Италияның саяси жүйесі

Кіріспе

Италияның саяси жүйесі Италияның саясаты көппартиялық парламенттік республика арқылы жүзеге асырылады. Италия 1946 жылдың 2 маусымынан бері демократиялық республика болып табылады, сол кезде монархия халықтық референдум арқылы жойылды және 1948 жылдың 1 қаңтарында жарияланған конституцияны әзірлеу үшін құрылтай жиналысы сайланды. Атқару билігі Министрлер кеңесі арқылы жүзеге асырылады, оны Премьер-министр басқарады, ол ресми түрде «Кеңес Төрағасы» (Presidente del Consiglio) деп аталады. Заң шығару билігі негізінен Парламенттің екі палатасына, ал екінші деңгейде заң жобаларын ұсына алатын және екі палатада да көпшілікке ие болатын Министрлер Кеңесіне жүктелген. Сот билігі атқару және заңнамалық биліктен тәуелсіз. Оған Мемлекет басшысы болып табылатын Президент басшылық ететін, бірақ бұл лауазым барлық тармақтардан бөлек болатын Сот билігінің Жоғары кеңесі жетекшілік етеді. Қазіргі президент – Серджио Маттарелла, ал қазіргі премьер-министр – Джорджия Мелони. Economist Intelligence Unit 2019 жылы Италияны «кемшіліктері бар демократия» деп бағалады. 2023 жылғы V Dem Демократия индексі бойынша Италия әлемдегі сайлау демократиясы ең жоғары дамыған 21-ші ел болды. Италия саясатына жиі қысқа мерзімді коалициялық үкіметтерге әкелетін жоғары деңгейдегі фрагментация және тұрақсыздық тән. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері Италияда 69 үкімет болды, яғни әр 1,11 жыл сайын орташа есеппен бір үкімет ауысты.

Үкімет

Италия конституциясы Италиядағы Азамат соғысында нацистік және фашистік күштерді жеңуге үлес қостан антифашистік күштердің өкілдері құрған Конституциялық Ассамблеяның жұмысының нәтижесі болып табылады. Италия Конституциясының 1-бабында былай делінген:

Италия – еңбекке негізделген демократиялық республика. Егемендік халыққа тиесілі және оны халық Конституцияның нысандары мен шектерінде жүзеге асырады. Италия Конституциясының 1-бабы Италияның демократиялық республика екенін мәлімдеп, 1946 жылғы 1 маусымда өткен конституциялық референдумның нәтижелерін салтанатты түрде жариялайды. Мемлекет – билік басындағы монархтың мұрагерлік меншігі емес, ол баршаға тиесілі Res Publica болып табылады. Республиканы уақытша басқаруға шақырылған адамдар ие емес, қызметкерлер; ал басқарылатын адамдар – қарапайым субъект емес, азаматтар. Ал егемендік, яғни бүкіл қоғамды қамтитын шешімдер қабылдау билігі, демократия тұжырымына сәйкес халыққа тиесілі, грек тілінен «демос» (халық) және «кратия» (күш) сөздерінен шыққан. Дегенмен, бұл билік еркіндікпен емес, заң үстемдігімен белгіленген нысандар мен шектерде жүзеге асырылуға тиіс.

Мемлекет басшысы

Мемлекет басшысы ретінде Италия Президенті, ресми түрде Италия Республикасының Президенті деп аталады, ұлттық бірлікті көрсетеді және Италия саясатының Конституцияға сәйкес келуін қамтамасыз етеді. Бұл міндеттер бұрын Италия Короліне жүктелген. Италия Президенті Италия Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы және Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы болып табылады. Президенттің өкілеттік мерзімі жеті жылды құрайды. Екі палата бірлесіп, толыққанды екіпалаталы жүйені құрайды, яғни олар бірдей функцияларды орындайды, бірақ оны жеке-жеке іске асырады. Депутаттар палатасы, итальяндық парламенттің төменгі палатасы, 400 мүшеден тұрады, олардың 392-сі итальяндық сайлау округтерінен, ал 8-і шетелде тұратын итальяндық азаматтардан сайланады. Депутаттар палатасының мүшелері «Құрметті» (итальянша: Onorevole) атағымен аталады және Римдегі Монтечиторио сарайында жиналады. Республика Сенаты, итальяндық парламенттің екіпалаталы жүйесінің жоғарғы палатасы, 200 мүшеден тұрады, олардың 196-сы итальяндық сайлау округтерінен, ал 4-і шетелде тұратын итальяндық азаматтардан сайланады. Бұған қоса, өмір бойына сенаторлардың (senatori a vita) саны өзгеріп отырады (қазіргі уақытта 6), олар Республика Президенті тарапынан тағайындалады немесе бұрынғы Республика Президенттері ретінде заңды түрде тағайындалады. Сенат мүшелері «Сенатор» немесе «Құрметті Сенатор» (итальянша: Onorevole Senatore) атағымен аталады және Римдегі Мадама сарайында жиналады.

Атқарушы билік

Конституция Италия үкіметін Италия кеңесінің төрағасы (Италия Премьер-Министрі) және министрлерден құралған деп белгілейді. Италия Президенті Премьер-Министрді тағайындайды және оның ұсынысы бойынша, үкімет кабинетін құрайтын министрлерді бекітеді. Премьер-Министр Италия Республикасының үкімет басшысы болып табылады. Италия Премьер-Министрінің қызметінде қалуы үшін Италия Парламентінің сенімі қажет. Италия Премьер-Министрі Министрлер Кеңесінің төрағасы болып табылады, ол атқару билігін жүзеге асырады және бұл лауазым көптеген басқа парламенттік жүйелердегідей. Италияның ресми ішкі тәртібіне сәйкес, бұл лауазым Италия Президентінен және заң шығарушы палаталар басшыларынан кейін төртінші ең жоғары мемлекеттік лауазым болып саналады. Министрлер Кеңесі Италия үкіметінің басты атқару органы болып табылады. Оның құрамына Кеңес төрағасы (Италия Премьер-Министрі), барлық министрлер және Кеңес төрағасының орынбасары кіреді. Министрлердің орынбасарлары мен кіші министрлер үкімет құрамына кіреді, бірақ Министрлер Кеңесінің мүшелері емес.

Сот тармағы

Италия заңдары өндіріс көздерінің көптігімен сипатталады. Бұл көздер иерархиялық жүйеде орналасқан, онда төменгі деңгейдегі көздің ережесі жоғарғы деңгейдегі көздің ережесімен қайшы болмайды (көздердің иерархиясы). 1948 жылғы Конституция – басты көз. Конституцияда әділеттік халық атынан іске асырылады және судьялар тек заңға ғана бағынады делінген. 2014 жылдың қараша айында Италия Халықаралық соттың міндетті юрисдикциясын қабылдады.

Саяси партиялар мен сайлаулар

2021 жылға дейін барлық сайлауларда дауыс беруге жол берілетін ең төменгі жас 18-ге тең болды, бірақ Сенат сайлауларында бұл жас 25-ке дейін көтерілді. Конституциялық заң № 1/2021 бекітілгеннен кейін Республика Сенатының дауыс беруге жол берілетін ең төменгі жасы Депутаттар Палатасының жасына (18 жас, бұрынғы 25 жас емес) теңестірілді. 2022 жылғы Италиядағы жалпы сайлау – екі палатаның да сайлау құрамы бірдей болған алғашқы сайлау болды.

Депутаттар палатасы

+КоалицияПартияОрындықтар%Орталық-оң коалицияИталияның бауырлары 11929.7Лига 6616.5[[Forza Italia (2013) 4511.2Модераттар 71.7Жалпы орындықтар23759.2Орталық-сол коалицияДемократиялық партия IDP 5714.4Жасылдар мен солшылдар альянсы123.0Еуропаны көбірек 20.5Азаматтық міндеттеме 10.5Аоста алқабы 10.5Жалпы орындықтар6817.0Бес Жұлдыз Қозғалысы 5213.0Әрекет – Италия тірі 215.2Оңтүстік Тироль халық партиясы 30.7 Оңтүстік Солтүстікке шақыру 10.25Шетелдегі итальяндардың бірлестік қозғалысы 10.25Жалпы 400100

Республика Сенаты

КоалицияПартияОрындықтар%Орталық оңшыл коалицияИталияның бауырлары 6532.5Лига 3015.0[[Forza Italia (2013) 189.0Модераты 21.0Жалпы орындықтар11557.5Орталық солшыл коалицияДемократиялық партия IDP 4020.0Жасылдар мен солшылдар альянсы42.0Жалпы орындықтар4422.0Бес Жұлдыз Қозғалысы 2814.0Әрекет Италия Viva94.5Оңтүстік Тироль халықтық партиясы21.0Оңтүстік Солтүстікке шақыру 10.5Шетелдегі итальяндардың қауымдастық қозғалысы 10.5Жалпы200100

Саяси партиялар

Италияның өзін-өзі жаңартуы 1992-1997 жылдар аралығында саяси ландшафтты өзгертіп жіберді. Сыбайлас зерттеулері мыңдаған саясаткерлерге, әкімшілерге және кәсіпкерлерге тиді; пропорционалдық жүйеден қосымша депутаттық жүйеге (өкілдік алу үшін ұлттық дауыс берудің кемінде 4% жинау талабымен) көшу де саяси ландшафтты өзгертті. Партиялық өзгерістер ауқымды болды. Христиан-демократиялық партия таратылды; Италия халық партиясы және Христиан-демократиялық орталық құрылды. Социалистер сияқты басқа да ірі партиялар қолдауының төмендегенін көрді. Жаңа либералдық қозғалыс – Forza Italia, орташа көзқарастағы сайлаушылар арасында кең қолдауға ие болды. Ұлттық Альянс неофашистік Италия әлеуметтік қозғалысынан (MSI) бөлінді. 1995 жылғы сәуірдегі аймақтық сайлауда екі ірі коалиция пайда болды (біреуі орталық-сол, екіншісі орталық-оң). 1996 жылғы жалпыұлттық сайлауда орталық-сол партиялары «Зәйтүн ағашы» коалициясын құрды, ал орталық-оң партиялары «Азаттықтар үйі» аясында қайта бірікті. Бұл коалициялар 2001 және 2007 жылғы жалпыұлттық сайлауларда да сақталды. Бұл қалыптасып келе жатқан екіполярлы жүйе соғыстан кейінгі кезеңнің фрагментті, көп партиялық саяси ландшафтынан күрт айырмашылықты білдіреді, бірақ 1999, 2000 және 2009 жылдары шағын партиялардың ықпалын одан әрі шектеу мақсатында өткізілген референдумдардың сәтсіз аяқталуына байланысты, ол бір деңгейге жеткендей көрінеді.

Өңірлік үкіметтер

Бес аймақ (Аоста аңғары, Фриули-Венеция-Джулия, Сардиния, Сицилия және Трентино-Альто-Адидже/Сюдтирол) оларға әртүрлі деңгейде автономия беретін арнайы харталарға ие. Бұл харталардың негізгі себебі көбінесе маңызды тілдік және мәдени азшылықтардың болуы, бірақ Сицилия жағдайында бұл сепаратистік қозғалыстарды басу үшін жасалды. Қалған 15 аймақ іс жүзінде 1970 жылы құрылды, бірақ олардың идеясы бұрыннан бар еді.

Бірінші республика: 1946-1994

1945 жылдан бері үкіметтер жиі ауысып келеді, тіпті осы уақыт ішінде 66 үкімет болды. Соғыстан кейінгі кезеңнің көп бөлігінде Христиан-демократиялық партияның (ХДП) басымдығы Италияның саяси жағдайына сабақтастық пен салыстырмалы тұрақтылық сыйлады, негізінен Италия Коммунистік партиясын (ІКП) биліктен шеттету арқылы аймақтағы Қырық жылдық соғыс тепе-теңдігін сақтауға бағытталды (1947 жылғы мамырдағы дағдарысқа қараңыз). Италиялық коммунистер 1948 жылға дейінгі ұлттық біріктіру үкіметтерінде ғана қатысты, онда олардың партиясының хатшысы Палмиро Тольятти Әділет министрі болды. 1948 жылы жалпы сайлау құқығымен өткен алғашқы демократиялық сайлауда Христиан-демократиясы мен одақтастары Италия Коммунистік және Социалистік (ІСП) партияларының халық фронтынан жеңіске жетті, содан кейін Италия Коммунистік партиясы үкіметке енген жоқ. Бұл жүйе "кемшікті биполярлық" деп аталды, бұл Франция, Германия, Ұлыбритания және АҚШ сияқты басқа батыс елдеріндегі оң және солшыл партиялардың үкіметте кезектесіп отыратын нақты биполярлыққа сілтеме жасады. Сонымен қатар, Италиядағы оң және солшыл партиялар арасындағы соғыстан кейінгі шиеленістердің күшеюі көптеген радикалды сол және оң жақтағы террористік ұйымдардың пайда болуына және таралуына әкелді.

Социалистердің үкіметке кіруі

1960 жылдары Бірінші Республикадағы басты оқиға – Италия Социалистік партиясының үкіметке кіруі болды, себебі Христиан Демократиясының (ХД) ықпалының төмендеуі оларды осы одақты қабылдауға мәжбүр етті. 1960 жылы Италия Азамат соғысының (1943–1945) салдарынан таратылған Республикалық Фашистік партияның жалғыз саяси қалдығы саналатын, неофашистік және өте оңшыл Италия Әлеуметтік Қозғалысын (ИӘҚ) Тамброни кабинетіне қосуға жасалған тырысқан сол жылдың жазында қысқа мерзімді тәртіпсіздіктерге әкелді. Нәтижесінде Фернандо Тамброни Италия Премьер-министрі лауазымынан Христиан Демократы Аминторе Фанфанимен ауыстырылды. Алдо Моро, солшыл көзқарастағы Христиан Демократ, Христиан Демократиясы мен Италия Социалистік партиясы арасындағы одақтың бастамашысы болды. Ол кейіннен «тарихи келісім» деп аталған келісім арқылы Италия Коммунистік партиясын да қосуға тырысты. Алайда, бұл келісімге қол жеткізуге жасалған тырыс 1978 жылы «Қызыл Бригадалар» (ҚБ) экстремистік солшыл террористік ұйымының Алдо Мороны ұрлап, өлтіруімен тоқтатылды. Италия Коммунистік партиясы сол кезде Батыс Еуропадағы ең ірі коммунистік партия болып есептелді және өмірінің соңына дейін солай болды. Олардың көптеген мүшелерді тартуға қабілеттілігі негізінен олардың прагматикалық ұстанымына, әсіресе саяси экстремизмді қабылдамауына және Кеңес Одағынан тәуелсіздікке ұмтылуына байланысты болды (Еурокоммунизм туралы көріңіз). Италия Коммунистік партиясы Эмилия-Романья және Тоскана сияқты аймақтарда ерекше күшті болды, онда коммунистер тұрақты үкіметтік лауазымдарға сайланды.

Қорғасынның ұзақтығы

1969 жылдың 12 желтоқсанында «Қорғасын жылдар» деп аталатын экстремистік сол және оңшыл саяси терроризмнің шамамен он жылдық кезеңі Милан қаласының орталығындағы Пьяцца-Фонтанадағы жарылыстан басталды. Кейіннен неофашист Винченцо Винчигерра бұл жарылысты Италия мемлекетін төтенше жағдай жариялауға итермелеу үшін жасалған, соның нәтижесінде билікті нығайтуға бағытталған әрекет деп мәлімдеді. Банкте болған жарылыстан жиырмаға жуық адам қаза тапты, ал бастапқыда анархист Джузеппе Пинелли кінәланды. Бұл айыптама солшыл айналымдарда, әсіресе Маошыл студенттік қозғалысында қызу пікірталас тудырды. Бұл қозғалысты сол жылдары Милан университеттерінің студенттері қолдады және жарылыстың фашистік операция екенін айтты. Олардың болжамы кейіннен расталды, бірақ бұл үшін көп жылдық қажырлы тергеулер қажет болды. Кернеу стратегиясы оңшыл террористер жасаған жарылыстарды солшылдарға таңуға бағытталды. 1980 және 1990 жылдары Ordine Nuovo және Avanguardia Nazionale сияқты фашистік «қара террористер» бірнеше террористик шабуылдарға жауапты екені анықталды. Саяси спектрдің екінші полюсіндегі солшыл Қызыл бригадалар белгілі бір адамдарды өлтірді, бірақ соқыр жарылыстарға қатыспады. Қызыл бригадалар социалистік журналист Уолтер Тобагиді өлтірді және ең танымал операциясы барысында коммунистік партияны үкіметке «тарихи келісім» (Compromesso storico) арқылы тартуға тырысқан Христиан демократиясының президенті Альдо Мороны ұрлап, өлтірді. Бұл әрекетке радикалды солшылдар мен Вашингтон оппозиция білдірді. 1980 жылы Болоньядағы теміржол вокзалын қиратқан жарылыс – бұл кезеңдегі ең ірі және соңғы жарылыс болды. Бұл жарылыстың неофашистік екені және «Пропаганда Due» ұйымының қатысқандығы анықталды. 1990 жылдың 24 қазанында премьер-министр Джулио Андреотти (ХДП) Парламентке НАТО-ның құпия «қалпында қалу» желісі – «Гладио» туралы мәлімдеді. Бұл желі коммунистік төңкеріс жағдайында қарулы қарсылық көрсету үшін қару-жарақ жинақтаған. 2000 жылы Парламент комиссиясының «Зәйтүн ағашы» (орталық-сол) коалициясының баяндамасында «Гладио» стратегиясының кернеуін АҚШ қолдағандығы, «ПКИ-нің және белгілі бір дәрежеде ПСИ-нің [Италияның Социалистік партиясы] елдегі атқарушы билікке қол жеткізуіне тосқауыл қойғандығы» көрсетілді.

On 12 December 1969, a roughly decade long period of extremist left and right wing political terrorism, known as The Years of Lead (as in the metal of bullets, ), began with the Piazza Fontana bombing in the center of Milan. Neofascist Vincenzo Vinciguerra later declared the bombing to be an attempt to push the Italian state to declare a state of emergency in order to lead to a more authoritative state. A bomb left in a bank killed about twenty and was initially blamed on anarchist Giuseppe Pinelli. This accusation was hotly contested by left wing circles, especially the Maoist Student Movement, which had support in those years from some students of Milan's universities and who considered the bombing to have all the marks of a fascist operation. Their guess proved correct, but only after many years of difficult investigations. The strategy of tension attempted to blame the left for bombings carried out by right wing terrorists. Fascist "black terrorists", such as Ordine Nuovo and the Avanguardia Nazionale, were in the 1980s and 1990s found to be responsible for several terrorist attacks. On the other extreme of the political spectrum, the leftist Red Brigades carried out assassinations against specific persons, but were not responsible for any blind bombings. The Red Brigades killed socialist journalist Walter Tobagi and in their most famous operation kidnapped and assassinated Aldo Moro, president of the Christian Democracy, who was trying to involve the Communist Party in the government through the compromesso storico ("historic compromise"), to which the radical left as well as Washington were opposed. The last and largest of the bombings, known as the Bologna massacre, destroyed the city's railway station in 1980. This was found to be a neofascist bombing, in which Propaganda Due was involved. On 24 October 1990, Prime Minister Giulio Andreotti (DC) revealed to the Parliament the existence of Gladio, NATO's secret "stay behind" networks which stocked weapons in order to facilitate an armed resistance in case of a communist coup. In 2000, a Parliament Commission report from the Olive Tree (centre left) coalition concluded that the strategy of tension followed by Gladio had been supported by the United States to "stop the PCI and, to a certain degree, the PSI [Italian Socialist Party] from reaching executive power in the country".

1980 жылдар

Алдыңғы жылдардың аяқталуымен, Энрико Берлингюердің басшылығымен коммунистік партия дауыстарын біртіндеп арттырды. Беттино Кракси басқарған Италия социалистік партиясы коммунистер мен Кеңес Одағына күшейтілген сын айтты; Кракси өзі Рональд Рейганның Италияда Першинг II зымырандарын орналастыруын қолдады, бұл қадамды көптеген коммунистер қатысты қарсылық білдірді. Социалистік партия орталықтандырылған ұстанымға көшкендіктен, көптеген реформаторларды өзіне тартты, олардың кейбіреулері коммунистердің жаңаруға жетіспеуіне наразы болды. Көп ұзамай, солшылдардың көп бөлігі коммунистерді ескірген және қалыптан шыққан деп қарастыра бастады, ал Кракси мен социалистер жаңа либералды социализмді ұсынып тұрды. Коммунистік партия христиан-демократтардан тек 1984 жылғы Еуропалық сайлауда ғана басып өтті, бұл сайлау Берлингюердің қайтысынан бар болғаны екі күн кейін өтті, және бұл оқиға көптеген сайлаушылардың қайғысына ортақ болды. 1984 жылғы сайлау христиан-демократтардың қатысқан ұлттық сайлаулардағы ең ірі партия ретінде танылмаған жалғыз жағдайы болды. 1987 жылы, Чернобыль апатынан кейін бір жыл өткен соң, сол жылы өткен референдум нәтижесінде ядролық энергиядан бас тарту жобасы іске қосылды. Италияның төрт атом электр станциясы жабылды, соңғысы 1990 жылы тоқтатылды. 1987 жылдан 1993 жылға дейін қолданылған жаңа станциялар салуға мораторий кейін шексіз мерзімге ұзартылды. Осы жылдары сыбайлас жемқорлық кеңінеюде болды, бұл құбылыс 1990 жылдардың басында ашыққа шығып, «Тангентополи» деп аталды. КСРО ыдырағаннан кейін бір жыл өткен соң басталған «Таза қолдар» (mani pulite) тергеуі бүкіл билік құрылымын шайқалтып, христиан-демократтар мен социалистік партия сияқты, бұрынғыдан бері берік тұрған партиялар таратылды, ал коммунистік партия өзін «Сол жақ демократиялық партиясы» деп атап, Италиядағы басты социал-демократиялық партия рөлін иеленді. Бұдан кейін орын алған оқиғалар «Екінші Республикаға өту» деп аталды.

With the end of the lead years, the Communist Party gradually increased their votes under the leadership of Enrico Berlinguer. The Italian Socialist Party, led by Bettino Craxi, became more and more critical of the communists and of the Soviet Union; Craxi himself pushed in favor of Ronald Reagan's positioning of Pershing II missiles in Italy, a move many communists strongly disapproved of. As the Socialist Party moved to more moderate positions, it attracted many reformists, some of whom were irritated by the failure of the communists to modernize. Increasingly, many on the left began to see the communists as old and out of fashion while Craxi and the socialists seemed to represent a new liberal socialism. The Communist Party surpassed the Christian Democrats only in the European elections of 1984, held barely two days after Berlinguer's death, a passing that likely drew sympathy from many voters. The election of 1984 was to be the only time the Christian Democrats did not emerge as the largest party in a nationwide election in which they participated. In 1987, one year after the Chernobyl disaster following a referendum in that year, a nuclear phase out was commenced. Italy's four nuclear power plants were closed down, the last in 1990. A moratorium on the construction of new plants, originally in effect from 1987 until 1993, has since been extended indefinitely. In these years, corruption began to be more extensive, a development that would be exposed in the early 1990s and nicknamed Tangentopoli. With the mani pulite investigation, starting just one year after the collapse of the Soviet Union, the whole power structure faltered and seemingly indestructible parties, such as the Christian Democrats and the Socialist Party, disbanded whereas the Communist Party changed its name to the Democratic Party of the Left and took the role of the Socialist Party as the main social democratic party in Italy. What was to follow was then called the transition to the Second Republic.

Екінші республика: 1994 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1992 жылдан 1997 жылға дейін Италияда саяси жалдамасыздықтан, үлкен мемлекеттік қарыздан, сыбайлас жемқорлықтан және ұйымдасқан қылмыстың күшті ықпалынан көңілі қалған сайлаушылар саяси, экономикалық және этикалық реформалар талап етті. 1993 жылғы итальяндық референдумдарда сайлаушылар маңызды өзгерістерді мақұлдады, оның ішінде пропорционалды жүйеден қосымша мүшелік жүйеге өту, көпшілік сайлау жүйесінің басымдығы және кейбір министрліктерді тарату. Кейбіреулері аздап өзгертілген атаулармен қайта құрылды, мысалы, Ауыл шаруашылығы министрлігі Ауыл шаруашылығы ресурстары министрлігі болып қайта аталды. Жанжалдарға тап болған және сайлаушылардың сенімін жоғалтқан ірі саяси партиялар кең ауқымды өзгерістерге ұшырады. 1994 жылдың наурыз айында өткен жалпыұлттық сайлауда жаңа саяси күштер мен билік одақтары пайда болды. Бұл сайлауда жаңа парламентте үлкен айналым болды, 630 депутаттың 452-сі және 315 сенатордың 213-і алғаш рет сайланды. 1994 жылғы сайлауда медиа магнаты Сильвио Берлускони (Азаттық коалициясының жетекшісі) премьер-министр болып сайланды. Алайда, 1994 жылдың желтоқсанында Солтүстік лигасы қолдауын кері тартып алғаннан кейін Берлускони отставкаға кетті. Берлускони үкіметінен кейін премьер-министр Ламберто Дини басқарған техникалық үкімет құрылды, ол 1996 жылдың басында қызметтен кетті. 1996 жылдан 2001 жылға дейін Италияның саяси ландшафтына солшыл-орталық коалициялар басым болды. 1996 жылдың сәуірінде өткен жалпыұлттық сайлауда Романо Проди басқарған «Зәйтүн ағашы» солшыл-орталық коалициясы жеңіске жетті. Проди үкіметі билікте ең ұзақ болған үшінші үкімет болды, бірақ 1998 жылдың қазан айында үш дауыс айырмасымен сенімсіздік дауысында жеңіліске ұшырады. 1999 жылдың мамырында Парламент Карло Азеглио Цямпиді Республика Президенті етіп сайлады. Бұрынғы премьер-министр және Қаржы министрі, ал үкіметке кірмес бұрын Италия Банкінің төрағасы болған Цямпи, қажетті дауыс санының үштен екісінен асып, бірінші дауыс беруде жеңіске жетті. Жаңа үкіметті «Солшыл демократтар» партиясының жетекшісі және бұрынғы коммунист Массимо Д’Алема құрды, бірақ 2000 жылдың сәуірінде аймақтық сайлаудағы коалициясының нашар нәтижелерінен кейін отставкаға кетті. Одан кейін құрылған солшыл-орталық үкіметке социал-демократ Джулиано Амато басшылық етті, ол бұрын 1992–1993 жылдары премьер-министр болып қызмет еткен және белсенді саясатқа ешқашан қайта оралмаймын деп серт берген еді. 2001 жылдың 13 мамырында өткен жалпыұлттық сайлау Берлускониді билікке қайтарды, ол Премьер-министрдің өзінің «Forza Italia» партиясы, Ұлттық Альянс, Солтүстік лигасы, Христиан-демократиялық орталық және Біріккен Христиан-демократтар партиясынан тұратын бес партиялық оңшыл «Еркіндіктер үйі» коалициясының басында болды. 2006 жылдың 17 мамыры мен 2007 жылдың 21 ақпаны аралығында Романо Проди Италияның премьер-министрі қызметін атқарды, ол 2006 жылғы сәуірдегі итальяндық сайлауда Сильвио Берлускони басқарған «Еркіндіктер үйінен» тарғыл жеңіске жеткеннен кейін. Үкіметтік дағдарыстан кейін Проди 2007 жылдың 21 ақпанында отставкаға кетті. Үш күннен кейін президент Джорджо Наполитано оны премьер-министр болып қалуға шақырды, ол келісті. 2007 жылдың 28 ақпанында Проди Сенаттағы сенімсіздік дауысынан аман қалды. 2008 жылдың 24 қаңтарында Проди II кабинеті Әділет министрі Клементе Мастелла кабинетке қолдауын кері тартып алғаннан кейін жаңа дағдарысқа ұшырады. Нәтижесінде Проди кабинеті сенімсіздік дауысында жеңіліске ұшырады және президент Джорджо Наполитано жаңа жалпы сайлауды жариялады. Сайлауда екі жаңа партия қатысты: Вальтер Велтрони басқарған Демократиялық партия (2007 жылдың қазан айында «Солшыл демократтар» мен «Дейзи» партияларының бірігуінен құрылған) және Сильвио Берлускони басқарған «Азаттық халқы» (Forza Italia, Ұлттық Альянс және басқа да партиялар федерациясы). Демократиялық партия «Италия құндылықтары» партиясымен одақтас болды, ал «Азаттық халқы» «Солтүстік лигасымен» және «Автономия қозғалысымен» одақтасты. Берлускони басқарған коалиция сайлауда жеңіске жетті және оңшыл орталықтың көшбасшысы Берлускони IV кабинетін құрды. Монти үкіметі батыс әлемінде ең жоғары орташа жасқа ие болды (64 жас), оның ең жас мүшелері 57 жаста болды. Бұрынғы Италия премьер-министрі Марио Монти 70 жаста, оның алдындағы Сильвио Берлускони 75 жаста (2011 жылы) отставкаға кеткен кезде, бұрынғы үкімет басшысы Романо Проди 70 жаста (2008 жылы) отставкаға кеткен кезде, Италия президенті Джорджо Наполитано 88 жаста, ал оның алдындағы Карло Азеглио Цямпи 86 жаста болған. 2013 жылы премьер-министрлікке үміткерлердің ең жасы (Пьер Луиджи Берсани) 62 жаста, ал қалғандары 70 және 78 жаста болды. Қазіргі уақытта итальяндық университет профессорларының орташа жасы 63, банк директорлары мен бас директорларының 67, парламент мүшелерінің 56 және кәсіби одақ өкілдерінің 59 жасқа жетеді. Энрико Летта басқарған жаңа итальяндық үкімет құруға екі ай кетті және 2013 жылдың 28 сәуірінде жаңа үкіметке ант беру кезінде Луиджи Прейти полицейлерге атқылаған оқиға халықаралық жаңалықтарға енді. Бұрынғы премьер-министр Маттео Ренци 39 жасында ең жас премьер-министр болды және оның үкіметі Еуропадағы ең жас орташа жасқа ие болды.

From 1992 to 1997, Italy faced significant challenges as voters, disenchanted with past political paralysis, massive government debt, extensive corruption and organized crime's considerable influence, collectively called Tangentopoli after being uncovered by mani pulite, demanded political, economic and ethical reforms. In the Italian referendums of 1993, voters approved substantial changes, including moving from a proportional to an Additional Member System, which is largely dominated by a majoritarian electoral system and the abolition of some ministries, some of which have been reintroduced with only partly modified names, such as the Ministry of Agriculture reincarnated as the Ministry of Agricultural Resources. Major political parties, beset by scandal and loss of voter confidence, underwent far reaching changes. New political forces and new alignments of power emerged in the March 1994 national elections. This election saw a major turnover in the new parliament, with 452 out of 630 deputies and 213 out of 315 senators elected for the first time. The 1994 elections also swept media magnate Silvio Berlusconi (leader of Pole of Freedoms coalition) into office as prime minister. However, Berlusconi was forced to step down in December 1994 when the Northern League withdrew support. The Berlusconi government was succeeded by a technical government headed by Prime Minister Lamberto Dini, which left office in early 1996. A series of center left coalitions dominated Italy's political landscape between 1996 and 2001. In April 1996, national elections led to the victory of a center left coalition, The Olive Tree, under the leadership of Romano Prodi. Prodi's government became the third longest to stay in power before he narrowly lost a vote of confidence, by three votes, in October 1998. In May 1999, the Parliament selected Carlo Azeglio Ciampi as the President of the Republic. Ciampi, a former prime minister and Minister of the Treasury and before entering the government also the governor of the Bank of Italy, was elected on the first ballot by a comfortable margin over the required two thirds of the votes. A new government was formed by the Democrats of the Left leader and former communist Massimo D'Alema, but in April 2000 he resigned following poor performance by his coalition in regional elections. The succeeding center left government, including most of the same parties, was headed by Giuliano Amato, a social democrat, who had previously served as prime minister in 1992–1993 and had at the time sworn never to return to active politics. National elections held on 13 May 2001 returned Berlusconi to power at the head of the five party center right House of Freedoms coalition, comprising the Prime Minister's own party, Forza Italia, the National Alliance, the Northern League, the Christian Democratic Centre and the United Christian Democrats. Between 17 May 2006 and 21 February 2007, Romano Prodi served as prime minister of Italy following the narrow victory of his The Union coalition over the House of Freedoms led by Silvio Berlusconi in the April 2006 Italian elections. Following a government crisis, Prodi submitted his resignation on 21 February 2007. Three days later, he was asked by President Giorgio Napolitano to stay on as prime minister and he agreed to do so. On 28 February 2007, Prodi narrowly survived a senate no confidence vote. On 24 January 2008, the Prodi II Cabinet went through a new crisis because Minister of Justice Clemente Mastella retracted his support to the Cabinet. Consequently, the Prodi Cabinet lost the vote of confidence and the President Giorgio Napolitano called a new general election. The election set against two new parties, the Democratic Party (founded in October 2007 by the union of the Democrats of the Left and The Daisy) led by Walter Veltroni: and The People of Freedom (federation of Forza Italia, National Alliance and other parties) led by Silvio Berlusconi. The Democratic Party was in alliance with Italy of Values while The People of Freedom forged an alliance with the Northern League and the Movement for Autonomy. The coalition led by Berlusconi won the election and the leader of the centre right created the Berlusconi IV Cabinet. The Monti government had the highest average age in the western world (64 years), with its youngest members being 57. The previous Italian Prime Minister Mario Monti is 70, his predecessor Silvio Berlusconi was 75 at the time of resignation (2011), the previous head of the government Romano Prodi was 70 when he stepped down (2008), the Italian President Giorgio Napolitano is 88 and his predecessor Carlo Azeglio Ciampi was 86. In 2013, the youngest among the candidates for prime minister (Pier Luigi Bersani) is 62, the others being 70 and 78. The current average age of Italian university professors is 63, of bank directors and CEOs 67, of members of parliament 56 and of labor union representatives 59. The new Italian government headed by Enrico Letta took two months to form and made international news when Luigi Preiti shot at policemen near the building where they were swearing in the new government on Sunday 28 April 2013. Former Prime Minister Matteo Renzi became the youngest prime minister at 39 years and his government had the youngest average age in Europe.

Үлкен коалициялық үкіметтер

Италия парламентіне кіргеннен бері оңшыл орталықтың жетекшісі Сильвио Берлускони бірнеше рет "коммунистерді" тоқтатуға уәде берген, ал солшыл партиялар Берлускониді құлатуға уәде берген. Осылайша, атқарушы билік Парламент алдында жауапты болғанына қарамастан, Марио Монти (2011 жылдан бастап) және Энрико Летта (2013 жылдан бастап) басқарған үкіметтер "сайланбаған үкіметтер" деп аталды, себебі олар оң және солшыл оңшыл партиялар құраған Парламент коалициясының сенім дауысын жеңіп алды, ал бұл партиялар өз кезегінде одақтас емес, бәсекелес ретінде сайлауға қатысып парламенттік орындарға ие болды. Бұл үкіметтер заң мен процедураларға сәйкес құрылғанмен, сайлау арқылы халықтың қалауын іске асырмады. 2013 жылы Италияның Конституциялық соты Парламент сайлауында қолданылған итальяндық сайлау жүйесінің бірқатар Конституциялық талаптарды бұзғанын анықтады. Атап айтқанда, сот төрт фактіні атап өтті: 1) "осындай заңнама сайлаушыны өкілдерін таңдау мүмкіндігінен айырады"; 2) "барлық сайланған парламентарийлер, ешбір ерекшеліксіз, азаматтардың жеке тағайындауымен қолдауға ие емес"; 3) сайлау заңында "сайлаушының өкілдерін сайлауға әсер ету мүмкіндігін жоққа шығаратын" ережелер бар; 4) және "сайлаушылар мен сайланғандар арасындағы өкілдік қатынасты өзгертетін, сайлаушылардың өкілдерін сайлаудағы таңдау еркіндігін шектейтін және осылайша демократиялық принципке қайшы келетін, Конституцияның 48-бабында көзделген дауыс беру еркіндігіне зиян келтіретін шарттар бар". Бұл Италияның заң шығарушы жиналысы – заңды "парламент" ретінде танылса да, азаматтардың құқықтары мен міндеттеріне қатысты итальяндық негізгі құжатқа сәйкес дауыс беру жүйесімен сайланғанын білдіреді. Бұл мәселе өте маңызды болды, сондықтан Конституциялық сот Италия Парламентінің сайлау жүйесін реформалау үшін ғана билікте қалуы керек, содан кейін таратылуы керек деп шешті. 2017 жылы "Италикум" деп аталатын заң жаңа сайлау заңымен алмастырылды, ол орын бөлу үшін аралас дауыс беру жүйесін қолданады. 2018 жылғы жалпы сайлауда тағы да парламентте ешбір партия көпшілік орын алған жоқ, нәтижесінде жүйені жек көретін "Бес жұлдыз қозғалысы" (M5S) мен Сальвинидің "Лигасы" арасындағы популистік үкімет құрылды, оған Джузеппе Конте жетекшілік етті. Он төрт айдан кейін "Лига" Контеге қолдауын кері алып, ол кейіннен Демократиялық партиямен және басқа да кіші солшыл партиялармен одақтасып жаңа кабинет құрды. 2020 жылы Италия COVID-19 пандемиясынан ауыр зардап шекті. Наурыздан мамырға дейін Конте үкіметі пандемияның таралуын шектеу үшін ұлттық карантин енгізді. Бұл шаралар, қоғамдық пікірдің кеңінен қолдауына қарамастан, республика тарихындағы конституциялық құқықтарды ең көп шектеу ретінде сипатталды. 100 мыңнан астам расталған құрбандары бар Италия COVID-19 пандемиясында ең көп өлім-жітім тіркелген елдердің бірі болды. Пандемия сонымен қатар ауыр экономикалық салдарларға әкелді, нәтижесінде Италия ең көп зардап шеккен елдердің біріне айналды. 2021 жылдың ақпанында осы ерекше жағдайлар Еуропалық Орталық Банктің бұрынғы президенті Марио Драги басқаратын ұлттық коалициялық үкімет құрылуына әкелді, себебі IV партиясы екінші Конте кабинетіне қолдауын кері тартып алды. 2021 жылдың 13 ақпанында Драги Италияның жаңа премьер-министрі болып ант берді. Драги кабинетіне саяси спектрдің кең ауқымынан қолдау көрсетілді. 2022 жылдың қаңтарында Италия президенті Серджо Маттарелла екінші рет жеті жылдық мерзімге қайта сайланды. 2022 жылдың 21 шілдесінде FI, "Лига" және M5S үкіметке қолдау көрсетуді тоқтатқан үкіметтік дағдарыстан кейін премьер-министр Драги отставкаға кетті. Президент Серджо Маттарелла Парламентті таратып, кезектен тыс сайлау жариялады, нәтижесінде Джорджия Мелони басқаратын оңшыл орталық коалициясы парламентте көпшілік орындарды жеңіп алды. Мелони 2022 жылдың 22 қазанында Италияның алғашқы әйел премьер-министрі болып ресми түрде ант берді.

At different times since his entering the Italian Parliament, Silvio Berlusconi, leader of the centre right, had repeatedly vowed to stop the "communists", while leftist parties had insisted that they would oust Berlusconi. Thus, despite the fact that the executive branch bears responsibility toward the Parliament, the governments led by Mario Monti (since 2011) and by Enrico Letta (since 2013) were called "unelected governments" because they won a vote of confidence by a Parliament coalition formed by centre right and left right parties that had in turn obtained parliamentary seats by taking part in the elections as competitors, rather than allies. While formally complying with law and procedures, the creation of these governments did not comply with the decision made by people through the election. Meanwhile, in 2013, a ruling by the Constitutional Court of Italy established that the Italian electoral system employed to elect the Parliament breached a number of Constitutional requirements. Notably, the Court observed the following four facts: 1) "such a legislation deprives the elector of any margin of choice of its representatives"; 2) "all of the elected parliamentarians, with no exception, lack the support of a personal designation by the citizens"; 3) the electoral law has regulations which "exclude any ability on the part of the elector to have an influence on the election of his/her representatives"; 4) and contains conditions such that "they alter the representative relationship between electors and elected people they coerce the electors' freedom of choice in the election of their representatives to the Parliament and consequently they are at odds with the democratic principle, by affecting the very freedom of vote provided for by art. 48 of the Constitution". This implies that, despite being called – and acting as – a legitimate "parliament", the legislative assembly of Italy was chosen with a vote system by which the right to vote was not exercised according to the Italian fundamental chart of citizen's rights and duties. The issue was a major one, to the extent that the Constitutional Court itself ruled that the Italian Parliament should remain in charge only to reform the electoral system and then should be dissolved. In 2017, the so called Italicum was replaced by a new electoral law, which uses a parallel voting system to assign seats. The 2018 general election produced once again a hung parliament that resulted in the birth of an unlikely populist government between the anti system Five Star Movement (M5S) and Salvini's League, led by Giuseppe Conte. After fourteen months, the League withdrew its support to Conte, who subsequently allied with the Democratic Party and other smaller left wing parties to form a new cabinet. In 2020, Italy was severely hit by the COVID 19 pandemic. From March to May, Conte's government imposed a national quarantine as a measure to limit the spread of the pandemic. The measures, despite being widely approved by public opinion, were also described as the largest suppression of constitutional rights in the history of the republic. With more than 100,000 confirmed victims, Italy was one of the countries with the highest total number of deaths in the COVID 19 pandemic. The pandemic caused also a severe economic disruption, which resulted in Italy being one of the most affected countries. In February 2021, these extraordinary circumstances brought to the formation of a national coalition government led by former president of the European Central Bank Mario Draghi, following IV's decision to withdraw its support to the second Conte cabinet. On 13 February 2021, Draghi was sworn in as Italy's new prime minister. The Draghi Cabinet had support across the broad political spectrum. In January 2022, Italian President Sergio Mattarella was re elected to serve a second consecutive seven year term. On 21 July 2022, following a government crisis which ended with FI, League and the M5S deciding to withdraw their support to the government, Prime Minister Draghi resigned. President Sergio Mattarella consequently dissolved the Parliament and called a snap election, which resulted in the centre right coalition, led by Giorgia Meloni, gaining an absolute majority of seats. Meloni was formally sworn in as Italy's first female prime minister on 22 October 2022.