Кіріспе

АҚШ-тың 25 центтік монетасы 1916-1930 жылдары соғылған. "Тұрған бостандық" – 1916 жылдан 1930 жылға дейін АҚШ Монета үйі шығарған 25 центтік монета. Ол 1892 жылдан бері шығарылып келген Барбер кварталының орнын басады. Монетаның бір жағында бостандық құдайы, екінші жағында ұшып бара жатқан бүркіт бейнеленген, оны американ мүсіншісі Хермон Аткинс МакНейл жасаған. 1915 жылы Монета жасау басқармасының директоры Роберт В. Вулли, заң жаңа дизайн талап етеді деп қате ойлағандықтан, Барбердің ондық, тоқсандық және жарты долларлық монеталарын ауыстыруға кірісті. МакНейл Либертидің шабуылға қарсы күзетте тұрған бейнесін көрсететін әскери стильдегі дизайн ұсынды. Монета жасау о бастағы дизайнда өзгерістер енгізуді талап етті, ал МакНейлдің жаңартылған нұсқасында мұхиттарды бейнелеу үшін дельфиндер қосылды. 1916 жылдың соңында Монета үйінің қызметкерлері МакНейлмен ақылдаспай-ақ дизайнда маңызды өзгерістер жасады. Скульптор 1917 жылдың қаңтар айында жаңа монетаны алғаннан кейін өзгерістерге наразылық білдірді. Монета жасау зауыты МакНейлге монетаны қалауынша қайта жасауға рұқсат беретін арнайы заң қабылдады. Скульптор жасаған өзгерістердің бірі – Либертидің бұрынғыда ашық қалған кеудесін жабатын тізбекшен жилеттің қосылуы. Айналымда монетаның күні тез тозып, 1925 жылы Монета жасау осы мәселені шешу үшін дизайнда өзгерістер жасады. "Тұрған бостандық" кварталы 1931 жылы шығарылуы тоқтатылды, ол жылы кварталдар соғылмады. Конгресс актісі бойынша, бірінші президенттің бейнесі салынған Вашингтон кварталы 1932 жылы оның туғанына 200 жыл толуын мерекелеу үшін енгізілді.

Дизайн

Төртіншіліктің аверсі үшін модельдің кім екені белгісіз. 1917 жылдың мамыр айында «Еркіндік» бейнесіне модель ретінде Дорис Дошер таңдалды, ол кейін Дорис Дори есімімен белгілі болған үнсіз фильмдерде ойнады. Бұл көп жылдар бойы қабылданды. Дошер «тоқсандық қыз» деп аталды және 1970 жылы 88 жасында қайтыс болды. 1972 жылы, МакНейлдің қайтысынан кейін ширек ғасыр өткен соң, газеттерде нақты модельдің сол кезде 92 жастағы Бродвей актрисасы Ирен МакДауэлл болғаны хабарланды (ол келесі жылы қайтыс болды). Оның есімі күйеуінің (МакНейлдің теннис серіктесінің бірі) келіспеуі себепті жасырылған екені айтылды. 2003 жылғы желтоқсандағы «The Numismatist» журналындағы мақаласында Тимоти Б. Бенфорд кіші, бұл алдаудың МакНейлдің әйелін шатастыру мақсатында жасалғанын, себебі ол МакДауэллді романдық бәсекелес ретінде қарастырған, деп болжайды. 1982 жылы Дошердің жесірі, МакДауэллдің мәлімдемесіне қарамастан, әйелі тоқсандыққа модель болғанын мәлімдеді. МакНейл аверс үшін екі эскиз ұсынды: біреуі қабылданды, екіншісі, оңға қарап тұрған «Еркіндік» бейнесі, ол 1921 жылы «Peace dollar» дизайны конкурсында өзгертілген түрінде қайта ұсынылды, бірақ тағы да сәтті болмады. Қабылданбаған эскизде МакНейлдің «Еркіндігі» сол қолында зәйтүн бұтағын ұстап, оң қолымен кең қылыштың сабын ұстап, алға еңкейген. Бюретттің сөзіне сәйкес, бұл эскиз Бірінші дүниежүзілік соғыстағы соғысқан тараптарға Американың бейбітшілікке ұмтылып, сонымен бірге соғысуға дайын екенін жеткізу мақсатында жасалған. МакНейлдің қабылданған аверсі де аз ғана әскерилік сипатта емес; оның «Еркіндігі» көрерменге оң жағымен (геральдикалық шығысқа қарай) Еуропа соғысының бағытында бет бұрады, ал оның қалқаны да сол бағытқа қараған. Ол «Құдайға сенемін» деп жазылған қабырғадағы қақпадан өтіп бара жатқанда зәйтүн бұтағын ұстап тұр, ал «сенім» сөзіндегі «U» әрпі V пішіндес. МакНейл аверстің «бейбітшілікті қорғау үшін алға қадам басуын» бейнелейтінін айтты. Көркемтанушы Корнелиус Вермеулдің пікірінше, «Еркіндік Парфенонның Афинасы ретінде бейнеленген, алға қадам басып тұрған күшті әйел», және оның қалқанындағы «Жұлдыздар мен жолақтар» болмаса, «бұл амазонканың барлық басқа да ерекшеліктері Фидий мен Праксительдің арасындағы кезеңдегі грек мүсіндерін еске салады, б.з.д. 450-350 жылдар». МакНейлдің «Еркіндігі» 1924 жылдан 1927 жылға дейін «Columbia Pictures Corporation» компаниясының алғашқы логотипі ретінде пайдаланылды, бірақ оған ұзын шаш қосылды. Вермеулдің айтуынша, аверстің артындағы ұшқан бүркіт 1836 жылғы Гобрехт долларының бүркіті, бірақ бұрынғы кескіндегідей емес, солдан оңға қарай ұшып барады. Ол 1917 жылғы өзгеріске риза болды, себебі ол оны аз қылықты деп есептеді. Вермеул кері жағындағы бейнелердің американдық монеталардағы бүркіттердің натуралистік бейнелерінің соңының басталуын (кем дегенде сол дәуір үшін) атап өтті, 1970 жылы 1921 жылдан кейін олардың геральдикалық сипатта бейнеленуге бейім екенін айтты.

Өзгерістер

1916 жылдың соңында Монетахана 1917 жылы қолданылатын суретті қатайтумен, содан кейін жаңа жыл басталғаннан кейін жаңа тоқсандарды жаппай соғуға дайындық жұмыстарын бастады. Кішкентай бөлшектерге үлкен сұраныс болды: Монетахана қызметкерлері 1916 жылы Барбердің бір де бір монетасын соғуды үміттенген еді, бірақ қажеттілікті қанағаттандыру үшін оны көп мөлшерде жасауға тура келді. Жаңа тоқсандар соғылғаннан кейін, жаңа бөлшектер жиналып қалады деп қорқып (әсіресе 1916 жылғы аз таралған монета), фон Энгелькен өзінің бұйрығысыз ешбір монетаны шығармауға нұсқау берді. Дегенмен, жаңа тоқсандардың аз мөлшері лауазымды тұлғалар мен белгілі нумизматтарға қолжетімді болды. Дельфин суреті ресми түрде қабылданғаннан бері Монетаханадан хабар алмаған МакНейл қаңтар айының басында газеттен Монетахана оның тоқсандарын соға бастағанын оқыды. Ол 6 қаңтарда фон Энгелькенге 5 долларлық ақша жөнелтуді қоса жазып, 20 жаңа монетаны жіберуін сұрады. Монетахана оның суреттеріне не істегенін көргеннен кейін, МакНейл фон Энгелькенге қайта хат жазып, өзгерістердің көркемдік мәнін қатты сынады, сондықтан Монетахана директоры монеталарды шығаруға тыйым салды. Мысалы, бүркіттің төменгі орналасуы оның жерге қонуға дайын тұрғанын көрсетті – қырыққан тырнақтары биіктікте ғана болатын күйде. Фон Энгелькен мүсіншінің наразылығы жария етіліп, оған жауап берілмесе, Монетахана күлкіге қалдырады деп қорықты. 10 қаңтарда МакНейл Филадельфия Монетаханасы мен оның граверлік бөлімін аралады. Оның сапары туралы жазбалар жоқ, бірақ фон Энгелькен сол күні Вашингтондан Филадельфияға телефон соғып, жаңа тоқсандар Монетаханадан шығармауын қамтамасыз етті. МакНейлдің хатын алғаннан кейін фон Энгелькен мүсінші және Көркемөнер комиссиясының мүшесі Герберт Адамспен, сондай-ақ Комиссия төрағасы Чарльз Мурмен кеңесті. Фон Энгелькен тоқсанның дизайны МакНейлдің тілегін қанағаттандыру үшін өзгертілуі мүмкін екеніне келісті. Хат алмасуы болмаса да, Монетахана директоры мен мүсінші келесі бірнеше күнде телефон арқылы сөйлескен болуы мүмкін, өйткені 17 қаңтарда фон Энгелькен хатшы МакАдуға хат жіберіп, МакНейлге дизайнды өзгертуге рұхсат беру үшін дискрециялық құқық сұрады. МакАду МакНейлді Вашингтонға кездесуге шақырды, содан кейін фон Энгелькенге МакНейлге Филадельфия Монетаханасында қажет болатын барлық құрал-жабдықтар мен көмек көрсетуді тапсырды – фон Энгелькен мүсіншінің есебінен қайта жасауды жоспарлаған еді. 17 қаңтарда Монетахана 1916 және 1917 жылдардағы алғашқы "Тұрған бостандық" тоқсандарын айналымға шығарды. 1917 жылдың 30 қаңтарында фон Энгелькен Джойске МакНейлге толық мүмкіндік беруді тапсырды және Монетахана бастығына "Мырза Барбердің қарсылықтарын өзі үшін сақтауын, ал МакНейлдің осында екенін" айтты. Барбердің 37 жылдық қызметінде жұмыс істеген Джордж Т. Морган МакНейлге көмектесу үшін тағайындалды. МакНейл алдыңғы жылы Монетахана мақұлдаған аверстің екі нұсқасының ең жақсы элементтерін алуға үміттенді. Бостандық фигурасы екінші нұсқадан алынды; қалған барлық элементтер бірінші нұсқадан алынды. Бостандықтың оң жақ көкірегіне ешқандай өзгеріс енгізілмеді, бірақ дельфиндер өз орнына қайта қойылмады. Алайда, Морган сол кездегі граверлік технологияны ескере отырып, екі аверсті біріктіре алмады, яғни монетаны МакНейл толығымен қайта жасауы керек еді. Оның ақпан айының ортасында аяқталған жаңа нұсқасы тұңғыш рет Бостандықтың көкірегін жауып, оған тізбекті жейде кигізді. Бурдет бұл өзгеріс МакНейл үшін ерекше емес екенін айтады, ол әйелдердің кейіптерін көкіректерін жауып тұратын киіммен киіп жүрді, мысалы, сол кездегі "Интеллектуалды даму" мүсіні сияқты, сонымен қатар 1917 жылдың ақпан айында АҚШ Германиямен соғысқа бет бұрған кезде халықаралық жағдайдың нашарлауын көрсетті. Кері жағында бұркіттің орны көтерілді; кері жағындағы он үш жұлдыздың үшеуі құс пен "Quarter Dollar" сөздерінің арасында орналастырылды. Сондай-ақ, "QUARTER DOLLAR" және "UNITED STATES" сөздерінің арасындағы нүкте алынып тасталды. Аверстің қайта дизайны көкіректі әдепсіздікпен немесе қоғамдық наразылыққа жауап ретінде жапқан деген тұрақты аңызға әкелді. Брин былай деді: "Адамгершілікті қорғаушылар өздерінің "Адамгершілікті жою қоғамы" арқылы бірден Қаржы министрлігіне осы "адамгершілікке жатпайтын" монеталарға берілген рұқсатты қайтарып алу үшін саяси қысым жасай бастады". Рон Гут пен Джефф Гарретт АҚШ монеталары туралы кітабында "Бостандықтың... жабуы МакНейлдің рұқсатынсыз жасалған өзгеріс болды" деді. Нумизмат тарихшысы Дэвид Ланге қоғамдық наразылықтың ешқандай дәлелі жоқ екенін мойындайды, бірақ монетаны өзгерту туралы шешім "Қаржы министрлігінің наразылығынан туындаған болуы мүмкін" деп санайды. Нумизмат Рей Янг 1979 жылғы "Coins" журналындағы мақаласында қайта дизайн "символизмден туындады" деп болжады. "Егер Бостандық өзінің жауына қарсы тұрса, ол қорғалған күйде тұруы керек – жауына "жалаңаяқ" емес". Осылайша, соғыс бұл өзгеріске қоғамдық наразылықтан гөрі көбірек әсер еткен болуы мүмкін".

Фон Энгелькен Федералды жер банкінің үшінші округінің президенті болуды қалаған. Ол 8 ақпан 1917 жылы осы лауазымға тағайындалды, бірақ 20 ақпанға дейін Монетахана директоры қызметін атқаруын жалғастырды; оның ізбасары Реймонд Т. Бейкер 10 ақпан күні ұсынылды. Жаңа тоқсан жұмысы Басты гравер Барбердің 77 жасында 18 ақпан күні қайтыс болуынан қысқа уақытқа тоқтатылды. Фон Энгелькеннің қызметіндегі соңғы әрекеттерінің бірі Барбердің ізбасары Морганды тағайындауды ұсынды, ол кейін Уилсоннан ұсынылып, Сенатпен бекітілді. 1917 жылдың ақпан айында қызметке кірген Бейкер тоқсанның қайта дизайнымен танысты. Басқа Қаржы министрлігінің шенеуніктерімен кеңескеннен кейін, ол қайта дизайн 1890 жылғы заңға қайшы келеді және Конгрестен заң қабылдауды талап етеді деп шешті. МакАду келісіп, 1917 жылдың 16 сәуір күні Өкілдер палатасының Монеталар, салмақтар және өлшемдер комитетінің төрағасы Уильям А. Эшбрукке (Огайо штаты, демократ) хат жазды. Эшбрук белгілі монета коллекционері болды. МакАду қайта дизайн қажеттігін түсіндірді: "Түпкілікті қалыптар жасалғаннан кейін суретші олар түпнұсқа суретке сәйкес келмейтінін және монетаның көркемдік құндылығы мен сыртқы түрін жақсарту үшін заң көздеген шағын өзгерістер жасауға болатынын анықтады". Өзгеріске рұқсат беру туралы заң 1917 жылдың 30 сәуір күні Сенатта талқыланды; Оклахома сенаторы Роберт Л. Оуэн монеталар жиналмайтыны үшін өзгеріс қажет екенін мәлімдеді. Вайоминг сенаторы Фрэнсис Е. Уоррен Монетахананың бұрын монета дизайндарын түзету үшін заң қабылдауына түскенін және шенеуніктер монеталар айналымға түспей тұрып жиналатынын қамтамасыз етсе, жағдай оңайырақ болар еді деп шағымданады. Дегенмен, заң қабылданды. Өкілдер палатасындағы мәселе 25 маусымда Эшбрук басшылығымен көтерілді, ол әріптестеріне шығарылған дизайн суретшінің түсінігіне сәйкес келмейтінін және монеталар жақсы жиналмайтынын айтты. Палатадағы дебат заңның Монетаханаға өзгерісті 1918 жылдың шілдесіне дейін жасауға мүмкіндік беретініне бағытталды, өйткені Эшбрук Монетахана жаңа дизайнды дайындағаннан кейін заң қабылдануын күтіп отыр. Бір конгрессмен мерзімін 1917 жылға өзгерту туралы түзету ұсынды, ал басқалары оны қолдады, бірақ Сенат қайта әрекет етуі қажет болғандықтан олар тыйым салды. Заң Палатадан қабылданды және 1917 жылдың 9 шілдесінде заң күшіне енді. Тамызда МакНейл Джойске қайта жасалған монетаның үлгілерін сұрап хат жазып, оның дизайнына сәйкес соғылып жатқанына қуанды.

Өндіріс және жинау

"Стандартты бостандық" тоқсаны 1916 жылдан 1930 жылға дейін Филадельфия монетаханасында соғылды, 1922 жылды қоспағанда, онда ешқандай монетаханада тоқсандар соғылмаған. Ол 1917 жылдан бастап Денвер мен Сан-Францискода азырақ шығарылды. Денвердің "D" немесе Сан-Францисконың "S" белгісі қабырғаның төменгі жағында, Либертидің көрінетін аяғының сол жағында болуы мүмкін. Бұл серияның маңызды күні – 1916 жыл, оның 52 000 данасы соғылды. Ол тіпті жақсы жағдайда болса да, 3 250 долларға сатылады. Филадельфиядан 1921 жылғы және Сан-Францискодан 1923 жылғы шығарылымдар да қымбат, тіпті "Жақсы 4" және "Жақсы 8" бағаланған монеталар үшін жүздеген доллар тұрады. "Стандартты бостандық" тоқсаны – 20-шы ғасырдағы тұрақты шығарылатын АҚШ монетасы, ол үшін сынама монеталар соғылмаған. Алайда, 1917 жылғы 1-типті шығарылымның бірнеше үлгілері (яғни, 1917 жылдың басында МакНейл дизайнын қайта қарастырғанға дейін жасалған монеталар) бар. Брин алты белгілі, барлығы ерекше өткір орталық бөлшектерімен хабарлаған. Жыл соңында пайдаланылмаған қалыптарды келесі жылдың күнін көрсету үшін қайта кесу – Монетаханада ұзақ жылдар бойы қолданылып келген тәжірибе. 18-19 ғасырларда қалыптарды жасау қиын әрі қымбат болған. Қалыптарды жасау арзандаған сайын, бұл практика 20-ғасырдың басында тоқтатылды. Алайда, Сан-Франциско монетаханасы қолданбаған 1917 жылғы S типті 2 қалыбы қайта кесіліп, бірнеше мың 1918 жылғы S тоқсаны соғылды. Олардың саны аз, ал монеталардың бағасы тіпті жақсы сақталған жағдайда да мыңдаған долларды құрайды. 1924 жылдың соңында Монетахана қызметкерлері айналымдағы тоқсандықтармен мәселе бар екенін анықтады. Монеталар күні мүлдем тозған күйде Монетаханаға қайтарылып келді. Конгресстен жаңа заң қабылдауға ниеті жоқ Монетахана қызметкерлері күнді дизайнға көтерілгеннен гөрі, оны дизайнға кіргізілген түрінде жасады. Бұл өзгеріс мәселені шешті; 1925 жылдан бастап тоқсандықтар төменгі сапада жиі кездеседі және арзанға түседі, себебі олар күндері сақталған күйде жетіп келді. Бұл әрекет Морган басқарған граверлік бөлімнің соңғы әрекеттерінің бірі болды, ол 1925 жылдың 4 қаңтарында қайтыс болды және оның орнын Джон Р. Синнок басты. Бұл өзгеріс 1927 жылғы S тоқсанының (396 000 дана соғылған) 1923 жылғы S тоқсанынан (1 360 000 дана соғылған) айналымдағы сапасымен әлдеқайда арзан болуын қамтамасыз етті, бірақ 1927 жылғы S айналымсыз сапасымен қымбат. 1931 жылы тоқсандықтар соғылмады; Депрессия салдарынан саудада оларға сұраныс болған жоқ. 1930 жылдан бастап Джордж Вашингтонның 1732 жылы туған күнінің екі жүз жылдығын атап өтуді ұйымдастырушылар арасында 1932 жылы тұрақты шығарылым ретінде соғылатын Вашингтонның жарты долларын іздеу үшін күш-жігер жұмсалды. 1931 жылдың ақпанында Вашингтонды еске алу туралы заң жобасы Конгресске енгізілгенде, ол жарты доллар емес, тоқсандықты өзгертті. Өзгерістің себептері жазылмағанымен, Палатаның монета жасау комитеті "жаңа дизайн қазіргі ширек доллар түрін алмастыратын болады", ол "халыққа таныс номиналда" және "қазір шығарылып жатқан қанағаттанарлықсыз дизайнның орнын алады" деп мәлімдеген меморандум шығарды. Конгресс 1931 жылдың 4 наурызында акт қабылдады, ал жаңа Вашингтон тоқсаны 1932 жылы соғыла бастады, бұл "Стандартты бостандық" сериясын аяқтады. Дегенмен, көптеген "Стандартты бостандық" тоқсандары 1964 жылы күміс монеталарды халық жинап ала бастағанға дейін айналымда болды, бұл қарапайым металлдан жасалған монеталарға өтуге себеп болды. 2015 жылы АҚШ Монетаханасы 1916 жылы алғаш шығарылған үш күміс монетаны алтыннан коллекционерлерге ұсыну жоспарларын жариялады. Аверске оның салмағы мен сынамасы жазылады, сондықтан техникалық тұрғыдан алтын монета болады. Тоқсандық 1916 жылғы түпнұсқаға сәйкес келеді, көкірегі ашық. Вест-Пойнт монетаханасында 100 000-нан артық монета соғылмады (монетадағы "W" белгісі осы типтегі барлық басқа монеталардағыдай орналасқан).