чирктен оңтүстікке қарай Англия шекарасын кесіп өтеді. Бұл бағыт көп жылдар бойы Лондон-Дублин бағытының негізгі арнасы болды, бірақ A55 жағалау жолы оны ығыстырды. Қазір бұл жол көрікті саяхаттық бағыт ретінде танымал, сонымен қатар мереке күндері үлкен көлік кептелістерімен де әйгілі.

Солтүстік-оңтүстік

Екі бағыт негізгі солтүстік-оңтүстік байланысын қамтамасыз етеді. A483 Суонси маңынан басталып, солтүстік-шығыс бағытпен Амманфорд, Лландейло, Лландовери, Лланвертид Уэллс, Бюилт Уэллс, Лланридод Уэллс, Ньютаун, Уэлшпул, Озвестри және Врексам қалалары арқылы өтеді, соңында Честерде аяқталады. A470 Кардифф шығанағынан басталып, Кардиффтен солтүстікке, содан кейін солтүстік-батысқа қарай Понтиприд, Аберсинон, Мертир Тидфил, Брекон, Буилт Уэллс, Раядер, Ллангуриг, Лландилоес, Лландинам, Комминс Кох, Маллвид, Траусфайнид, Бленау Ффестиниог, Доллидделан және Бетс-и-Коедке дейін жетеді, Лландунода аяқталады. Кардифф пен Мертир арасындағы бөлігі екі қатарлы жол (онда ол А465 Аңғарлар жолымен қосылады), және осы бағыттың Кардиффке дейінгі бөлігі аса қарсылықты қолданылады.

Көлікпен ластану

Уэльстегі бірқатар жерлер ауаның ластануынан зардап шегеді.

Порттар

Милфорд Хевен – тоннаж бойынша Ұлыбританиядағы төртінші ірі порт және мұнай өнімдері бойынша ең жүк көлемі жоғары порт. Оңтүстік Уэльстен Батыс Уэльс желісі арқылы Fishguard портына, ал Stena Line арқылы Rosslare Europort қызметіне қатынайды, ол Iarnród Éireann пойыздарымен Dublin Connolly стансасына Dublin–Rosslare темір жол желісі арқылы байланысады. Солтүстік Уэльстен Солтүстік Уэльс жағалауының басты магистралі Холихедті Stena Line немесе Irish Ferries паромдарымен Дублин портына қосып, Дублин Коннолли темір жол стансасына дейін автобус қатынасын ұсынады.

Құбырлар

Уэльсте каналдар бар.

Тарих

Уэльстің темір жол желісі XIX ғасырда Ұлыбританияның қалған бөлігімен бірге дамыды. Солтүстік Уэльс жағалау жолы мен Оңтүстік Уэльс магистральдық жолы Лондон мен Ирландия арасындағы транзиттен пайда табуға тырысты. Оңтүстік Уэльстен көмір мен темірді, ал Солтүстік Уэльстен тақтатасты экспорттау үшін көптеген темір жолдар салынды. XIX ғасырдың екінші жартысында туризм гүлденді және темір жолдар Лланддуно, Барри аралы және Кембрий жағалауындағы елді мекендер сияқты курорттарға қызмет көрсетті. Желінің тиімділігі ХХ ғасырда арттырылды (әсіресе Бичингтің кесімі арқасында), көбінесе шығыс-батыс бағыттары сақталды. Осының салдарынан Уэльстегі темір жол желісі үздірілген. Өкілеттік беру 2003 жылы Уэльс үшін бірыңғай франшиза құрылуына әкелді. Wales & Borders франшизасы, толықтыру үшін Англиядағы бірнеше темір жол желілерін де қамтиды, қазіргі уақытта Transport for Wales компаниясымен басқарылады. Соңғы онжылдықтарда темір жол пайдалану өскендіктен, бірнеше жүк тасымалы жолдарында қызмет қайта жаңартылды, оның ішінде Кардифф қалалық жолы, Гламорган аңғары жолы және Эбб аңғары темір жолы бар. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, Уэльсте 923 миль (1485 км) магистральдық темір жол бар.

Ағымдағы қызметтер

Transport for Wales барлық магистральдық қызметтерін Уэльс аумағында толығымен жүзеге асырады. Бұл ауылдық желілерден, мысалы, Уэльс Маркс желісінен бастап, Кардифф қаласындағы қалалық жолаушылар желілеріне дейін, сондай-ақ Солтүстік және Оңтүстік Уэльс арасындағы ұзақ қашықтықтан Честер, Рексем Генерал және Шрусбери арқылы өтетін маршруттарды қамтиды. Олар сонымен қатар Уэльстен Манчестер, Крю, Бирмингем және Глостерге қызмет көрсетеді. Лондонға қызмет көрсетуді Great Western Railway (Оңтүстік Уэльстен) және Avanti West Coast (Солтүстік Уэльстен) жүзеге асырады. Great Western Railway сонымен қатар Кардиффтен Портсмутқа Бристоль, Бат және Саутгемптон арқылы қызмет көрсетеді, ал CrossCountry Кардиффтен Нотингхэмге қатынайды. Бүгінде Уэльстегі теміржол көлігінің басым бөлігі оңтүстікте шоғырланған, Кардифф орталық, Кардифф королева көшесі, Ньюпорт, Суонси және Кардифф шығанағы ең жұқ жүретін станциялар болып табылады. Көптеген жолаушылар шығыс-батыс бағытында саяхаттайды. Солтүстікте теміржол көлігінің басым бөлігі Рексем Генерал және Лландуно тоғысынан Честерге дейінгі учаскеде шоғырланған. Оңтүстік Уэльс магистралі Кардифф орталық станциясына дейін электрлендірілуде. Суонси мен Аберистиуит арасындағы желінің жабылуы және басқа солтүстік-оңтүстік бағыттарының болмауы Суонсиден Кернарфонға теміржолмен саяхаттауды қиын жағдайға түсіреді. Оңтүстік-Шығыс Уэльсте, Оңтүстік-Батыс Уэльсте және Солтүстік Уэльсте аймақтық метро автобустар мен теміржолды жақсарту бағдарламалары жүзеге асырылуда, соңғысы Бангордан Кембрий жағалауына дейін теміржол желісін кеңейту ұсыныстарын қамтиды. Солтүстік және Оңтүстік Уэльсті байланыстыратын теміржол маршруты ұсынылды.

Қалалық темір жол

Уэльстегі қала маңындағы теміржол жүйесінің жалғыз түрі – Кардифф және Оңтүстік Уэльс аңғарларына қызмет ететін Valley Lines желісі. Ол Кардиффтегі 20 станцияны және айналасындағы 61 станцияны қамтиды. Желінің орталық бөлігінде пойыздардың қатынайтын жиілігі 5 минутқа дейін жетеді.

Кабельді тасымалдау

Llandudno Cable Car Ұлы Орме шыңына канат жолы арқылы қызмет көрсетеді.

Трамвай

Уэльстегі алғашқы буынның жалғыз аман қалған трамвай қызметі – Ұлы Орме трамвайы, Лланддунодағы кабельді трамвай, ол туристік орталық ретінде сақталған. Кардифф, Суонси және Ньюпорт 20-ғасырдың ортасына дейін кең трамвай жүйелеріне ие болды. 1990 жылдардың соңында Кардиффтің қалалық аймақтарына қызмет ететін заманауи трамвай жүйесін салу жоспарлары ұсынылды, бірақ мұндай жүйенің құрылысы мен күтілуінің жоғары құнына байланысты олар тоқтатылды. Әлемдегі алғашқы жолаушылар трамвай қызметі – Суонсидегі Мамблс темір жолы, бастапқыда жылқымен тартылатын, бірақ кейіннен бу және электр трамвайларымен жұмыс істеді. 1956 жылы бұзылған Лланддуно және Колвин Бэй трамвай жолының сақтау қоғамы кейбір түпнұсқа вагондарды қалпына келтірді. Уэльс аңғары желілерін жаңарту туралы хабарланғанда, Барри аралы, Роуз, Ньюпорт, Римни және Корритонға қызмет ететін жылдам транзит желілерінен тұратын жаңа Оңтүстік Уэльс метро жүйесінің құрылысы басталды. Бұл Кардифф және оны қоршаған қалалар арқылы өтетін бірнеше трамвай желілерін де қамтиды, олар ішінара тасталған темір жол желілерінде, қолданыстағы темір жол желілерінде және Кардифф шығанағына және Сенат Уэльс Парламенті ғимаратынан өтетін Роат шлюзіне дейін көшелердің шағын бөлігінде жүреді. Осы желілердің алғашқы 4-і 2023 жылы ашылады, ал тағы 3-і 2026 жылға жоспарланған. Трамвайлар Абердер, Трехерберт, Радыр, Керфилли, Мертир Тидфил, Понтипридд және Кардифф қаласының орталығы мен қала маңындағы аудандарға қызмет көрсетеді.

Велоспорт

Уэльстің 2017–18 жылғы ұлттық сараптамасына сәйкес, Уэльс халқының шамамен 2% белсенді саяхат мақсатында күнделікті велосипедпен жүреді. Барлығы, халықтың 6% аптасына кем дегенде бір рет велосипедпен белсенді саяхаттайды. Уэльс үкіметінің мәліметтеріне қарағанда, Уэльсте велосипедпен жүру көбінесе ерлерге тән; 2017 жылы ерлердің 12% белсенді саяхат мақсатында айына кем дегенде бір рет велосипедпен жүретінін айтса, әйелдердің үлесі тек 6% болды. Уэльсте 2013 жылы «Белсенді саяхат (Уэльс)» заңы қабылданды, ол министрлер мен Уэльстің жергілікті билік органдарына ел бойынша белсенді саяхат маршруттары мен желілерін «картаға түсіруді» міндеттейді. Сондай-ақ, Уэльс министрлері «Уэльстегі белсенді көлік туралы есеп беруге» тиіс. 2018 жылы Кардифф қалалық кеңесі Лондон желісіне ұқсас Велосипедтік супермагистраль желісін дамыту жоспарларын жариялады. Кейіннен жоба қайта брендтелді және қалада бес жаңа Веложол ұсынылды. Бұл жобаның аяқталуына он бес жыл көзделген, мақсаты – қалада велосипедпен белсенді саяхатты ынталандыру. Бірінші бес бағыт жобаның бірінші кезеңі аяқталғаннан кейін 2021 жылы ашылуы тиіс. Кардиффтің Веложолдар схемасына қарамастан, Флинтшир Вельсте велосипедпен белсенді саяхаттау бойынша жетекші жергілікті билік болып табылады; Уэльс үшін 2017–18 жылғы ұлттық сараптамада Флинтширдегі сауалнамаға қатысушылардың 18%-ы айына кем дегенде бір рет велосипедпен саяхаттайтынын айтса, Кардиффтегі сауалнамаға қатысушылардың көрсеткіші 16%-дан асып түсті. Кармартеншир, Ньюпорт, Денбигшир және Бленау Гвентте сауалнамаға қатысушылардың 4%-дан азы айына кем дегенде бір рет велосипедпен белсенді саяхаттайтынын мәлімдеді. Басты маршруттардың қатарында – Кардиффтен Холихедке дейінгі 8-ші ұлттық велосипед жолы және «Келттік жолы» деп белгілі 47-ші ұлттық велосипед жолы бар.

Әуежайлар

Кардифф әуежайы Уэльстің жалғыз ірі халықаралық және ішкі әуежайы болып табылады. Оңтүстік Уэльсте әуе саяхат нарығы шамамен 3,5 миллион жолаушыны құрайды, олардың жартысы Кардифф әуежайы арқылы қызметтендіріледі, ал қалғаны негізінен Хитроу, Бристоль және Гатвик әуежайларына барып-келеді. Қазіргі таңда бұл бағытты Eastern Airways компаниясы орындайды. Аталған бағыт 2022 жылдың маусым айында тоқтатылды. Кардифф әуежайы Уэльстегі әуе жүктерін тасымалдау бойынша жалғыз әуежай болып табылады және жүк айналымы бойынша Ұлыбританияда 19-шы орында тұр. Дегенмен, Airbus өзінің Брутон зауытында шығарылған кейбір ұшақ қанаттарын осы әуежай арқылы тасымалдайды.