Кіріспе

Үлестік меншік – бірнеше байланысты емес тараптардың жоғары құнды материалдық активтің, әдетте ұшақ, яхта немесе курорттық жылжымайтын мүліктің иелігін бөлісіп, тәуекелін азайтуға мүмкіндік беретін әдіс. Бұл тек ақшалай мақсатта жасалуы мүмкін, бірақ көбінесе жеке пайдалану да қарастырылады. Үлестік сатып алудың басты себептерінің бірі – бір меншік иесі толық уақыт пайдаланбайтын активтің күтімін ұстау шығындарын бөлісу мүмкіндігі. Кез келген үлестік жобаға ережелерді (үлескенге дейін келісілген) басқару және меншік құжаттарында көрсетілгендей активтің күйін сақтау үшін басқару қажет. Әдетте, басқару бірнеше мүліктің күнделікті жұмысын қадағалайды, бірақ бұл міндетті емес. Бір үлестік активті бір ұйым басқара алады. Әрбір меншік иесіне активке белгілі бір деңгейде қол жеткізу кепілдігі беріледі, оны жалға беру немесе чартер ретінде пайдалануға болады, ал кіріс әдетте басқару компаниясы мен үлестік меншік иесі арасында бөліседі, егер меншік иесі жалға алушыны өзі таба алмаса. Сонымен қатар, әрбір меншік иесі меншік үлесіне пропорционалды жылдық басқару және техникалық қызмет көрсету төлемдерін төлейді. Бизнесте үлестік меншік – қымбат активтің пайыздық үлесі. Үлестер жеке меншік иелеріне сатылады. Әдетте, компания активті меншік иелерінің атынан басқарады, олар басқару үшін айлық/жылдық төлемдер мен өзгермелі (мысалы, сағаттық, күндізгі) пайдалану төлемдерін төлейді. Жылдам құнсызданатын активтер үшін басқару компаниясы активті сатуға және түскен қаражатты меншік иелеріне қайтаруға құқылы, олар капиталдық шығынды есепке алуға және қажет болса жаңа активтің үлесін сатып алуға мүмкіндік алады. Үлестік меншік жалға алудан артықшылық бере ме, жоқ па деген мәселе әлі де талқыланып жатыр, ал кейбір елдер мен аймақтарда меншік иелеріне капиталдық шығындарды өтеу сияқты қосымша салықтық жеңілдіктер бар, ал басқалары меншік иелігін жалға алудан кемсітуі мүмкін.

Әуе қатынасы

Бөлшек меншік жеке тұлғаға немесе компанияға ұшақтың бір бөлігін сатып алу мүмкіндігін ұсынады. Ұшақтың 1/16 бөлігінен бастап, жылына шамамен 50 сағат ұшу уақытын қамтамасыз ететін акцияларды, оператордың қажеттіліктеріне байланысты, 1/2 бөлігіне дейін сатып алуға болады. Сатып алынатын ең көп таралған үлестер әдетте ұшақтың 1/8-нен 1/4-ке дейін (жыл сайын шамамен 200 ұшу сағаты) аралығында болады. Иесі инвестициясының бір бөлігіне құқық иеленсе де, ол пайдалану үшін арнайы ұшаққа бекітілмейді. Оның орнына, оған ұқсас ұшақтар тобына қол жеткізу мүмкіндігі беріледі, сондықтан теориялық тұрғыдан алғанда, меншік иесі тікелей өз ұшағында ұшуы мүмкін емес. Фракциялық бағдарламаның ұшағының меншік иелері («иелер» деп те аталады) келісімшарт мерзімі ішінде, әдетте 5 жылға, ұшақтың сатып алу бағасының олар ұшуды қалаған сағаттар санына пропорционалды пайызын төлеуге міндетті. Бағадан басқа, ұшу сағаттары үшін (отын бағасының өзгеруіне байланысты ауытқулармен) және бағдарламаны күту мен басқаруға байланысты ай сайынғы тұрақты басқару ақысы алынады. Қарсылықта, клиент өзінің қажеттіліктеріне және төлеуге дайындығына қарай, ұшақта белгілі бір сағатқа қол жеткізеді. Фракциялық меншік иелеріне осы ұшақ немесе соған ұқсас модельдегі немесе соған баламалы ұшақ күні-түні, жылына 365 күн, кемінде 4 сағаттық алдын ала хабарлаумен қолжетімді болады деп кепілдік беріледі. АҚШ-тың Таулы аймағында қолжетімді белсенді фракциялық мүліктердің көп бөлігі орналасқан, одан кейін АҚШ-тың Тынық мұхиты аймағы келеді. АҚШ-тың Таулы аймағындағы фракциялық мүліктің иелері үшін ең танымал демалыс әрекеті – шаңғы тебу. 2018 жылы Солтүстік Америкада сатып алуға қолжетімді ең көп таралған фракциялық үлес – төрттен бір бөлік, бұл иелеріне жылдық сапарды толығымен пайдаланудың үш айына мүмкіндік береді. АҚШ-тан тыс жерлерде коммерциялық емес фракциялық меншік нысаны ондаған жылдар бойы бар. Бұл нысанда, әдетте отбасы немесе достар емес, бір-бірімен байланысы жоқ адамдар, демалыс үйі немесе қайық сияқты мүлікті сатып алу үшін жекелеген синдикаттар құрады. Бұл синдикаттар коммерциялық емес негізде, әдетте тек шығындарды бөліседі және пайдалануға қол жеткізеді. Бұл топтарға қарапайым пәтерлерден бастап миллиондаған еуролық/долларлық мүліктерге дейін, сондай-ақ қайықтар немесе көліктер сияқты қосымша мүліктерді бірлесіп сатып алуға мүмкіндік беретін мүмкіндіктер кіре алады, мүлікке толық бақылауды сақтай отырып. «Фракциялық меншік» терминінің танымалдылығы, жақын ұғымдар, мысалы, жылдық жалдау сияқты, бұрыннан қалыптасқан басқа салаларда кең ауқымды ребрендингке әкелді. Жылдық жалдау мен фракциялық меншіктің арасындағы басты айырмашылық – жылдық жалдаумен сіз мүлікті пайдалану құқығын сатып аласыз, ал фракциялық меншікпен сіз нақты жылжымайтын мүлікті сатып аласыз. Сіз бүкіл учаске емес, тек мүліктің бір бөлігіне құқық иесі боласыз. Фракциялық меншік жеке тұлғалар үшін мүлікті қолжетімді сегменттерге бөледі, сонымен қатар меншік иесінің уақытын оның нақты пайдалану уақытына сәйкес келтіреді. Фракциялық үлес иелеріне мүлікті пайдалануға болатын күндер немесе апталар саны сияқты белгілі бір артықшылықтар береді. Кейде мүлік белгілі бір уақыттан кейін сатылады, ал түскен қаражат иелері арасында бөліседі. Жекелеген иелер тобы мүлікті пайдалануды бөлудің және басқа да мүмкіндіктерді дамытуға қатысты, жеке меншікке жақындауға тырысатын схемаларды жасады, бірақ тек көптеген иелерге ыңғайлы болу үшін қажетті деңгейде ғана шектеулер қойды. Мұндай схемаларда негізгі келісім мүшелердің өзара арасында жасалады, ал көптеген коммерциялық фракциялық меншік схемаларында иелердің негізгі қарым-қатынасы мүлік әзірлеушісімен және/немесе схеманы ұйымдастырушымен болады.

Жеке тұрғын үй клубтары

Жеке тұрғын үйлер клубтары – бөлшектеп меншікке ие болу нарығының ең сәнді, жоғары деңгейдегі сегменті. Ragatz Associates зерттеу компаниясы жеке тұрғын үйлер клубын шаршы футы 1000 АҚШ долларынан кем емес бағамен сатылатын үлестік мүлік ретінде анықтайды.

Басқа аудандар

Фракциялық меншік қазірде шағын яхталар мен мегаяхттар, реактивтік ұшақтар (әсіресе бизнес-ұшақтар) және жоғары сапалы автокөліктер сияқты сәнді заттар үшін де пайда болып келеді. Фракциялық яхта/қайық меншігі теңіз энтузиастарын барлық өлшемдегі және мақсаттағы яхталардың үлесіне ие болу мүмкіндігімен қамтамасыз етеді. Кейбір бағдарламалар су кемесінің нақты үлесін сатады, ал басқалары "мүшелік" ұсынады, онда мүшелердің төлемдері қайықтарға қол жеткізуді қамтамасыз етеді, бірақ меншік құқығы берілмейді. Фракциялық яхта компаниялары күндізгі пайдалану, көп жылдық келісімшарттар немесе чартерге ұқсас келісімдер үшін шағын моторлы қайықтардан, желкенді қайықтардан бастап орташа және мегаяхталарға дейін акциялар/мүшеліктерді сатады.