Кіріспе

Жеткізушілермен қарым-қатынасты басқару (SRM) – бұл жеткізушілердің күшті жақтарын, өнімділігін және мүмкіндіктерін жалпы бизнес стратегиясына сәйкес жүйелі түрде, бүкіл кәсіпорын бойынша бағалау, әртүрлі жеткізушілермен қандай әрекеттер жасау керектігін анықтау, сондай-ақ жеткізушілермен қарым-қатынас өмірлік циклы бойында барлық өзара әрекеттесуді үйлестірілген түрде жоспарлау және іске асыру арқылы осы әрекеттесулерден алынатын құнды барынша арттыруды қамтамасыз ету. Жеткізушілермен қарым-қатынасты басқарудың мақсаты – стратегиялық жеткізуші серіктестермен өзара тиімді, екі жақты қарым-қатынастарды дамыту, осы арқылы тәуелсіз жұмыс істеу немесе дәстүрлі, транзакциялық сатып алулар арқылы қол жеткізілмейтін инновация мен бәсекеге қабілеттіліктің жоғары деңгейін қамтамасыз ету. Тиімді SRM-ді қолдайтын маңызды салалар: жеткізуші туралы ақпаратты басқару, талаптарға сәйкестік, тәуекелдерді басқару және өнімділікті бағалау. SRM-нің мақсаты – осы өзара әрекеттесулердің құндылығын барынша арттыру. Іс жүзінде, SRM негізгі жеткізушілермен тығыз, ынтымақтастық қарым-қатынастар құруды білдіреді, осы арқылы жаңа құндылықты анықтап, іске асыруға және сәтсіздік тәуекелін азайтуға болады. SRM – сатып алу және жеткізу тізбегін басқарудағы маңызды пән және бизнес табысы үшін өте маңызды. SRM клиенттермен қарым-қатынасты басқаруға (CRM) ұқсас. Компаниялар клиенттерімен уақыт өте келе көптеген рет қарым-қатынас жасайтыны сияқты, жеткізушілермен де – келісімшарттар жасасу, сатып алу, логистика мен жеткізілімді басқару, өнім дизайны бойынша ынтымақтастық және т.б. сияқты әрекеттер арқылы байланыс жасайды. SRM-ді анықтаудағы бастапқы нүкте – жеткізушілермен жасалатын осы әртүрлі әрекеттердің жеке және тәуелсіз емес екенін мойындау. Керісінше, олар қарым-қатынасты құрайды, оны функционалдық және бизнес бөлімшелерінің байланыс нүктелерінде және қарым-қатынас өмірлік циклы бойында үйлестірілген түрде басқаруға болады және қажет.

ЖБМ компоненттері

SRM сенімді уақыт өте қалыптастыратын, тұрақты тәсілдер мен мінез-құлық ережелерін талап етеді. Тиімді SRM үшін негізгі жеткізушілермен ынтымақтастықтың жаңа жолдарын қалыптастыру ғана емес, сонымен қатар ынтымақтастыққа кедеріс келтіретін және негізгі жеткізушілермен қарым-қатынастың мүмкін болатын құнын шектейтін қолданыстағы саясат пен тәжірибені белсенді түрде жою қажет. Сонымен қатар, SRM жеткізушілердің процестері мен саясатында да өзара өзгерістерді қамтуы керек.

Құндылықты өлшеу

SRM негізгі жеткізуші серіктестердің таланты мен идеяларын пайдаланып, бәсекеге қабілетті артықшылықты қамтамасыз етеді және оны соңғы тұтынушыларға ұсынылатын өнімдер мен қызметтерге айналдырады. Өнімділікті бақылау және жақсарту қажеттіліктерін анықтау үшін қолданылатын құралдардың бірі – бірлескен, екі тарапты нәтижелерді бағалау картасы. Теңгерімді бағалау картасы сандық және сапалық өлшемдердің үйлесімін қамтиды, соның ішінде негізгі қатысушылардың қарым-қатынастың сапасына қатысты пікірлері. Бұл негізгі көрсеткіштер тапсырыс беруші мен жеткізуші арасында ортақ пайдаланылады және бірлесіп қарастырылады, бұл қарым-қатынастың екі жақты және ынтымақтастыққа негізделгенін, екі тараптың да жоғары нәтижелерге қол жеткізуі табысқа жетудің шарты екенін көрсетеді. Алдыңғы қатардағы ұйымдар 360 градустық бағалау карталарын қолданады, онда стратегиялық жеткізушілер өздерінің өнімділігі туралы пікір алу үшін сауалнамаға қатысады, ал нәтижелер бағалау картасына енгізіледі. Жетекші ұйымдардың бірі қолданыстағы сатып алу артықшылықтарын өлшеу жүйелері арқылы жеке жеткізушілер деңгейінде және жиынтық SRM бағдарламасы деңгейінде қамтылған нақты SRM үнемдеуін қадағалайды. SRM-ның қаржылық әсерін өлшеудегі қиындықтардың бірі – SRM қаржылық көрсеткіштерге әртүрлі жолдармен әсер ете алады. Оларға шығындарды үнемдеу (мысалы, ең қолайлы клиенттік бағалар, дизайнды, өндірісті және қызмет көрсетуді жақсарту үшін бірлескен күш-жігер); қосымша кіріс мүмкіндіктері (мысалы, инновациялық жеткізуші технологиясына ерте немесе эксклюзивті қол жеткізу, инновациялық өнімдерді, мүмкіндіктерді, қаптаманы және т.б. әзірлеуге бірлескен күш-жігер, бірлескен сұраныс болжамы арқылы тауардың таусылуын болдырмау) және тәуекелдерді басқаруды жақсарту кіреді.

SRM және жеткізушілердің жұмыс істеуін басқару

Жеткізушілердің өнімділігін басқару (SPM) мен стратегиялық жеткізушілермен басқару (SRM) арасында шатасу тууы мүмкін. SPM – SRM-нің бір бөлігі ғана. SPM мен SRM арасындағы айырмашылықты түсіндірудің ең оңай жолы – SPM жеткізушінің келісімшарт бойынша уәде еткенін орындауын қамтамасыз етуге бағытталған, бұл тар, бір жақты процесті білдіреді. Ал SRM, керісінше, екі тарап үшін де бірлесіп құндылықты арттыруға бағытталған, нәтижесінде шығындар төмендеп, тәуекелдер азаяды, тиімділік артады, сапа жақсарып, инновацияларға қол жеткізіледі. Бұл келісімшартты келісумен қатар, оның орындалуы кезінде туындаған қарым-қатынасты басқаруға, сондай-ақ жүйелі түрде ортақ құндылықты анықтау жұмыстарын жүргізуге назар аударуды қажет етеді.