Кіріспе

Зерттеу жоспары. Клиникалық зерттеуді жобалау – медициналық, клиникалық және басқа да зерттеулерде (мысалы, эпидемиологиялық) адамдарға қатысты жүргізілетін сынақтар мен эксперименттерді, сондай-ақ бақылау зерттеулерін құру процесі. Клиникалық зерттеудің мақсаты – зерттеліп жатқан дәрілік заттың (IMP) немесе процедураның қауіпсіздігін, тиімділігін және/немесе әрекет ету механизмін бағалау, сондай-ақ денсаулық сақтау органы (мысалы, Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы) әлі бекітпеген жаңа дәрілік заттың немесе құрылғының қауіпсіздігін анықтау. Бұрын бекітілген, бірақ одан әрі зерттеуді қажет ететін дәрілік затты, құрылғыны немесе процедураны зерттеу де мүмкін, әсіресе ұзақ мерзімді әсерлері немесе тиімділігі тұрғысынан. Мұндай жағдайларда тәжірибелерді жобалаудың жалпы принциптері қолданылады, бірақ пациенттің құпиялылығы және этика мәселелеріне қатысты қосымша ескеретін жайттар да болуы мүмкін.

Маңызды ескертулер

Зерттеу дизайнын таңдағанда көптеген факторларды ескеру қажет. Әртүрлі зерттеу түрлері әртүрлі қателіктерге ұшырайды. Мысалы, еске түсіру қателігі көлденең қималы немесе жағдайды бақылау зерттеулерінде пайда болуы мүмкін, онда қатысушылардан тәуекел факторларына ұшырағандағы жағдайды еске түсіру сұралады. Тиісті жағдайы бар (мысалы, сүт безі қатерлі ісігі) пациенттер, гормоналды терапия сияқты олар алған әсерлерді, жағдайы жоқ пациенттерге қарағанда жиірек еске түсіруі мүмкін. Экологиялық қателік, топтастырылған деректерде жүргізілген талдаулардың нәтижесінде жеке адамдар туралы қорытындылар жасалған кезде туындауы мүмкін. Мұндай талдаулар айнымалылар арасындағы байланыстың дәрежесін жоғары бағалауға бейім.

Маусымдық зерттеулер

Сезондық көрсеткіштер бойынша зерттеулер жүргізу (мысалы, аллергия, маусымдық әсерлі бұзылыс, грипп және басқалар) сынақты қиындатуы мүмкін, себебі науқастарды жылдам қабылдау қажет. Сонымен қатар, маусымдық ауытқулар мен ауа райының өзгеруі сезондық зерттеудің нәтижелеріне әсер етуі мүмкін.

Басқа терминдер

Кейде ретроспективті зерттеу термині жағдайлық-бақылау зерттеуінің синонимі ретінде қолданылады. Дегенмен, «ретроспективті зерттеу» терминін қолдану шатастыратындықтан, одан аулақ болу керек, себебі жағдайлық-бақылау зерттеулерінен өзге де зерттеу жобалары ретроспективті сипатқа ие. Үстемдік сынақтары бір емнің белгілі бір стандартты емге қарағанда тиімдірек екенін көрсету үшін жоспарланады. Бұл зерттеу жобасы көбінесе емнің плацебоға немесе қазіргі ең жақсы емге қаратылып тиімділігін тексеру үшін қолданылады. Төмендік сынақтары емнің белгілі бір стандартты емге қарағанда айтарлықтай нашар емес екенін көрсету үшін жоспарланады. Бұл зерттеу жобасы көбінесе жаңа емді медициналық стандартты еммен салыстырғанда қолданылады, егер жаңа ем стандартты емге қарағанда арзан, қауіпсіз немесе ыңғайлы болса, тиімділігі айтарлықтай төмен болмаса, онда оны пайдалану дұрыс болар еді. Теңдестік сынақтары екі емнің бірдей тиімді екенін көрсету үшін жоспарланады. «Параллель топтарды» қолданғанда, әрбір пациентке бір ем тағайындалады; ал «көшірілімді зерттеуде» әрбір пациентке бірнеше емдер түрлі ретпен тағайындалады. Ұзынақ зерттеу зерттеу нысандарын екі немесе одан көп уақыт аралығында бағалайды; ал қималық зерттеу зерттеу нысандарын тек бір уақыт аралығында бағалайды (сондықтан жағдайлық-бақылау, когорттық және рандомизацияланған зерттеулер қималық емес).