Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жауфре (сондай-ақ Жауфре немесе Жауфри деп те аталады) – окситан тілінде жазылған, қазірге дейін сақталған жалғыз Артурий романы. Шамамен 11 000 тармақтан тұратын бұл романның басты кейіпкері – Доның ұлы, Дөңгелек үстелдің рыцарі Сер Грифлет, ол басқа әдебиеттерде де белгілі. Жауфре романының аудармалары Иберия түбегінде кең таралған; осы әңгіменің нұсқасы (испандық редакциядан аударылған) тіпті Филиппин тілі – тагалог тілінде де кездеседі.
Jaufre (also called Jaufré or Jaufri) is the only surviving Arthurian romance written in Occitan. A verse romance approximately 11,000 lines long, its main character is equivalent to Sir Griflet son of Do, a Knight of the Round Table known from other literature. Translations of Jaufre were popular on the Iberian peninsula; a version of the tale (from a Spanish redaction) even exists in Tagalog, the language of the Philippines.
Қысқаша мазмұны
Төменде мс. А нұсқасы негізінде жасалған қорытынды келтірілген, Лаво мен Неллидің 1960 жылғы қазіргі француз тіліне аудармасынан және Росс Г. Артурдың ағылшын тіліне аудармасынан кейін. Бөлім атаулары шамамен соңғысына сәйкес.
Below is a summary based on the ms. A version, after Lavaud & Nelli's 1960 translation into modern French, and Ross G. Arthur's English translation. Chapter names approximately follow the latter.
Алдын ала сөз: 155
Патша Артурдың сарайына арналған қысқа сөзден кейін, ақын өзінің туындысын жақында Құдайдың жауларын – мүмкін Испаниядағы сарациндерді – жеңіп қайтқан жас Арагон патшасына сыйлайды.
After a short eulogy to the court of King Arthur, the poet dedicates his work to the young King of Aragon, who has recently defeated God's enemies, possibly the Saracens in Spain.
Артур патшаның ордасы: 95485
Өлеңнің мәні басталады. Патша Артурдың кеңесі Карлайлдағы залға Пентикост мерекесіне жиналған, бірақ Артур патша оқиға болғанша ешкім тамақтанбайтынын жариялайды. Ешқандай оқиға болмағандықтан, Артур патша оны іздеп Бреселиан орманына барады. Ол диірменнің жанында жылап отырған қызды табады, ол Артурдан диірменге шабуыл жасап, барлық бидай ұнын жейтін аңнан көмек сұрайды. Артур кіргенде, бұқадан да зор мүйізді, қызыл ("сорел") түсті, жалпақ мұрынды, үлкен көзді және ұзын тісті аңды көреді. Артур аңның мүйізін ұстағанда, қолы тігізіп қалады. Аң оны алып, жартастың үстінен аспақ түседі. Дөңгелек үстелдің рыцарьлары жартастың астында алаңдап, бірі аңға жебе атуды ұсынады. Бірақ, бұл Артурды өлтіруі мүмкін болғандықтан, олар қауіпсіз жол таңдайды: жиналған рыцарьлардың бәрі жалаңаштанып, киімдерін Артурдың құлауын жұмсарту үшін төсеніш жасауға қолданады. Аң рыцарьларды алдап, жартастан одан ары жылжиды. Сосын аң жардан секіріп, рыцарьға айналады, және олар екеуі де қауіпсіз жерге түседі. Патшаның әкетілуі жалған екені белгілі болып, олардың бәрі Кардеуілдегі король Артурдың сарайына қайтады.
The poem proper begins. The court of King Arthur is assembled in the hall at (i. e. Carlisle) for the feast of Pentecost, but King Arthur declares that no one shall eat until an adventure has occurred. When no adventure appears, King Arthur goes into the Forest of Brécéliande in search of it. He finds a maiden crying beside a mill, who pleads Arthur for help from a beast which raids the mill and eats all her wheat flour. Arthur enters to find a horned beast larger than any bull, with a shaggy red ( "sorrel") coat, a pugnosed snout, large eyes, and long teeth. When Arthur grabs the beast by the horns, his hands become stuck. The beast then carries him off, and dangles him over the edge of a cliff. The knights of the Round Table, at the base of the cliff, are alarmed, and one knight suggests firing an arrow at the beast. However, as this could also kill Arthur, it is decided that they should take a safer option: all the assembled knights strip bare and use their clothes to create a soft landing mattress to cushion Arthur’s fall if the beast should drop him. The beast outwits the knights, and simply moves further along the cliff. The beast then springs from the cliff, metamorphosing into a knight, and both he and Arthur land safely. With the king's abduction exposed to be a jape, they all return to King Arthur's court at Cardeuil.
Жоғарғы билік: 486 713
Бір жас жігіт Артур патшаның сарайына келіп, оны рыцарь атағына ие етіп, алғашқы тілегін орындауын сұрайды. Артур патша оған келіседі. Содан кейін король сарайына Таулат де Ружемон атты рыцарь келеді. Ол кенеттен Артурдың бір рыцарын королева Гвиневраның көз алдында қарындарына пышақтап, орнынан тұрып кетеді. Жас жігіт, енді келген, осы рыцарьдың соңынан барып, жасалған құлықты өшкерлеуге рұқсат сұрайды, бірақ Артурдың сенашалы Кей оны қысып, бұл мас айту екенін дейді. Жас жігіт мұның рас емес екенін айтып, Артур патшадан Таулаттың соңынан еріп кетуге рұқсат беруін өтінеді. Артур патша бастапқыда бас тартады, бірақ жас рыцарь Артурға алғашқы тілегін орындауға берген уәдесін еске салғанда, Артур келіседі. Артур патша жас рыцарьдан есімін сұрайды. Ол өзінің Довонның ұлы Жауфре екенін жариялайды. Жауфре ат үстінде Таулат де Ружемонды қолға түсірмейінше тамақтанбай, су ішпей, ұйықтамайтынын айтып, жолға шығады.
A young man arrives at the court of King Arthur and begs the King to knight him and grant him his first wish. King Arthur agrees to do so. Then a knight named Taulat de Rougemont arrives at the court. He suddenly stabs one of Arthur’s knights in the stomach in front of Queen Guinevere, and leaves. The young man who had just arrived asks to follow this knight and avenge the offence committed, but Arthur's seneschal Kay mocks him, saying that this is a drunken boast. The young man insists that that is not the case, and begs King Arthur to let him follow Taulat. King Arthur initially refuses, but when the young knight reminds Arthur of his promise to grant him his first wish, Arthur agrees. King Arthur asks the young knight his name. He announces that he is Jaufre, son of Dovon. Jaufre departs on horseback, saying that he will not eat, drink, or sleep until he has caught Taulat de Rougemont.
Эстоут де Верфеуил: 7141331
Жолда Жофре екі өлтірілген рыцарьға тап болады. Ол үшінші, жарақат алған, бірақ әлі өлмеген рыцарьға да кезеседi. Жарақат алған рыцарь Эсту де Верфельдің өзiн жаралағанын айтады. Жофре жолын жалғастырып, Эстудың 40 адамнан тұратын тұтқындары екенін айтқан топты табады. Эсту келгенде, Жофре онымен шайқасып, жеңіске жетеді. Эсту мeйірім сұрап, жалбарынады, ал Жофре оны және оның 40 тұтқынын Артур патшаның сарайына жiберiп, босатады.
On his way, Jaufre comes across two knights who have been killed. He comes across a third knight who is injured but has not yet died of his wounds. The wounded knight claims to have been wounded by Estout de Verfeuil. Jaufre continues on his way, and finds a band of 40 men who say that they are Estout's prisoners. When Estout arrives, Jaufre fights him, and conquers. Estout begs for mercy, and Jaufre spares him, sending him and his 40 prisoners to the court of King Arthur.
Ақ найзалы салт атты және оның жұлдызы: 13321657
Жауфре саяхатын жалғастырады және бу ағашынан ілінген әдемі ақ найзаға кезеседi. Бiр кiшкентай адам найзаны қорғап тұр, және Жауфренi тиiсе, дарға асып тастаймын деп қорқытады. Кiшкентай адамның қожайыны, Ақ найзаның рыцарі, келедi және Жауфренi де сол тағдыр күтiп тұр деп қорқытады. Жауфре рыцарьмен шайқасып, жеңiп, оны өзi асылатын болғандай етiп дарға асып қояды. Кiшкентай адам мeйiрiм сұрап дұға етедi, ал Жауфре оған ақ найзаны Артур патшаның сарайына жеткiзудi бұйырады.
Jaufre continues on his voyage, and comes across a splendid white lance suspended from a beech tree. A dwarf is guarding the lance, and threatens to hang Jaufre if he touches it. The dwarf's master, the Knight of the White Lance, arrives, and threatens Jaufre with the same fate. Jaufre fights the knight, conquers, and hangs him in the same manner as he would have been hanged himself. The dwarf prays for mercy and Jaufre commands him to carry the white lance to the court of King Arthur.
Сержант: 16582180
Жауфре жалғастыра береді, бірақ сержант аяқпен жолды кеседі. Ол Жофреден атын және қару-жарағын тапсыруды талап етеді, бірақ Жофре бас тартады. Сержант Жофреге үш мүлік лақтырады, бірақ олар өтпейді. Сондықтан сержант Жофренің атына мініп, онымен күреседі. Жофре оның қолдарын және аяқтарын кесіп тастайды, содан кейін сержант ұстап тұрған 25 адамды босатып, бәрін Артур патшаның сарайына жібереді.
Jaufre continues, but a sergeant on foot bars the way. He demands Jaufre to forfeit his horse and his armour before passing, which Jaufre refuses to do. The sergeant then throws three barbs at Jaufre, but they miss. So the sergeant jumps on Jaufre's horse and wrestles with him. Jaufre cuts off his arms and legs, then frees the 25 men the sergeant had held prisoner, and sends them all to the court of King Arthur.
Ауырулар: 21813016
Жауфре басқа адамға кездеседі, ол оған бұдан әрі бармауға айтады: көршілес аймақта қауіпті алапес бар, ол ерлік жасайтын ер адамды өлтіріп, ертіп бара жатқан қызды (норман графтың қызы) ұрлап кетті. Жауфреге хабаршы мұндай жаңалықтан қорқамын деп ойлағандықтан ренжіді. Сол сәтте, қожайынының қолында тұрған алапеспен ауырған адам анасынан сәбиді алып кетіп бара жатқан көрінеді. Жауфре баланы құтқару үшін қожайынының үйіне барады. Жәуфре қызды зорлау алдында тұрған алапеспен ауыратын шеберді үндетіп қояды. Бұл зұлым адам өте биік, оның қолында ауыр соққы бар. Жауфре осы жауды жеңіп, оның жеңінен бір жағын кесіп, қолын, аяғын шауып, басын шауып алады. Бірақ шайқас кезінде Жауфре бас жарақат алады, ал соңғы соққы оны есінен тайдырады. Қыз оны суды бетіне бүркіп қайта тірілтеді, ал Жауфре өзінің таңғалған күйінде қызды жау деп қате қабылдайды, оған (жау қолындағы семсері болмаса) өлімге әкелетін соққы береді. Жауфре алапестердің үйінен шыға алмайды, өйткені ол сиқырланған, бірақ сәбилерді өлтіру процесінде жартылай ұстаған төменгі алапестен сиқырды қалай бұзуға болатындығын шешеді. Жауфре қол астындағы адамның қолын кесіп алады (оның бұдан былай бұзық әрекет жасамайтынын қосты), бірақ оның бұйрық бойынша әрекет еткенін білгеннен кейін, оның өмірін сақтап қалады. Үй сиқырын жоғалтқаннан кейін құлады, ал Жофрей "мамама" деген атпен "Көкше Гвиляльмиердің (Гвинера) алдында" атты өлтірген Таулатты қуып шығуды жалғастыратынын мәлімдейді. Ол алапеске, қызға және басқаларға Артур патшаның сарайынан іздеуді тапсырады.
Jaufre encounters another man, who tells him to go no further: a dangerous leper is in the neighborhood, who has killed a knight and kidnapped the maiden (daughter of a Norman count) being escorted. Jaufre is offended by the informant for presuming he would cower at such news. Just then, an underling leper is seen carrying away an infant from his mother, and Jaufre goes off to rescue the child, following the leper into his master's house. Inside, Jaufre interrupts the master leper on the verge of raping the maiden. This villain is of gigantic stature and armed with a heavy mace. Jaufre vanquishes this foe, cutting a span of his sleeve, severing his arm, gashing his leg, and beheading him. But during combat, Jaufre suffers head injury from the dropping mace, and a final kick renders him unconscious. The maiden revives him by splashing water on his face, and Jaufre in his stupefied state mistakes the maiden for the enemy, strikes her a blow (with his fist) which would have proven lethal had it been his unsheathed sword in hand. Jaufre is unable to leave the lepers’ house because it is enchanted, but extracts the secret of how to break the enchantment from the underling leper, whom he catches part way in the process of killing infants. Jaufre chops off the underling's hand (adding the taunt he will make the vulgar gesture no more), but spares his life, once he learns that the underling was acting under orders, collecting a full tub of the children's blood for the master to bathe in as purported cure. The house crumbles once it loses its enchantment, and Jaufrey declares he will resume his pursuit of Taulat, who killed a knight "right before Queen Guilalmier (Guinevere)", instructing the leper, the maiden, and the others he saved to seek King Arthur's court.
Монбрун қамалы: 30174167
Жофре жолын жалғастырып, Монбрун деп аталатын сарайдың бақшасына кіреді. Ол соншалықты шаршағандықтан, шөпте ұйықтауға шешім қабылдайды. Бұл бақтағы құстардың ән салуын тоқтатады. Әдетте құстардың әнімен ұйықтайтын шаталин, Брунисен, ашуланып, кімнің келгенін анықтау үшін өзінің сенашалын жібереді. Сенашал Жауфрені кешіріп оятады, сонда Жауфре оған шабуыл жасап, кері шегінуге мәжбүрлейді. Жауфре қайтадан ұйықтап кетеді. Шаталин Жауфрені шақыру үшін екінші рыцарьды жібереді. Жауфре тағы оянып, екінші рыцарьға шабуыл жасайды және оны сенашалмен бірдей деп ойлап, кері шегінуге мәжбүрлейді. Содан кейін шаталин үшінші рыцарьды жібереді. Жауфре қайтадан оянып, оған шабуыл жасайды және оны екінші рыцарь мен сенашалдың бірі деп ойлап, кері шегінуге мәжбүрлейді. Шаталин сосын барлық рыцарьларын жібереді, олар Жауфрені ұстап алып, ішке кіргізеді. Жауфре Брунисеннің сұлулығына бірден ғашық болады, ал Брунисен де Жауфреге жасырын түрде ғашық. Ол оған өзінің рыцарьларының күзетімен үлкен зал ішінде ұйықтауға рұқсат береді. Ол толық қаруланған күйінде төсекте жатады. Брунисен Жауфре туралы ойлап ұйықтай алмайды. Күзетші сигнал береді, рыцарьлардың бәрі аза күйін бастайды. Жауфре бұның себебін сұрайды, сонда барлық рыцарьлар оны ұрып-соғады, бірақ ол зардап шекпейді, өйткені әлі де қару-жарағын киіп жүр. Осыдан кейін Жауфре Брунисен туралы ойлап ұйықтай алмайды. Түн ортасында күзетші тағы да сигнал береді, рыцарьлар аза күйін бастайды. Жауфре қашып кетуді жоспарлайды. Аза күйі тоқтағаннан кейін ол тұрып, атын тауып, Брунисеннің оған деген құпия махаббатын білмей кетеді. Таң атқанда күзетші аза күйін бастауға сигнал бергенде, Жауфренің жоғалып кеткені анықталады. Брунисен оның адамдарының қашып кетуіне рұқсат бергеніне ашуланып, сенашалын сөкпей, оны Жауфрені іздеуге жібереді.
Jaufre, continuing on his way, enters the gardens of a castle called Monbrun. He is so tired he decides to sleep on the grass. This stops the birds in the garden from singing. The chatelaine, Brunissen, who is usually lulled to sleep by the birdsong, is furious, and sends her seneschal to investigate who the intruder is. The seneschal brusquely wakes Jaufre, so Jaufre attacks him and forces him to retreat. Jaufre goes back to sleep. The chatelaine sends out a second knight to summon Jaufre. Jaufre is woken again, attacks the second knight, and forces him to retreat, thinking that he and the seneschal are one and the same. The chatelaine then sends out a third knight. Jaufre is woken again, attacks him, and forces him to retreat, thinking that he, the second knight and the seneschal are one and the same. The chatelaine then sends out all of her knights, who seize Jaufre and carry him inside. Jaufre is immediately attracted to Brunissen's beauty, and Brunissen is also secretly attracted to Jaufre. She permits him to sleep in the great hall, as long as he is watched over by her knights. He throws himself onto the bed, fully armed. Brunissen is unable to sleep for thinking of Jaufre. The watchman gives a sign, and the knights all begin to lament. Jaufre asks the reason for this, at which all the knights start to beat him, but he is not harmed because he is still wearing his armour. After this, Jaufre is unable to sleep for thinking of Brunissen. On the stroke of midnight, the watchman again gives a sign and the knights begin to lament. Jaufre plans to escape. When the lamentations have stopped, he gets up, finds his horse, and leaves, still unaware of Brunissen’s secret love for him. When, at dawn, the watchman gives a sign to lament, Jaufre is discovered missing. Brunissen is furious that her men have let him escape. She rebukes her seneschal and sends him off to find Jaufre.
"Қошықшы" 41684343
Сол кезде Жофре Монбрудан келген малшыны кездестіреді. Малшы келісімді дастарқанға мол тағамдар жайып қойған. Малшы Жофрені қосылуға шақырады, бірақ Жофре бас тартады. Малшы әрі қарай шақырып, Жофре ақырында шақыруды қабылдайды. Жофре одан жалпы ағынының себебін сұрайды, ал малшы ашуланып, зорлық көрсетіп шабуылдайды: ол сиырларын сойып, арбасын қиратады. Жофре атпен кетіп қалады, бірақ ойша шатасып, алаңдап қалады.
Jaufre, in the meantime, passes a cowherd from Monbrun, who has laid out a table with an array of sumptuous food. The cowherd asks Jaufre to join him, but Jaufre refuses. The cowherd insists, and Jaufre eventually accepts the invitation. Jaufre asks him the reason for the collective lamentations, and the cowherd reacts violently: he attacks Jaufre, slaughters his cows, and smashes his cart. Jaufre rides away, but remains disconcerted.
Агиер д'Эссарт: 43444878
Жауфреге Аужиер д'Эссарт есімді адамның ұлдары қонақжайлық көрсетеді. Жауфре олардың ағынан төгілген зар-налға себебін сұрағанда, ұлдары алдымен оған шабуыл жасайды. Кейін олар Жауфренің кешірімін тілеп, қонақжайлық ұсынысын қайталайды, оны Жауфре қабылдайды. Олардың әкесі Аужиер Жауфрені үйіне шақырады. Аужиер, Жауфренің әкесі Довонның ескі досы еді. Жауфре Аужиердің қызының әсемдігіне таңғалады. Ертесі күні Аужиер Жауфреге тағы біраз қалғанын сұрайды, бірақ Жауфре міндетті түрде кететінін айтады. Аужиер мен оның ұлдары Жауфрені жолға шығарып салып, ол олардан қайғы-қасіреттің себебін тағы сұрайды. Алдымен оны қорқытып, Аужиер ақырында Жауфреге жақын жердегі қамалға барып, жарақат алған адамға күтім жасап жүрген екі әйелдің үлкеніне өзін таныстырса, жауабын табатынын айтады. Ол себебін түсіндіріп, Жауфреге Таулатты қайда табуға болатынын хабарлайды.
Jaufre is offered hospitality by the sons of a man called Augier d'Essart. When Jaufre asks the reason for the collective lamentations, the sons initially attack Jaufre. Then they beg Jaufre's pardon and renew their invitation of hospitality, which Jaufre accepts. Their father, Augier, welcomes Jaufre into his home. Augier had been an old friend of Jaufre's father Dovon. Jaufre is taken aback at the beauty of Augier's daughter. The following day, Augier asks Jaufre to stay longer, but Jaufre insists that he must depart. Accompanied by Augier and his sons for the start of his journey, Jaufre asks them again the reason behind the lamentation. Initially threatening him, Augier eventually tells Jaufre that he will find the answer if he goes to the neighbouring castle and presents himself to the eldest of the two ladies who are caring for an injured man. She will explain the reason and will tell Jaufre where he can find Taulat.
"Қыйналған салт атты": 48795169
Жауфре көршілес қамалға жетуден бұрын бір лагерьден өтеді. Жауфре екі әйелдің үлкеніне жақындап, оған зарлаудың себебін сұрайды: жеті жыл бойы айына бір рет Таулат жарақат алған адамды, олар күтім көрсететін және осы елдің нағыз иесін, барлық жаралары қайта ашылғанша биік төбеге айдап, сабап жазалайды. Бір ай өткен соң жаралары бітіп қалғанда, Таулат қайтадан сондай жарақаттарды келтіреді. Лагерьде сол жарақат алған рыцарьды осы жазадан құтқаруға тырысқан адамдар бар. Зарлаулар – азап шеккен адамның нағыз қарауындағылардың айқайы, олар жарақат алған адамды бір күні оларға қайтарып беруге болатынына үміттенеді. Үлкен әйел Жауфреге Таулаттың келесі келуі сегіз күннен кейін болатынын айтады, сондықтан Жауфре сегіз күннен кейін қайта оралуға уәде береді.
Jaufre passes an encampment before arriving at the neighbouring castle. Jaufre approaches the elder of the two women, who informs him of the reason behind the lamentations: once a month for seven years, Taulat has forced the injured man, who they care for and who is the true lord of the land, to be flogged up a steep hill until all his wounds open. When, after a month, the wounds have healed, Taulat returns to inflict the same injuries again. The encampment is made up of men who have attempted to save the injured knight from this fate. The lamentations are those of the tortured man's true vassals, who cry with the hope that the injured man may one day be delivered to them. The elder lady tells Jaufre that Taulat's next visit will be in eight days' time, so Jaufre departs, promising to return in eight days.
Қара салт атты: 51705660
Жауфре қарағайдың астында отырған аштықтан зардап шеккен қарт әйелге кездеседі, ол Жауфренің жолын кесуге тырысады, бірақ ол бәрібір өтіп кетеді. Шағын ғибадатханаға жақындағанда, оны еш себепсіз шабуылдайтын қара атты шайтан тоқтатады. Олар күні-түні шайқасады, ал ертесі күні таңертең ғибадатханадан бір жалғыз жолаушы шығып, шайтанды қуады. Жалғыз жолаушы әйелдің күйеуі алып болғанын түсіндіреді, ол елге қиыншылық әкелді. Күйеуінің жау қолынан қаза тапқаннан кейін, ол өмірі үшін қорқып, өзін және екі ұлын қорғау үшін қара атты шайтанды шақырып алды. Оның бір ұлы тері ауруына шалдыққан болатын және жақында қайтыс болды; екінші ұлы алып еді және ағасының өлтірушісін (Жауфрені) іздеп сегіз күннен кейін оралу үшін кетіп қалды. Жауфре оны жалғыз жолаушының тұрағында күтетінін айтады.
Jaufre comes across a hunger stricken old lady sitting under a pine tree, who tries to bar Jaufre’s way, but he passes anyway. Approaching a chapel, he is stopped by a demonic black knight, who attacks him without cause. They fight all day and all night, until a hermit comes out of the chapel the following morning and dispels the demon. The hermit explains that the old lady had had a giant as a husband, who had wrought destruction across the land. When an adversary killed her husband, she feared for her life, and evoked the demon of the black knight to guard her and her two sons. One of her sons had been a leper, and had just been killed; the other son was a giant, and had gone off in search of his brother's killer (Jaufre), to return in eight days. Jaufre says that he will wait for him at the hermitage.
Үлкен жұлдыз: 56615840
Аса зор алып, өзімен бірге ұрлап әкелген жас қызды алып келеді. Жауфре онымен шайқасып, жеңіске жетеді, қыздың Аужиердің қызы екенін біліп, оны әкесінің үйіне қарай атпен алып кетеді.
The giant arrives, bearing a young girl he has abducted. Jaufre fights him and conquers, recognises that the girl is Augier's daughter, and takes her on horseback in the direction of her father's house.
Ружемонт ауданы: 58416684
Алайда олар Аужиердің қамалын жеткенше, азапталған рыцарьдың қамалынан өтеді. Сегіз күн өткен соң Таулат ай сайынғы азаптауларын қайта бастайды. Бірақ Жофре оны ашуландырып, күресіп жеңіске жетеді. Таулат Жофреге мейірім сұрайды, бірақ Жофре азапталған рыцарьға Таулаттың тағдырын шешуді тапсырады. Таулаттың жаралары тоқтатылып, Артур патшаның сарайына жеткізіледі. Жофре Таулаттан Кейге, өзін қорлағаны үшін өшігісін алатынын айтуын өтінеді. Жофре мен Огиердің қызы жолына жалғастыра береді. Осы уақытта Таулат Артур патшаның сарайына келгенде, жас әйел де келіп, Артурдың рыцарларынан қылмыскерден қорғау сұрайды, бірақ ешкім оның ісін қолдамайды, сондықтан ол кетеді. Артур патшаның алдына шығып, Таулат өзінің кінәсін мойындайды, Артур мен Гвиневра оны кешіреді. Дегенмен, Жофре азапталған рыцарьға Таулаттың тағдырын шешуге рұқсат бергендіктен, ол басқаларға жасаған азаптары үшін жеті жылға сотылады.
Before they get to Augier's castle, however, they pass the castle of the tortured knight. As eight days have passed, Taulat has returned to inflict his monthly torture. Yet Jaufre provokes him, fights, and conquers. Taulat begs Jaufre's mercy, but Jaufre lets the tortured knight decide Taulat’s fate. Taulat's wounds are staunched, and he is carried to the court of King Arthur. Jaufre asks Taulat to tell Kay that Jaufre will get revenge for the way Kay mocked him. Jaufre and Augier's daughter continue on their way. Meanwhile, Taulat arrives at the court of King Arthur just as a young lady arrives, asking for Arthur's knights' protection against a criminal, but no one steps forward to champion the lady's cause, so she leaves. Presenting himself to King Arthur, Taulat confesses his guilt and Arthur and Guinevere pardon him. However, as Jaufre had allowed the tortured knight to decide Taulat's fate, he is condemned for seven years to undergo the same torture as he had inflicted on others.
Аужиердің қызы: 66856923
Осы арада Жофре Огиердің қызымен бірге Огиердің қамалына жетеді. Огиер ұлдарымен бірге Жофрені қарсы алуға шығады, қызының жоғалғанына ағынан тоғып, оны танымайды, себебі ол Жофренің палфрейінде тым әдемі көрінеді. Жофре Огиердің қызының жоғалғаны туралы естігенде қайғырады, бірақ оның орнына палфрейіндегі қызды Огиерге ұсынады. Огиер қызын таниды және Жофреге жылы лебіз білдіреді. Огиердің қалғанын сұрап бағалағанына қарамастан, Жофре келесі күні Брунисеннің қамалына аттанады, Огиер оны біршама жол бойы сүйемелдейді.
Meanwhile, Jaufre arrives at Augier's castle with Augier's daughter. Augier, with his sons, comes out to meet Jaufre, lamenting at the loss of his daughter and not recognising her because she looks so beautiful on Jaufre's palfrey. Jaufre is sorry to hear of the loss of Augier's daughter, but presents him with the girl on his palfrey as a replacement. Augier recognises his daughter, and gives Jaufre a warm welcome. In spite of Augier's insistence that he should stay, Jaufre departs the following day for Brunissen’s castle, escorted part way by Augier.
Брунисен: 69247978
Брунисеннің Жофреді іздеуге жіберілген сенешалы Жофре мен Ожиемен кездеседі және Жофреге Монбрунда жылы қарсы алуды уәде етеді. Содан кейін сенешаль Жофресіз Монбрунға оралып, Брунисенге Жофренің жақын арада келетінін хабарлайды. Брунисен Жофрені күтіп алу үшін қамалдан шығып, оған гүл сыйлайды. Олар Монбрунға кіріп, той жасап, көңіл көтереді. Сол түні Жофре де, Брунисен де бір-бірін ойлап ұйықтай алмайды. Брунисен, әсіресе, танымал ғашықтарды еске алады және өзін батыл болуға көндіреді. Келесі күні Жофре ұялады, ал Брунисен сөз бастайды. Екеуі де өз сезімдерін тікелей білдіруге келмейді, дей тұрғанда Жофре құмарлықпен Брунисенге деген махаббатын мойындайды. Брунисен король Артурдың батасымен үйленгісі келетінін айтады.
Brunissen's seneschal, who had been sent off in search of Jaufre, meets Jaufre and Augier, and promises Jaufre a warm reception at Monbrun. The seneschal then returns to Monbrun without Jaufre, to inform Brunissen of Jaufre's imminent arrival. Brunissen leaves the castle to meet Jaufre, presenting him with a flower. They enter Monbrun, and have a feast. That evening, neither Jaufre nor Brunissen can sleep for thinking of each other. Brunissen, in particular, thinks of famous lovers, and tells herself that she will be bold. The following day, Jaufre is timid, and Brunissen speaks. Neither is willing to express their feelings directly, until Jaufre passionately admits his love for Brunissen. Brunissen says she would like to get married under the auspices of King Arthur.
Мелиан де Монмелиор: 79798326
Жофре мен Бруниссен Бруниссеннің иесі Мелиан де Монмелиордың сарайына жол тартады. Сарайға жеткенше, екі жас қыз көздерінен жас ағызып, оларға төрт күннің ішінде біреуінің қаласын қылмыскерге беруге мәжбүр болатынын айтады. Олар Артур патшаның сарайынан көмек сұраған, бірақ нәтижесіз болды. Жофре кешірім сұрайды, алайда оларға көмектесе алмайтынын жеткізеді. Мелиан тұтқыны Таулатпен бірге оларды қарсы алады, сосын бәрі Монбрунға қайтады. Жофре Мелианға үйлену ниеттерін айтады. Мелиан үйленуге келісіп, осы туралы Бруниссенге хабарлайды.
Jaufre and Brunissen go to the castle of Brunissen's lord, Melian de Monmelior. Before they arrive, they are accosted by two young ladies in tears, who say that in four days' time one of them will have yield their castle to a criminal. They had tried to seek help at the court of King Arthur, but in vain. Jaufre apologises, but says he is unable to help them. Melian arrives to meet them with his prisoner, Taulat, and they all return to Monbrun. Jaufre confides his plans of matrimony to Melian. Melian agrees to the marriage, and confirms this with Brunissen.
Ауберудегі қылмыскер: 83279426
Таулат қамалға кетеді, онда ол тұтқын болады. Мелиан, Ожие, Жофре және Брунисен Кардеуилдегі Артурдың сарайына жол тартады. Олар бұлақ бар алаңға жетеді. Жас қыздың көмекке шақырып айқайлағаны естіледі: оның мырзасы бұлақта суға батып барады. Жофре оған көмекке жүгіріп келеді, мырзаны найзасымен бұлақтан көтеруге тырысады, бірақ сәтті болмайды. Сонда қыз оны бұлаққа итеріп жібереді. Жофре судың астына кетіп, жоғалып қалады. Мелиан, Брунисен және Ожие оның суға батып кеткенін ойлайды. Барлығы Жофренің қазасына қайғырып, күйінеді. Бірақ Жофре бұлақ арқылы жер асты әлеміне жеткізіледі. Суға батып жатқандай болған мырза бірнеше күн бұрын Жофренің көмегін сұраған, бірақ ол көмектесе алмаған әйел екен. Осыған қарамастан, Жофре сол әйелдің қамалын қылмыскер Фелон д’Оберуден қорғауға уәде береді. Фелон қызықты аңшылық құсымен келеді. Жофре Фелонның тіліне тигеніне ашуланып, оған шабуыл жасайды және жеңіске жетеді. Фелон өзін Жофре мен қамалдың ханымына тапсырады. Жофре оны кешіріп, жараларын емдейді. Олар сол күні кешке сиқырлы жер асты әлемінде тамақтанады, ал ханым келесі күні Жофрені Брунисенге қайтаруға уәде береді. Ханым Фелонды Жофреге құсты беруге мәжбүр етеді, оны Артур патшаға сыйлық ретінде ұсыну үшін. Олар келесі күні таңертең жолға шығып, сол бұлақ арқылы үстіңгі әлемге қайта оралады. Ожие, Мелиан, Брунисен және оның сенешалы қуаныштан көтеріледі. Жер асты әлемінің ханымы Брунисеннен Жофрені қашқақтап әкелгені үшін кешірім сұрайды. Мелиан таңертең Кардеуилге аттанатындарын айтады.
Taulat departs for the castle where he will be kept prisoner. Melian, Augier, Jaufre and Brunissen depart for Arthur's court at Cardeuil. They arrive at a meadow, where there is a fountain. A young girl can be heard crying for help: her lady is drowning in the fountain. Jaufre runs to her aid, tries to lift the lady out of the fountain with his lance, but fails. The young girl then pushes him into the fountain. Jaufre disappears underwater. Melian, Brunissen and Augier presume him to have drowned. They all despair and mourn Jaufre's death. Jaufre, however, is taken through the fountain to an underground world. The lady who had feigned drowning turns out to be the same one who had asked for Jaufre's help several days before, to no avail. In spite of the ruse, Jaufre promises to defend the lady's castle against the criminal, Felon d'Auberue. Felon arrives with a fascinating hunting bird. Jaufre is insulted by Felon, attacks him, and is victorious. Felon delivers himself up to Jaufre and the lady of the castle. Jaufre pardons him, and has his wounds staunched. They dine in the magical underground world that evening, with the lady promising to return Jaufre to Brunissen the following day. The lady makes Felon give Jaufre the bird, to present to King Arthur. They set off the following morning, and return to the upper world through the same fountain. Augier, Melian, Brunissen, and her seneschal are overjoyed. The lady from the underground world apologises to Brunissen for kidnapping Jaufre. Melian says that they will depart for Cardeuil at dawn.
Кардеуилдегі үйлену тойы: 942710248
Кардеуил қамалының алдында он салт атты Кейді сыртқа шығуға көндіруге тырысады. Жауфре келгенде, ол оны мазақтағаны үшін жазалайды, оны атыннан құлатып, құс қанатымен / мүйізімен құлатып, қамалға қайта оралуға мәжбүр етеді. Жауфре Брунисенді Гвиневрамен таныстырады. Артур мен Гвиневра некелесу рәсімін қадағалауға келіседі. Сегізінші күні Артур патша шақырған патшалықтың түкпір-түкпірінен 100 мың салт атты және олардың әйелдері келеді. Уэльс архиепископы Жауфре мен Брунисенді үйлендіреді. Содан кейін кешкі ас беріледі. Ақындар ойнап, ән шырқап жатқанда, бір салт атты "Сапқа тұрыңыз!" деп айқай салады және өте үлкен құс онымен бірге қашып кетуге тырысқанын айтады. Артур патша жаяу өзі барып не болғанын көреді. Құс Артур патшаны тырнақтарымен көтеріп, салт аттылар мен әйелдердің көз алдында ұшып жүреді, олар үлкен қайғыдан киімдерін жыртып тастайды. Салт аттылар құсты жерге түсіру үшін мал союды ұсынады. Бірақ құс Артурды қамалға қайтарып, сиқыршы салт аттыға айналады. Патша оны кешіріп, барлық шебер тігіншілерді сотына шақырып, жыртылған киімдердің орнына сәнді киімдер тігуді бұйырады. Ақырында бәрі ұйықтап қалады.
In front of the castle of Cardeuil, ten knights are cajoling Kay into coming outside. When Jaufre arrives, he punishes him for his mockery, knocking him off his horse with a peacock/horn, and forcing him to walk back into the castle. Jaufre introduces Brunissen to Guinevere. Arthur and Guinevere agree to preside over the marriage. On the eighth day, 100,000 knights from all across the kingdom invited by King Arthur arrive with their ladies. The Welsh archbishop says mass and marries Jaufre and Brunissen. Afterwards, dinner is served. Whilst jesters are playing and singing, a knight cries 'to arms!' and describes an enormous bird which nearly made off with him. King Arthur goes to see what is the matter on his own, on foot. The bird lifts King Arthur in its talons and flies around, in sight of the knights and ladies, who tear their clothes to shreds in their desperation. The knights talk of slaughtering cattle to lure the bird down to earth. The bird, however, takes Arthur back to the castle and metamorphoses into the magician knight. The king pardons, and sends for all the master tailors to come to his court and make lavish clothes to replace those torn to shreds. Eventually, they all retire to bed.
Гибель перисі: 1024910691
Кардеуилден шыққан Мелиан, Жофре және Брунисенді Артур мен Гвиневра біршама жол бойы сүйемелдейді. Түнде олар шабындықтағы бұлақтың жанында орналасады. Таңертең бұлақтан арбалар, жаяу әскерлер мен жер асты патшалығының ханымы пайда болады. Жофре мен Мелиан күдікпен шабуылға қарсы дайындалады, бірақ ханым оларға мейірімділігін білдіріп, тойлық тамақтан ләззат алатын үлкен шатырлар тіктейді. Ханым Жофреге шатырды сыйға береді және оны қатыгез аңдардан қорғау үшін сиқырлы дұға оқиды; ол Брунисенге оны көргеннің бәріне ұнайтын сый береді, ол не айтса да, не істесе де; ол Мелианға енді ешқашан тұтқынға түспейтініне сендіреді; ол олардың серіктеріне алтын мен құнды заттарға толы арба ұсынады. Жофре оған алғыс айтқаннан кейін, ханым Жофреге өзінің есімін айтады: ол Гибалдар қамалының Гибель феясы (яғни Моңгибельді билеуші Морган ле Фей). Брунисен, Жофре және Мелиан жолға шығады.
Departing from Cardeuil, Mélian, Jaufre and Brunissen are accompanied part way by Arthur and Guinevere. At night, they camp by the fountain in the meadow. In the morning, chariots, knights, and the lady of the underground kingdom appear from out of the fountain. Jaufre and Mélian distrustfully prepare themselves against attack, but the lady promises them her goodwill, and erects great tents where they can enjoy a nuptial meal. The lady offers Jaufre the tent as a gift, and casts a magic spell on him to protect him against savage beasts; she gives Brunissen the gift of pleasing everyone who sees her, whatever she says or does; she gives Mélian the assurance that he will never be a prisoner again; she offers their entourage a chariot full of gold and precious objects. After Jaufre thanks her, the lady tells Jaufre her name: she is the Fairy of Gibel of the castle of Gibaldar (i. e. Morgan le Fay as ruler of Mongibel). Brunissen, Jaufre and Mélian depart.
Монбрунға оралу: 1069210956
Монбрунда халық Жофре, Брунисен және Мелианды қарсы алуға шығады. Жофре Монбрун тұрғындарын адал қорғауға уәде береді. Жофре өлтірген арашаланған және алыптың анасы – қарт әйел енді сиқырмен жолды кеспейтінін айтады. Жофре оған мүлкін сақтап қалуға рұқсат береді. Келесі күні Монбрунда той ұйымдастырылады; кешке барлық салт аттылар, Мелиан мен оның серіктерінен басқа, демалысқа шығады. Жофре мен Брунисен соңынан төсекке жатады. Ертесіне Мелиан осы мәселе туралы әзіл айтады. Олар таңғы құлшылықты оқып, түскі ас ішеді, сосын Мелиан Таулатқа жазасын беру үшін кетеді. Жофре Мелианнан Таулатты алғашқы рет жазасыз жіберуін өтінеді. Мелиан кетеді, ал Жофре Монбрунда бақытты өмір сүреді. Ақын соңында Құдайдан осы туындының авторына кешірім тілеп, оны аяқтаған адамға жақсылық тілейді.
At Monbrun, the people come out to welcome Jaufre, Brunissen and Melian. Jaufre promises to defend the inhabitants of Monbrun loyally. The old woman, who is mother of the leper and giant Jaufre killed, says that she will no longer bar the path with magic. Jaufre allows her to keep her possessions. The following day they hold a feast at Monbrun; in the evening, all the knights retire, except for Mélian and his entourage. Jaufre and Brunissen eventually retire to bed. The next morning, Mélian jokes about consummation. They hear mass and have lunch, before Mélian departs to impose his punishment on Taulat. Jaufre asks Mélian to let Taulat go without punishment this first time. Mélian takes his leave, and Jaufre lives happily ever after at Monbrun. The poet ends by asking God to pardon the writer of the work, and be favourable to the one who "achieved" (completed) it.
Авторы және датасы
Жофре екі анонимді автордың туындысы болуы мүмкін, жұмыстың өзінде айтылғандай, "жұмысты бастаған және аяқтаған" авторлар. 2616–2630-шы тармақтардағы Арагон патшасына арналған мақтау сөздер екінші ақынның оқиғаны жалғастыру үшін араласқан жерін көрсетеді. Бірақ ешбір аргумент нақты емес. Жұмыстың жасының анықталуына көмектесетін бір мәлімет – бұл туынды жас Арагон патшасына (сондай-ақ Барселона графына) арналған, ол Альфонсо II (1162–1196), Петр II (1196–1213) немесе Джеймс I (1213–1276) болуы мүмкін. Ғалымдардың пікірінше, туындының жасы осы үш патшаның билік мерзіміне сәйкес келеді, шамамен 1170 жылдан 1225/1230 жылға дейін, тіпті кейінірек те болуы мүмкін. Джеймс I-нің "Құдайға сенбейтіндерге" (дегенмен, сарацендерге) қарсы алғашқы шайқасында жеңіске жетпегеніне байланысты кейінгі мерзімге қарсылық бар, ал өлең осы мәселені нақты көрсетеді. Керісінше, Альфонсо, жасөспін шағында патша болып, 1169 жылы Испания мұсылмандарын жеңген, сонымен қатар трубадурлардың меценаты болған. Бұл поэманың алғашқы бөлігінің 1170-ші жылдардың басында жазылғанын көрсетеді. Дегенмен, Креттиен де Труаның романдарының ықпалы кейінгі мерзімді ұсынады. Ақын бұрынғы Пенисколаға жасаған сәтсіз жорықты еске алмай, 1229–1231 жылдары король Джеймс жиырма жасқа толғанда Майорканың сенсациялық жаулануына сілтеме жасап отырған болуы мүмкін. Бұрынғы мерзімді қолдағандардың арасында ғалым Рита Лежун болды, ол роман Креттиен де Труаның шығармаларының бірі болуы мүмкін деген болжам жасады. Бірақ көптеген ғалымдар бұл пікірмен келіспейді, олар Жофренің Креттиеннің туындыларын "жақсы білген" кейінгі ақынның туындысы деп санайды. Әдеби стиль де кейінгі мерзімге нұсқайды, мысалы, Артур патша жағымсыз жарықта бейнеленген, сондай-ақ "оқиғалардың белгілі бір шектелуі" байқалады.
Jaufré is quite possibly the product of two anonymous authors, "the one who commenced the work and the one who completed it" referred to in the explicit to the work. The laudatory passages to the King of Aragon on vv. 2616–2630 may be the demarcation where the second poet intervened to continue the tale. But none of the arguments are conclusive. One clue for dating is the dedication of the work to the young King of Aragon (also the Count of Barcelona), who has been identified variously as Alfonso II (r. 1162–1196), Peter II (r. 1196–1213), or James I (r. 1213–1276). Depending on the scholar, the dates assigned to the work span the reigns of these three monarchs, anywhere from c. 1170 to 1225/1230, or even later. Against a later dating is the fact that James I did not really win his first battle against "those who do not believe in God" (presumably the Saracens), and the poem is quite explicit about this point. Alfonso, by contrast, who was king as a teenager and defeated the Muslims of Spain in 1169, was also a patron of troubadours. This would make the first part if the poem as old as the early 1170s. A later dating however is suggested by the likely influence of the romances by Chrétien de Troyes. It could be interpreted that, ignoring a previous failed expedition to Peníscola, the poet refers to the sensational conquest of Majorca in 1229 1231, when king James was in his early twenties. Among the camp who supported the earlier dating was scholar Rita Lejeune, who ventured to suggest that the romance may have been one of the sources that Chrétien de Troyes drew upon. But that prospect is discounted by the majority of scholars, who believe rather that Jaufre was a work by poet(s) who came afterwards and gained "intimate knowledge" Chrétien's works. The literary style also points to a later date, for instance, King Arthur is portrayed in somewhat negative light, and a "certain stiflement of adventures".
Мәтіндер мен аудармалар
Мәтіннің екі толық қолжазбасы бар: Париж, Bibliothèque nationale, français 2164 (А деп белгіленген), суреттері бар, шамамен 1300 жылға дейін сақталған; және Париж, Bibliothèque nationale, français 12571 (В деп белгіленген), 14 ғасырдың басында итальян көшірмешісі жасаған үлгі. Сонымен қатар, бес фрагменті де сақталған. Қазіргі заманғы басылымдардың ішінде А қолжазбасын негізгі мәтін ретінде пайдаланғандардың қатарында Кловис Брунелдің (1943) және Рене Лаво мен Рене Неллидің (1960) қазіргі француз тіліндегі аудармасы бар. В мәтіні 8900 шамасындағы жолдардан тұратын қысқартылған түрінде Рейнуардың «Лексика Роман» (1838) еңбегінде жарияланған, бірақ кейін Герман Брюэрдің (1925) толық басылымында жарық көрді. Шармейн Лидің (2006) В қолжазбасын негіз ретінде алған сындық мәтіні электрондық форматта қолжетімді. Алғашқы қазіргі заманғы аударманы 1856 жылы Жан Бернар Мэри Лафон жасаған, ол Гюстав Доре салған жиырма ағаш кескінмен суреттелген, Рейнуардың «Лексика Роман» басылымындағы қысқартылған В қолжазбасын пайдаланған. Мэри Лафонның аудармасы сол жылы Альфред Элвес тарапынан ағылшын тіліне аударылып, Лондонда «Жофри рыцарь және әдемі Брунисенде» (1856) деген атпен, ал Нью-Йоркте американдық басылым (1857) жарық көрді. Росс Г. Артурдың ағылшын тіліндегі аудармасы А қолжазбасын негізге алады.
There are two complete manuscripts of the text: Paris, Bibliothèque nationale, français 2164 (designated A), illustrated, dating from c. 1300; and Paris, Bibliothèque nationale, français 12571 (designated B), an early 14th century exemplar by an Italian copyist. Five fragments have also survived. Among modern editions, those that use ms. A as the base text include Clovis Brunel's (1943), as well as René Lavaud and René Nelli's (1960) with facing translation in modern French. The ms. B text appeared in an abridged form (c. 8900 lines) in Raynouard's Lexique Roman (1838), but later published complete in Hermann Breuer edition (1925). A critical text using B as base by Charmaine Lee (2006) is also openly available in electronic format. The first modern translation was by Jean Bernard Mary Lafon published 1856, illustrated with twenty woodcut engravings by Gustave Doré, using the abridged ms. B text printed in Raynouard's Lexique Roman. The Mary Lafon translation was set in English that same year by Alfred Elwes, printed in London as Jaufry the Knight and the Fair Brunissende (1856), with an American edition printed in New York (1857). Ross G. Arthur's English translation follows the ms. A text.