Кіріспе
Англиядағы маңызды жол, басқа да A30 деп белгіленген жолдар.
other roads designated A30
A30 – Англиядағы маңызды жол, Лондоннан Лэндс-Эндке дейін батыс-оңтүстік-батыс бағытында өтеді. Бұл жол 17 ғасырдан 19 ғасырдың басына дейін Ұлыбританиядағы басты бағыт болды, маңызды дилижанс және пошта тасымалы жолы ретінде танымал еді. Жолдар нөмірленбеген кезеңге дейін Лондоннан Оңтүстік-Батысқа құрлықпен ең жылдам маршрутты қамтамасыз еткен, бірақ қазіргі күні бұл функцияның көп бөлігі M3 (A316-ны қоса) және A303 жолдары арқылы жүзеге асырылады. Жол батыс бөлігінде, Девонның Хонитон қаласынан Лэндс-Эндке дейін маңызды статусын сақтап келеді, мұнда ол негізінен екі бағытты қозғалысқа арналған және магистральдық жол мәртебесін сақтайды.
Лондоннан Хонитонға
A30 Henlys айналымынан басталады, онда маршрут Хаунслоу маңындағы A4 жолынан шығады. Ол A312 арқылы өтіп, Хитроу әуежайының оңтүстік периметрінен оңтүстікке қарай, Ashford және Staines-upon-Thames қалаларынан солтүстікке қарай M25 айналма автожолына жетеді. Бұл бөлігінің барлығы екі бағытты жол. A4 жолымен бірге, оның жақын маңдағы M25 автожолына қарай екі бағытты емес жалғасы болып табылатын бұл бөлім, кем дегенде екі бағытты жолы бар Ішкі Лондонға жететін Лондонның оңтүстік жартысына кіретін бес бағыттың бірі болып табылады, ал қалғандары – A3, M3, M20 және A2. Дегенмен, Ішкі Лондонға жетуге шамамен бір миль жетпегенде ол M3 және M4 бағыттарының Лондондық нұсқаларымен біріктіріледі. M25 арқылы Темзаға Lutyens жобалаған Runnymede көпірі арқылы өтіп, A30 Басингстоуктің оңтүстік-батысына дейін M3-ке параллель жүреді, Egham қаласын айналып өтеді және саздақты дала мен Sunningdale, Bagshot айналма жолы және Camberley қалаларынан өтеді, онда маршрут шамамен Devil's Highway тас жолына ұқсайды – бұл Calleva Atrebatum (Silchester римдік қаласы) римдік қаласына дейін салынған, одан да көне деп саналатын тас (таштан) жол. Содан кейін ол Hook қаласының орталығына жақын өтеді және айналасындағы жердегі топырақ егістікке жарамды. 1930 жылдардағы Басингстоук айналма жолынан кейін M3 бағытын өзгертеді (North Waltham мен Popham арасындағы Popham түйіскен жерінде) A303 2 мильге (3 км) бағытты жоғалтады. Sutton Scotney ауылынан A30 соңғы жолға параллель жүреді, Honiton, Devon қаласының солтүстік-шығысына қарай 85 миль (137 км) қашықтықта, Stockbridge қаласы арқылы өтеді (онда ол Темзадан кейін алғашқы маңызды өзенмен – Test өзенімен кездеседі) және оның форель балық аулау орталықтары, Shaftesbury, Sherborne, Yeovil, Crewkerne және Chard қалаларынан өтеді. Stockbridge мен Shaftesbury арасында ол Солисбери соборлық қаласына кіреді. M25 және Honiton арасында A30 көбінесе бір бағытты жол болып табылады, ол жергілікті көліктерді тасымалдайды, Camberley-ден Басингстоукке дейінгі қысқа аралықта екі бағытты жолдар бар, онда екі ішкі айналма жол бар, Stockbridge пен Salisbury арасындағы екеуі (A36 жолымен бөлісетін ұқсас айналма жол) және Sherborne мен Yeovil арасындағы бір жол бар.
Эксетерден Пензанске дейін
Бұл жол Пензансқа дейін созылатын магистральдық жол. Көбінесе екі қатарлы қозғалысқа арналған, бірақ қысқа бөліктерінде бір қатарлы қозғалысқа арналған жолдар да бар. Эксетер қаласын өткенде, транзиттік көлік 5 шақырымға дейін M5 автожолына қосыла алады. Эксетерден батысқа қарай A30 Девон және Корнуолл аймақтары арқылы екі қатарлы қозғалысқа арналған жол ретінде өтеді, Уидон Даун, Океэмптон және Лансестон қалаларын айналып өтеді. Уидон Даун қаласында бұрын "Мерримит" торабы деп белгілі болған айналма жол болған, бірақ 2006 жылдың желтоқсанында ол A30 екі қатарлы қозғалысқа арналған жолының A382 жолынан келетін көліктерге кедеріссіз өтуіне мүмкіндік беретін екі деңгейлі тораппен алмастырылды, бұл бұрынғыда үлкен трафик мәселесін тудырған еді. Екі қатарлы қозғалысқа арналған жол Корнуолл арқылы Карленд Кроссқа дейін жалғасады, содан кейін Чивертон Кроссқа дейін бір қатарлы қозғалысқа арналған бөлік орналасқан. Қазіргі таңда Англия автомобиль жолдары осы жолдың бір қатарлы бөлігін екі қатарлыға айналдыру жоспарларын іске асыруда. 2017 жылдың шілдесінде басым бағыт жарияланды, ал 2020 жылдың ақпанында Көлік министрі дамуға келісім беретін жарлыққа қол қойды. Құрылыс 2020 жылдың наурыз айында басталды, жол 2029 жылдың соңына дейін қозғалысқа ашылуы күтілуде. Чивертон Кросс аймағынан екі қатарлы қозғалысқа арналған жол Редрут және Камборн қалаларын айналып өтеді. A30 Камборнның батысында бір қатарлы қозғалысқа арналған жолға қайта оралады, ал 1980 жылдардың ортасындағы айналма жол Хейл қаласын айналып өтеді. Хейл мен Пензанс арасында A30 бастапқы бағытына оралып, бірнеше ауылдардан өтеді. Пензансқа жақындағанда A30 қысқа мерзімге екі қатарлы қозғалысқа арналған жолға айналады. Пензанстан батысқа қарай A30 ауылдық жолға айналады, бірнеше ауылдар арқылы немесе жанынан өтеді, содан кейін Лэндс-Эндте аяқталады.
Пошта жолы
1512 жылы Брайан Тук Патшалық поштаның басшысы болып тағайындалғанға дейін дәстүрлі бағыт ұзақ уақыттан бері қалыптасқан еді. Уильям Харрисонның 1577 жылы Холиншедтің хроникасында Англияны сипаттауында бұл Лондоннан Шард, Хонитон, Эксетер, Крокернвелл, Океэмптон, Лансестон, Бодмин және Труро арқылы өтетін жол ретінде сипатталған. 1574 жылы Елизавета I-нің пошта басшысы Томас Рэндольфке «Бедфорд графының Батыс аймағынан жіберілген барлық хат-хабарларды жылдам жеткізу үшін» патша сарайы мен Эксетер арасындағы бағытта тұрақты пошта станцияларын құру туралы Кеңес бұйрығы берілді. Келесі аптада сот поштасының басшысы Роберт Гаскойнға тапсырма берілді, бірақ тұрақты пошта станциялары 1579 жылдың 28 шілдесіне дейін іске қосылмады, сол кезде он екі Корольдік пошта басшысы тәулігіне 20 пенстен жалақы алып, бұл бағытты Корольдік пошта жолы ретінде бекітті. Ол бұл бағытты «Лондоннан Корнуоллдың соңғы нүктесіне дейінгі жол» деп атады, онда «Пошта кеңсесі оны өзінің маңызды жолдарының біріне айналдырды» деп сипаттады және Суррей мен Гэмпшир арқылы өтетін бөлігі «жалпы алғанда өте жақсы жол және лайықты қызмет көрсетуге ие» екенін айтты. Огилби сипаттаған бағыт Хайд-парк бұрышынан басталып, Эксетерге дейін қазіргі бағытқа өте ұқсас болды, бірақ үш бөлігі басқаша болды: Найтсбриджден Бедфонтқа, Бейсингстоктен Эндовер арқылы Солсбериге және Эксетерден Эшбертон, Плимут арқылы Пензансқа, сондай-ақ Корнуоллдың оңтүстік жағалауын Сент-Остелл арқылы жалғастырды. 1686 жылға қарай бұл бағыт бойындағы пошта және дилижанс қозғалысының өте жоғары екені белгілі болды. Бұл бағыт 19 ғасырдың басында жарық көрген «Магна Британия» кітабында «Лэндс-Эндке дейінгі Ұлы жол» деп сипатталған. Лэндс-Эндке баратын дилижанс жолы маңызды бағыт болғандықтан, ол қарақшылардың танымал орны болды. Уильям Дэвис, сондай-ақ «Алтын фермер» деп белгілі, Багшот Хит арқылы саяхаттап жүрген бірнеше дилижансты тонады. Ол 1689 жылы Багшот пен Камберли арасындағы жергілікті аспа тобеде дарға асылды. Jolly Farmer пабы дар аспасының орнына жақын жерде, қиылысқа жақын салынды.
19 ғасыр
XIX ғасырдың басында Уильям Ханнинг Лондон мен Эксетер арасындағы жылдам дилижанс жолын, "Жаңа тікелей жолды" салды. Бұл жол Огилби жолынан, Аймсбери және Ильминстер арқылы өтетін бағыттан ауысып, Хонитондағы ескі жолға қосылды. Ол The Subscription сияқты пошта қызметтері үшін танымал болды. 1831 жылы Лондон мен Эксетер арасында "Жаңа тікелей жол" арқылы жарыс өтті, нәтижесінде тең түсті. Бұл қашықтық 13 сағатта жүзілді, ал 18 ғасырдың басында орташа уақыт төрт күн болатын. Бәсекелестікке жауап ретінде Чардтан батысқа қарай жаңа жол салынды, ол бірнеше тік көтерілістері бар Стокленд арқылы Хонитонға дейінгі тарихи бағыттан бұрғыланды. Бұл жол Үппоттери жанында "Жаңа тікелей жолмен" қиылысты. Осы "Жаңа тікелей жол" қазіргі A303 тас жолының негізі болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Лондон мен Лэндс-Энд арасындағы жол "Ұлы Оңтүстік-Батыс жолы" деп те аталды. XXI ғасырда бұл атау тек Хитроу маңындағы жолдың шағын бөлігіне ғана қатысты.
Редрут пен Пензанске
1825 жылы Парламент актісімен Хайл көпірінің жағалауын және жол салымын салу үшін Хайл көпірінің жағалауы мен жол салымын салу трасты құрылды, ол Григгс пристанынан батысқа дейін, Филлакқа шығысқа дейін Хайл өзені арқылы көпір, жағалау және жол салуға міндеттелді. Жол салымы мыс кенін экспорттау үшін Хайл портына тасымалдауды жеңілдету үшін қажет болды. 1837 жылы екінші акт қабылданды, ол Григгс пристаны – Пензанс жол салымын құрды, ал 1839 жылы акт үшінші траст құрды, Хайл және Редрут жол салымын Редрутқа дейін аяқтау үшін. Жағалау жол салымын жүргізуді мемлекеттік аукционның жеңімпазы қадағалап, 1880 жылы жеңімпаз ұсынысы 591 фунт 10 шиллинг болды. 1885 жылы жағалауды жол салымы басқару тоқтатылды, және Хайл жағалауының шығыс жағындағы Ақ үй (жол төлеу орны), бақшасымен және үш гранит бағанасымен бірге 30 қазан күні аукционға қойылды. Лонг-Роктағы екінші жол төлеу орны, сондай-ақ бірнеше бағаналар мен қақпалар да аукционға шығарылды.
20 ғасыр
A30 жолы 1921 жылы Көлік министрлігінің қаржыландыруға жіктеген алғашқы жолдардың бірі болды. Ол Огилбидің Эксетерге дейінгі бағытын, содан кейін Океэмптон, Лансестон және Бодмин арқылы қазіргі A30 жолының негізгі бөлігін Пензанстағы Гринмаркетке дейін жалғастырды, онда ол аяқталды. 1925 жылы ол Лэндс-Эндке дейін ұзартылды. A30-ның Хитроу маңындағы Ұлы Оңтүстік-Батыс жолының бөлігі Ұлы Батыс жолы жобасының батыс бөлігі ретінде жоспарланған, ол автокөліктер үшін салынған алғашқы айналма жолдардың бірі еді. Құрылыс 1914 жылы басталды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін тез тоқтатылды. 1919 жылы құрылыс қайта басталды. Чизвиктен Эшфордқа дейінгі толық бағытты король Георг V 1925 жылғы 30 мамырда ашты. Бейсингстоук маңындағы айналма жол аяқталғаннан кейін, A30 жолының бағыты 1933 жылғы 1 сәуірде Саттон Скотни мен Стокбридж арқылы өтуге өзгертілді, ал бастапқы бағытқа Лопкомб бұрылысының шығысында, Солсбери маңында қосылды. Микельдевер станциясы мен Блэкдаун төбелері арасындағы қазіргі жолдардан A303 жолының балама бағыты сол кезде құрылды, ол Ханнингтің Жаңа тікелей жолының негізгі бағытын ұстанды. XX ғасырдың ортасына қарай A30 жолының үлкен бөліктері жол қозғалысының артуына байланысты қиындықтарға тап болды. 1960 жылдардың ортасында көптеген кеңестер Көлік министрі Барбара Каслдың Эксетерден Плимутқа дейінгі A38 жолын жақсарту A30 жолындағы жұмыстардан гөрі қаржыландыруға басымдық бергеніне наразылық білдірді. Корнуолл округі кеңесі округ арқылы өтетін A30 жолының тар және қияң екенін, оны "почта кочинің жолы" деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Көлік министрлігі Оңтүстік-Батыс Англияда A30 жолын кең ауқымда жаңартуды жоспарлады, соның нәтижесінде жолдың көп бөлігі кем дегенде екі бағытты болады деп күтілді. M3 автожолы Лондон мен Попхэм арасындағы A30 жолын алмастыру үшін жоспарланған. 1966 жылы өткізілген қоғамдық тыңдаудан кейін келесі жылы бағыт бекітілді. 1971 жылы Багшотқа дейін, ал 1974 жылы Темзадағы Санбериге дейін жұмыс аяқталды. 1971 жылы Қоршаған орта жөніндегі министр Питер Уокер Девон мен Корнуолл арқылы A30 жолын жаңарту жоспарларын жариялады, Океэмптоннан Бодминге дейінгі бөлімді жақсартудың маңызды айманы деп атады. 1966 жылғы желтоқсанның басында 984 000 фунт стерлингке айналма жол құрылысы аяқталған Хонитон қос жолды айналма жолы ашылды. Хейл айналма жолы алғаш рет 1970 жылдардың соңында ұсынылды. Ол даулы мәселе болды, Дора Расселл оның құрылысына қарсы болды. Ол 1985 жылы аяқталды. 1988 жылғы 19 шілдеде ашылған Океэмптон айналма жолы қаланың оңтүстігінен өтеді, Девондағы Дартмур ұлттық паркінің солтүстік жиегінен өтеді. 1980 жылдары айналма жолдың бағыты табиғатты қорғаушылардың, оның ішінде Сильвия Сейердің ұзақ науқанына айналды, ол қаланың солтүстігінен өтетін ауыл шаруашылығы жерлері арқылы бағытты ұнатты. Шығыс Девондағы Хонитон мен Эксетер арасындағы бөлім 1999 жылы екі бағытты жолға жаңартылды, бұл Эксетер халықаралық әуежайына жылдам қол жеткізуді қамтамасыз етті. Бұл жол "Дизайн-құрылыс-қаржылау-жұмыс істеу" (DBFO) схемасы бойынша Connect A30 жеке консорциумымен салынды, олар жолмен жүретін әрбір көлік үшін үкіметтен көлеңкелі төлем алады. Жұмыс кезінде жүргізілген археологиялық зерттеулер Померой Вудта римдік ат әскерінің гарнизоны және кейінгі қонысын тапты. Құрылыс кезінде қоршаған ортаны қорғаушылар бірнеше рет наразылық білдірді, сондай-ақ DBFO схемасының ерекшелігіне байланысты Фэрмайл маңындағы жоспарланған бағыттағы жерлерді ұзақ уақыт бойы иемденді. Сумпи бұл наразылыққа қатысқандығы үшін баспасөз назарына ілікті. 2016 жылы Автомобиль қауымдастығының президенті Эдмунд Кинг бұл әрекеттің бүкіл Ұлыбританиядағы жол құрылысын баяулатқанын мәлімдеді.
21 ғасыр
2006 жылы жолдағы маңызды кедергілердің бірі жойылды, өйткені Уиддон Даунға жақын Окехэмптон мен Эксетер арасындағы Мерримит айналма жолы екі қатарлы қозғалысқа арналған және деңгейлерде бөлінген қиылысқа және екі қатарлы жолға алмастырылды. 2007 жылдың соңында Бодмин мен Инд Квинс жобасы аяқталғаннан кейін, жаңа екі қатарлы жол Госс Мурдің солтүстігінен өтеді. Бұрынғы жол велосипед жолына айналдырылды. 2012 жылдың желтоқсанында Темплден Хайер Карблакке дейінгі бөлігінің екі қатарлы жолға жаңартылатыны жарияланды. Құрылыс 2015 жылдың басында басталды және 2017 жылдың жазында аяқталды. Бұл жұмыс A30 жолын Эксетердегі M5 және Корнуоллдағы Карленд Кросс арасында үздіксіз екі қатарлы жолға айналдырды. 2008 жылдың 17 қаңтарында British Airways 38 рейсі Гитроу әуежайының оңтүстік-шығысындағы Ұлы Оңтүстік-Батыс жолына жақын жерге авариялық қонды. Апатқа ұшыраған Boeing 777 ұшағының капитаны қондыдан бұрын қанаттарын көтеріп, A30 жолынан қауіпсіз өтуге қол жеткізіп, жердегі жүргізушілердің өмірін сақтап қалды. 2014 жылы A30 жолы Үкіметтің Жол инвестициялау стратегиясындағы бірнеше маңызды бағыттардың бірі ретінде белгіленді, осылайша ол оңтүстік-батыс Англия үшін стратегиялық дәліз болып табылады. Бұл Хонитоннан шығысқа қарай, Блэкдаун тауларына және Чивертон Крос пен Карленд Кросс арасындағы екі қатарлы жолдарды жақсартуды қамтиды. 2022 жылы Елизавета II патшаның табыты оның соңғы бейіті – Виндзор қаласына жол бойында осы жолдың бір бөлігімен жеткізілді.
Карленд Кросстан Чивертон Кроссқа дейін
Карленд Крос және Чивертон Крос арасындағы жолдың екі қатарлы қозғалысқа арналған етіп жаңартылуы Эксетерден Камборнға дейін үздіксіз екі қатарлы жол құруға мүмкіндік береді. Бұл жоба 2006 жылы аймақтық басымдыққа жатпағандықтан тоқтатылған, бірақ 2014 жылы үкіметтің Жол инвестициялары стратегиясына енгізілген. Басымдық берілген бағыт 2017 жылдың шілдесінде жарияланды, ал 2020 жылдың 6 ақпанында Көлік министрі Highways England ұсынған жобаны салуға келісім беру туралы бұйрыққа қол қойды. Жұмыс 2020 жылдың наурызында басталды және 2023 жылы аяқталуы күтілуде, жобаның жалпы құны 330 миллион фунт стерлингті құрайды, оның ішінде 20 миллион фунт стерлинг Еуропалық өңірлік даму қорынан қарастырылған. Бұл жоба Көлік министрлігінің «Жолға инвестиция салу стратегиясы 2: 2020–2025» құжатындағы мысал ретінде келтірілген. Қазіргі жол бағыты ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген нысан, тіркелген саябақтар мен бақтар және бірнеше ғылыми тұрғыдан ерекше қызығушылық тудыратын жерлердің жанынан өтеді. Ұсынылып отырған жобаға жаңа жолдың үстінен 20 метрлік «жасыл көпір» салу кіреді, бұл биоәртүрлілікті сақтауға және байланыстыруға көмектеседі.
Мәдени сілтемелер
Джон Бетджеман өзінің "А30 туралы толғаныс" атты өлеңінде А30 жолына сілтеме жасаған. BBC деректі фильмінің ("Жануарларды жейтін адам" фильмі) басты кейіпкері Артур Бойт Бодмин-Мур маңындағы A30 жолын жол апаттарынан қалған жануарларды табуға қолайлы деп сипаттады. "Монти Пайтонның Ұшқыш циркі" атты телешоудың 34-ші бөлімі: "Велосипед саяхатында" Мистер Питер: "Орыс джентльмендерінің оқ ату жаттығуларын естіп жатып, мен қиын жағдайға түскенімді түсіндім. Океамптон айналым жолын енді ешқашан көре алмайтынымды сезінгенде, жүрегім ауырды", - деді ол Ресейде өлім жазасына кесілуге тиіс болғанда. 2021 жылы Рик Бито Queen тобының мүшесі Брайан Меймен сұхбаттасып, одан (топ туралы) "Қаншалықты жиі аспаптарыңызды реттейтінсіздер?" деп сұрады. Мей: "Кейбір адамдардың пікірінше, жеткілікті емес. Біз А30-ға реттеліп ойнайтынбыз", - деп жауап берді.