Критиктік оқиғалар әдісі: маңызы, қадамдары және артықшылықтары
Critical incident technique
Критиктік оқиға әдісі – маңызды жағдайларды анықтап, тәжірибелік мәселелерді шешуге көмектесетін зерттеу әдісі. Психологиялық принциптерді дамытуға арналған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Критикалық оқиғалар техникасы (Critical incident technique) – адам мінез-құлқының маңыздылығы бар және әдістемелік тұрғыдан анықталған критерийлерге сай келетін тікелей байқауларды жинауға арналған процедуралар жиынтығы. Бұл байқаулар оқиғалар ретінде тіркеледі, содан кейін олар практикалық мәселелерді шешуге және кең психологиялық принциптерді дамытуға пайдаланылады. Критикалық оқиға – қандай да бір іс-әрекетке немесе құбылысқа оң немесе теріс үлес қосатын оқиға деп сипатталады. Критикалық оқиғалар әртүрлі жолдармен жиналады, бірақ көбінесе жауап берушілерден олардың өзі бастан өткерген жағдай туралы айту сұралады. CIT – бес негізгі салаға сүйенетін икемді әдіс. Біріншісі – оқиғаны анықтау және қарастыру, содан кейін фактілерді анықтау, ол оқиғаға қатысушылардан толық мәліметтерді жинауды қамтиды. Барлық фактілер жиналғаннан кейін келесі қадам – мәселені анықтау. Содан кейін, әртүрлі мүмкін шешімдер негізінде мәселені шешу туралы шешім қабылданады. Соңғы және ең маңызды кезең – бағалау, ол таңдалған шешімнің жағдайдың түпкі себебін шешетінін және қосымша проблемалар тудырмайтынын анықтайды.
The critical incident technique (or CIT) is a set of procedures used for collecting direct observations of human behavior that have critical significance and meet methodically defined criteria. These observations are then kept track of as incidents, which are then used to solve practical problems and develop broad psychological principles. A critical incident can be described as one that makes a contribution—either positively or negatively—to an activity or phenomenon. Critical incidents can be gathered in various ways, but typically respondents are asked to tell a story about an experience they have had. CIT is a flexible method that usually relies on five major areas. The first is determining and reviewing the incident, then fact finding, which involves collecting the details of the incident from the participants. When all of the facts are collected, the next step is to identify the issues. Afterwards a decision can be made on how to resolve the issues based on various possible solutions. The final and most important aspect is the evaluation, which will determine if the solution that was selected will solve the root cause of the situation and will cause no further problems.
Артықшылықтары мен кемшіліктері
Пайдаланушы-жүйе немесе өнімнің күрделі ақауларымен байланысты туындауы мүмкін проблемаларды анықтау арқылы CIT ұсынымдары, осындай жағдайлардың ұқсас зиянға алып келмеуін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл әдісті пайдаланудың артықшылықтары мен кемшіліктері бар, олар төменде көрсетілген. Дегенмен, жалпы алғанда, CIT 1954 жылы алғаш ұсынылғаннан бері тиімді әдіс екені дәлелденді. Осыдан 50 жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан, әдіс аз ғана өзгеріске ұшырады, ал Фланаганның бастапқы тәсіліне енгізілген өзгерістер шағын болды, бұл оның сенімділігін көрсетеді.
By identifying possible problems associated with major user–system or product complications, CIT recommendations try to ensure that the same type of situations do not result in a similar loss. There are both advantages and disadvantages to using this method, as shown below. Overall, however, CIT has been demonstrated to be a sound method since first presented in 1954. Relatively few modifications have been suggested to the method in the more than 50 years since it was introduced, and only minor changes have been made to Flanagan's original approach, indicating reasonable robustness.
Артықшылықтар
Көп пайдаланушылы жүйелерді жақсартуға мүмкіндік беретін икемді әдіс. Деректер жауап берушінің көзқарасынан және оның жеке сөздерімен жиналады. Жауап берушілерді кез келген шеңберге сыймауға мәжбүрлемейді. Басқа әдістер жіберіп алуы мүмкін сирек кездесетін жағдайларды да анықтайды, себебі олар көбінесе жиі кездесетін, күнделікті оқиғаларға ғана назар аударады. Проблема туғанда, бірақ оның себебі мен ауырлығы белгісіз болғанда пайдалы. Қымбатқа бармайды және толыққанды ақпарат береді. Жүйені ерекше осал ететін және маңызды пайда әкелетін ерекшеліктерге баса назар аударады (мысалы, қауіпсіздік). Сауалнамалар немесе сұхбаттасулар арқылы қолданылуы мүмкін. Түсінуге оңай.
Flexible method that can be used to improve multi user systems. Data is collected from the respondent's perspective and in his or her own words. Does not force the respondents into any given framework. Identifies even rare events that might be missed by other methods which only focus on common and everyday events. Useful when problems occur but the cause and severity are not known. Inexpensive and provides rich information. Emphasizes the features that will make a system particularly vulnerable and can bring major benefits (e. g. safety). Can be applied using questionnaires or interviews. Easy to understand.
Кемшіліктер
Бірінші мәселе – хабарланған оқиғалардың сипатынан туындайды. Қауіпті оқиғалар әдісі пайдаланушылардың есте сақтаған оқиғаларына сүйенетін болады, сондай-ақ олардың нақты және шыншыл баяндалуын қажет етеді. Қауіпті оқиғалар көбінесе есте сақтауға байланысты болғандықтан, оқиғалар дәл болмауы немесе тіпті хабарланбауы мүмкін. Бұл әдіс жақында болған оқиғаларға бейім, себебі оларды еске түсіру оңай. Жауап берушілер маңызды оқиғаны сипаттағанда толыққанды әңгіме айтуға (немесе жазуға) уақыт жұмсауға дағдыланбаған немесе ынталы болмауы мүмкін. Бұл әдіс оқиғаларға негізделгендіктен, күнделікті жағдай туралы ештеңе көрсетпейді, сондықтан ол толыққанды бейнелемейді.
A first problem comes from the type of the reported incidents. The critical incident technique will rely on events being remembered by users and will also require the accurate and truthful reporting of them. Since critical incidents often rely on memory, incidents may be imprecise or may even go unreported. The method has a built in bias towards incidents that happened recently, since these are easier to recall. Respondents may not be accustomed to or willing to take the time to tell (or write) a complete story when describing a critical incident. Since this method is based on incidents it does not say anything about the everyday situation so it is not very representative.