Кіріспе

Жауынгерлік пышақ – әскери қолданыс үшін, қолма-қол ұрыс үшін арналған пышақ. Жауынгерлік пышақтар әскери мақсатта жасалған және негізінен қолма-қол немесе жақын аралықтағы ұрыс үшін көзделген. Оқыр соғысы аяқталғаннан бері, көптеген әскери жауынгерлік пышақтар бастапқы жақын аралықтағы ұрыс қаруы рөлінен өзге, қосымша түрлі пайдалы мақсаттарда (жапырақтарды тазалау, жасыру үшін бұтақтарды кесу, оқ-дәрілік жәшіктерді ашу және т.б.) қолданылады, сондай-ақ оларды "жауынгерлік-пайдалы пышақтар" деп те атайды. Ал, егер әскери пышақтар ұрыстан өзге мақсатта қолданылуға арналса, олар әдетте олардың негізгі мақсатына қарай, мысалы "пайдалы пышақ" немесе "аман қалуға арналған пышақ" деп аталады.

Тарих

Жақын арадағы шайқас үшін арналған қылыштарды мыңдаған жылдар бойы әскерлер қолданып келген. Темірден жасалған шайқас қылыштарын пайдалану – шайқас пышақтарының дамуындағы маңызды кезең болды, және мұндай қарулар Таяу Шығыстың ежелгі армияларында жоғары бағаланған. 14 ғасырдағы француз және итальян әскери қылыштары бірінші болып қарудың дизайнындағы жақсартуларға жауап ретінде және қару қорғанысындағы нашарлықтарды пайдалану қажеттілігіне байланысты өткір, ұшты және екі қырлы жүзі бар пышақты енгізді. Француздық "пуаньяр" және шотландтық "дирк" бастапқыда әскери қару ретінде жасалған қылыштар еді. Оқ ату қаруын қолданудың өсуі әскери жабдық ретінде шайқас қылыштары мен пышақтарын қолданудың азаюына әкелді. Дегенмен, жеке сатып алынған пышақтарды жаяу әскерлер көбінесе қосымша қару ретінде де, тұрмыстық құрал ретінде де алып жүрді. Кейбір әскери күштер жеке науқандар үшін немесе пионерлік немесе далалық инженерлік бөлімшелер сияқты арнайы әскерлер үшін пышақтар берді, бірақ бұл кескіш құралдар негізінен шайқас пышақтары ретінде пайдалануға арналмаған.

Қазіргі заманғы жауынгерлік пышақтар

Бұрын траншеялық пышақ деп аталған "жауынгерлік пышақ" KA BAR, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі АҚШ-тың жауынгерлік пышақтарынан екі мақсатта қолданылатын, яғни жауынгерлік және тұрмыстық пышақ ретінде пайдалануға бейімделгендігімен ерекшеленді. Ол Marine Raider пышағы сияқты бұрынғы USMC пышақтарынан да өзгеше болды, себебі жаңа пышақта кесу және ұру шабуылдарын жеңілдететін, кең және қалың, клипті ұшы бар жүзі болды. Жаңа пышақтың джунглидегі жағдайда тиімділігі туралы хабарлар, Теңіз жауынгерлері корпусының KA BAR-ды жеке теңіз жауынгерлері үшін жауынгерлік пышақ деп тағайындау шешімін негіздеді. Оны рациондық банкаларды немесе оқ-дәрі жәшіктерін ашу сияқты тұрмыстық жұмыстарға қолданғанда M3 пышағының кемшіліктері анық байқалды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Қазіргі уақытта әскери күштердің көпшілігі салдарияларға берілетін жауынгерлік пышақтардың түрлерін көбінесе стандарттады. Мысалы, Чилидің арнайы күштері Чилидің дәстүрлі әскери қаруы – «Корво» пышағын қолдануға оқытылады. Гурка полкі кең жапырақты, иілген, жалпы мақсаттағы кесу құралы және қару болып табылатын «кукри» пышағын жақсы көреді, ол пышаққа қарағанда мачете немесе филиппиннің «боло» пышағына көбірек ұқсайды. АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің екінші дүниежүзілік соғыстан бергі стандартты жауынгерлік пышағы – USMC жауынгерлік-тұрмыстық пышағы. 1970 және 1980 жылдары Фэрбэрннің шәкірті және қолдаушысы полковник Рекс Апплгейт пышақ дизайнері Билл Харси-мл. бірге Фэрбэрн-Сайкс пышағын жақсарту мақсатында, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фэрбэрнмен болған әңгімелерінің нәтижесінде «Апплгейт Фэрбэрн» жауынгерлік пышағын жасады (ол Фэрбэрн-Сайкс пышағының әлсіз жақтарын – мысалы, ұшының нашар болуын, тұтқасынан ұстағанда пышақтың бағытын анықтай алмауын жоюға бағытталған). Осы пышақтардың алғашқы үлгілерін Al Mar Knives Харсидің жобасы бойынша жасады. Пышақ шебері Билл Харси кейін Крис Ривпен бірігіп, АҚШ Армиясының Арнайы күштерінің біліктілік курсын бітірген әрбір түлекке табыс етілетін «Ярбороу» жауынгерлік пышағын жасады. Осы эволюцияның соңғы қадамы ретінде Билл Харси мен Крис Рив қазіргі заманғы армиялық жауынгерлік бағдарламаның негізін қалаушы Мэтт Ларсенмен бірлесіп, LHR жауынгерлік пышағын жасады. Неміс әскері стандартты пышақ ретінде Eickhorn KM2000-ді пайдаланады. Бұл дизайн – батыстық стильдегі «танто» пышағы, ол Бундесверге беріледі. Пышақ 440A немесе N695 болаттарынан жасалған, бұл модельге байланысты. Кейбір үлгілерінде 55Si7 көміртекті серіппелі болат қолданылады. Германияның Золинген қаласындағы Eickhorn пышақ жасау компаниясы Канада және АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріне KCB 77 штықтарын жеткізіп отырады. KM2000-ден басқа, Eickhorn компаниясы KM3000, KM4000, KM5000, ParaCommando және Aviator сериялы пышақтарды да шығарады. Eickhorn пышақтары өте берік және кәсіби пайдалануға арналған. Бұл пышақтарды әлемдегі әскерилер де жақсы көреді. Австрия әскерлері Glock пышағын пайдаланады. Бұл пышақ сонымен қатар Австрия әскерлері қолданатын Steyr AUG bullpup мылтығына штык ретінде де орнатылады. Пышақ фосфатталған көміртекті болаттан жасалған. Сапты Glock компаниясы өндірген арнайы берік полимерден жасаған. Glock пышағын әлемнің арнайы күштері де қолданады.