Кіріспе

Жаңа Келісімдегі Матай Ізгі хабарындағы Матай 5:44 аяты, Жаңа Келісімдегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауындағы қырық төртінші аят, сондай-ақ Лұқа 6:27–36-да да кездеседі, Таудағы уағыздың бір бөлігі болып табылады. Бұл соңғы қарсылықтың екінші аяты, "Өзіңді қалай сүйсең, солай көршіңді де сүй" деген міндетке байланысты. Осы тарауда Иса кейбір адамдардың "жауларыңды жек көр" деген үйретімін жоққа шығарады.

Тарихи контекст

"Дұшпан" дегеніміз – барлық түрлі жаулар мен қарсыластарды қамтитын кең ұғым. Осы өлең жолында қудалаушылар нақты айтылған; осы жол жазылған кезде (шамамен бірінші ғасырдың соңғы тоқсанында) христиан қауымы Нерoнның кезінде қатты қудалауға ұшыраған болатын. Иса заманында да, бірінші ғасырдың соңында да яһуди қауымының барлығы римдіктердің қуғын-сүргініне түскен (Рим империясындағы яһудилер тарихы, Жаңа өсиеттегі христиандарды қудалау және Рим империясындағы христианға қарсы саясат қараңыз).

Сүйіспеншілік

Сүйіспеншілік сөзі грек тілінде ағылшын тіліне қарағанда тар мағынада қолданылады. Барклидің айтуынша, грек тілінде әдетте сүйіспеншілік деп аударылатын төрт түрлі сөз болған. Отбасы мүшесіне деген сүйіспеншілікті білдіретін стергейн, жыныстық сүйіспеншілік – эрос, терең әуес – филия сөздері бұл аятта қолданылмаған. Керісінше, Матайдың авторы агапан сөзін пайдаланады, Баркли оны үздірілмейтін мейірімділік деп аударады. Бұл термин Матайда тағы жеті рет, ал Жаңа Өсиетте 140 рет кездеседі.

Христиандық дәстүр

Матай авторы бұл аятты Уағызда айтылғанның бәрін қорытындылайтын соңғы қарама-қарсылыққа қойған. Алғашқы шіркеу ойшылдары да осыны Исаның ең маңызды үйретімдерінің бірі деп санаған.

Активистер мен әлеуметтік теоретиктер

Неміс философы Фридрих Ницше өзінің "Мораль генеалогиясы туралы" (1887) трактатында дұшпандарыңа деген махаббат – әлсіздік және жалғандық екенін айтқан (қараңыз: Мырза-құл моралі). Джин Шарп белсенділердің қалаған саясати өзгерістерін жетістіру үшін қарсыластарына махаббат білдіруінің немесе оларды өз көзқарастарына көндіруінің қажеті жоқ деп есептеді. Керісінше, Шарп Джеймс Фармерден кейін, биліктегілерді зорлықсыз тактика арқылы қоғамдық қысыммен халықтың талаптарына мойынсұнуға мәжбүр етуге болатынын атап көрсетті. Мартин Лютер Кинг осы мәтін туралы былай деді: "Бұл мен үшін өте маңызды, себебі бұл менің негізгі философиялық және теологиялық бағытымның бір бөлігі – махаббат туралы толық идея, махаббаттың барлық философиясы."

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Glossa Ordinaria: "Пайғамбар бұрын бізге зиян келтіретінге қарсы тұрмау керектігін, тіпті одан да көп зиянға дайын болу керектігін үйретті; енді ол бізге зиян келтіретіндерге махаббатты және оның нәтижелерін көрсетуді талап етеді. Бұрынғылары Заңның туралығын толықтыруға қатысты болса, осы соңғы нұсқау махаббат заңының толықтығына қатысты, яғни, Апостол айтқандай, ол – Заңның толықтығы." Августин: "Барлық адамзатты сүюге бұйрық берілгендігін Иеміз жартылай өлген адам туралы мысалмен көрсетті, ол бізге әрбір мұқтаж адамның біздің мейірімділігімізге лайық екенін үйретеді; және оны көрмейтін ешкімге бас тартуға болмайды, Иеміз: «Сені жек көретіндерге жақсылық жаса» дегенде." Августин: "Фарисейлердің әділдігінің дәрежелі болғандығы осыдан көрінеді, олар тіпті оларды жақсы көргендерді жек көретін. Сондықтан көршісін сүйетін адам, әлі де жауларын жек көретін болса да, бір сатыға көтеріледі; бұл «жауларыңды жек көр» деген сөзбен білдіріледі, ол әділдерге бұйрық ретінде емес, әлсіздерге жеңілдік ретінде түсінілуі керек." Glossa Ordinaria: "Бірақ білу керек, бүкіл Заңда «жауларыңды жек көр» деп жазылмаған. Бірақ бұл Скрипторлардың дәстүріне қатысты, олар осыны Заңға қосуды жөн санады, өйткені Иеміз Израиль ұлдарына жауларын қууға және Амалекті аспаннан жоюға бұйырған." Псевдо-Хризостом: "«Құмарлық жасама» деген сөз тәнге емес, рухқа айтылған, сондықтан тән өзінің жауын сүюге шамасы келмейді, бірақ рухқа шамасы жетеді; өйткені тәннің сүйіспеншілігі мен жек көруі сезімде, ал рухтың – түсінігінде. Егер біз өзімізге зиян келтіргенді жек көрсек, бірақ сол сезімге әрекет етпесек, біздің тәніміз жауымызды жек көретінін, бірақ жанымыз оны сүйетінін біліңіз." Ұлы Григорий: "Дұшпанға деген сүйіспеншілік оның табысына қайғырмағанда немесе құлдырауына қуанбағанда байқалады. Біз жақсылық жасағымыз келмейтін адамды жек көреміз және оның гүлденуіне жамандық тілейміз. Бірақ кейде қайырымдылықтан бас тартпай, жауымыздың құлауы бізді қуантады, ал оның жоғарылауы қызғанышсыз қайғы тудырады; атап айтқанда, оның құлауымен лайықты адам көтерілсе немесе оның табысымен лайықсыз адам төмендесе. Бірақ мұнда қырағылықты сақтау керек, өйткені өз жек көруімізді жасырып, басқалардың игілігімен жасырамыз. Күнәкардың күнәсіне қаншалықты мойынсұнуымыз керектігін және соттың әділдігіне қаншалықты мойынсұнуымыз керектігін білуіміз керек. Өйткені Құдай Тағала қатал күнәкарды жазалағанда, біз Оның соткер ретіндегі әділдігін мадақтап, құрып бара жатқандардың қасіретін бірге сезінуіміз керек." Glossa Ordinaria: "Шіркеуге қарсы тұратындар оған үш жолмен қарсылық көрсетеді: жек көрушілікпен, сөзбен және денеге азаптаумен. Ал Шіркеу оларды сүйеді, өйткені ол: «Дұшпандарыңды сүйіңдер, оларға жақсылық жасаңдар, өйткені олар сендерді жек көреді, және олар үшін дұға етіңдер, өйткені олар сендерді қудалап, жалған айып таққандар үшін дұға етіңдер» деп айтылған." Иероним: "Көптеген адамдар Құдайдың өсиеттерін өздерінің әлсіздігімен, қасиеттілердің күшімен емес, өлшейді, олар осы өсиеттерді орындау мүмкін емес деп санайды және жауларымызды жек көрмеу жеткілікті ізгілік дейді; бірақ оларды сүю – адам табиғатынан тыс бұйрық. Бірақ Мәсіх мүмкін емес нәрселерді емес, кемелділікті талап етеді. Дәуіттің Саул мен Абессаломға деген мінезі осындай еді. Шейіт Степан да оның жаулары оны таспен атқанда олар үшін дұға етті, ал Пауыл өзінің қудалаушылары үшін анафема болуын тіледі. (Рим. 9:3) Иса пайғамбар да осыны үйретті және осылай істеді, «Әке, оларды кешіре гөр, олар не істеп жатырғанын білмейді» деді. (Лұқа 23:34)." Августин: "Бұл шын мәнінде Құдайдың кемелді ұлдарының үлгілері; бірақ әр сенуші осы мақсатқа ұмтылуы керек, Құдайға дұға ету арқылы іздеуі керек және өзінің адам рухын осы мінезге көтеру үшін өзімен күресуі керек. Алайда, бұл үлкен бата біздікіне күнә жасағандарды кешіргеніміздей, біздікіне күнә жасағандарды кешіре гөр деп дұға еткен кезде естіледі деп сенетін көпшілікке берілмейді."