Кіріспе

Ракета жасаумен айналысу – қатысушылар отынмен тәжірибе жасап, өздерінің ракеталық қозғалтқыштарын құрастыратын, түрлі типтегі және өлшемдегі ракеталарды ұшыратын хобби. Әуесқой ракета жасау, кейде эксперименталды ракета жасау немесе әуесқойлық эксперименталды ракета жасау деп те аталады. Әуесқой ракеташылар гибридтік ракеталық қозғалтқыштарды зерттеуде маңызды үлес қосты, сондай-ақ қатты, сұйық және гибридтік отынмен жұмыс жасайтын қозғалтқыштарды жасап, сынақтан өткізді.

Тарих

Әуесқойлық ракета жасау 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында, Гомер Хиккамның 1998 жылғы "Rocket Boys" мемуарларында сипатталғандай, Спутник ұшырылуынан кейін ерекше танымал хобби болды. АҚШ-та әуесқойлық ракета жасаумен айналысатын алғашқы ұйымдардың бірі 1950-ші жылдардың басында Калифорнияда құрылған Тынық мұхит ракета қоғамы болды. Бұл топ Мохаве шөлінің терең жерлеріндегі зымыраннан ұшыру алаңынан зерттеулер жүргізді. 1956 жылдың жазында Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласынан 17 жасар Джимми Блэкмон өзінің жертөлесінде 6 фут биіктіктегі зымыранды жасады. Ракета сұйық азот, бензин және сұйық оттегі қоспасымен жұмыс істеуге арналған. Блэкмонның ракетасын жақын маңдағы фермадан ұшыруды жоспарлағанын білгенде, Азаматтық авиация басқармасы АҚШ армиясына хабарласты. Блэкмонның зымыраны Редстоун Арсеналында тексеріліп, ақырында ол қолданған кейбір материалдардың жанармай ағыны мен араласуын бақылауға тым әлсіз болғаны үшін пайдалануға тыйым салынды. Ракета жасау хоббисіне қызығушылықты 1957 жылдың маусымында "Scientific American" журналында жарияланған мақаланың дизайны, жанармай құрамы және сол кездегі әуесқой ракета жасау топтарының (оның ішінде Калифорнияның Реакциялық зерттеулер қоғамы) қолданған ұшыру әдістері сипаттаған. 1960 жылы Бертран Р. Бринлидің "Әуесқойларға арналған ракеталық нұсқаулық" атты кітабының жарық көргені хобби туралы одан да толыққанды ақпарат берді және оның танымалдығының артуына септігін тигізді. Бұл кезде әуесқой ракеталар көбінесе қара ұнтақ, мырыш күкірті ("микрограйн" деп те аталады) немесе ракеталық қант ("карамфельді қант" деп те аталады) жанармай қоспаларын қолданды. Дегенмен, мұндай әуесқой ракеталар қауіпті болуы мүмкін, өйткені дұрыс есептелмеген коммерциялық емес ракета қозғалтқыштары коммерциялық ракета қозғалтқыштарына қарағанда жиі істен шығуы мүмкін. Қорқынышты жағдайлардың саны

Ескерткіш оқиғалар

2004 жылғы 17 мамырда Азаматтық ғарыш зерттеу тобы (CSXT) әуесқойлардың жоғары қуатты зымыранының ғарышқа алғашқы ресми расталған ұшуын сәтті жүзеге асырды, ол 116 км (72 миль) биіктікке жетті. Бұрын, 1996 жылғы 23 қарашада Реакция зерттеу қоғамы ұзақ жылдар бойы мүшесі болған Джордж Гарбоден жобалаған қатты отынмен жұмыс істейтін зымыранды Невада штатындағы Блэк-Рок шөлінен 80 км биіктікке ұшырды. BBC-дің Top Gear телешоуының 9-шы сериясының 4-ші бөлімі үшін әуесқой ракета жасаушыларға төрт жарым ай уақыт берілді. Олар инженерлік фирманың көмегімен Reliant Robin көлігін ғарыш шаттлына айналдырды. Шаттл 6 x 40,960 Н·с O гибридті қозғалтқыштарын пайдаланды, ол 8 тонналық максималды итермелеуді қамтамасыз етті, бұл оны Еуропадағы үкіметтік емес зымырандардың ең қуаттысы етті. Айынышты жағдай, Robin көлігін сыртқы бакқа бекіткен жарылғыш бұрандалар ажыратылмады, нәтижесінде ол жақын жердегі төбеге құлады. 2007 жылғы 22 наурызда Дейтона-Бичтегі Эмбри-Риддл аэронавтикалық университеті Вирджиния штатындағы NASA Уоллопс ғарыш орталығынан екі сатылы Икар зымыранын ұшырды. Икар зымыраны Embry-Riddle болашақ ғарыш зерттеушілер мен дамытушылар клубының студенттері жобалап, құрастырды. Бұл аппарат студенттер тобының ең жоғары биіктікке ұшырылған зымырасы бойынша әлемдік рекордты орнатты, апогейі 37.8 миль (200,000 фут) құрады, максималды жылдамдығы Mach 4.04-ке жетті. Сондай-ақ, ол NASA нысанынан ұшырылған алғашқы екі сатылы студенттік зондтық зымыра болды. 2011 жылғы 3 маусымда Копенгаген Суборбиталдары HEAT 1X Tycho Brahe зымырасын сынақ манекені бар капсуламен ұшырды. Ұшу траекториясы қате болғандықтан, ұшу барысында тоқтату қажет болды (телеметриялық деректер мен радио командаға негізделген әуесқой зымыраның ұшуын тоқтатудың алғашқы тәжірибесі болуы мүмкін). 2013 жылғы 23 маусымда Копенгаген Суборбиталдары белсенді басқарумен SAPPHIRE 1 зымырасын ұшырды. Бұл зымыран 8.2 км биіктікке жетті, апогейдегі көлденең қателік/дрейф ұшыру платформасына қатысты 180 м құрады. Бұл ұшу әуесқойлардың зымыран жасау саласындағы алғашқы жетістік болды. 2015 жылғы 16 қазанда Delft Aerospace Rocket Engineering (DARE) Испанияның Эль-Ареносилло қаласынан Stratos II+ зымырасын 21.457 км биіктікке ұшырып, сәтті суға қонды және капсуланы құтқарып алды. Бұл DARE-дің 2009 жылы Stratos I зымырасын ұшыру арқылы орнатқан 12.3 км биіктік бойынша еуропалық рекордты жаңартты. Бұл рекорд барлық студенттік зымыран бағдарламалары арасындағы еуропалық биіктік рекорды болып сақталды. 2016 жылғы 8 қарашада Германияның Штутгарт университетінің студенттік тобы Hybrid Engine Development (HyEnD) компаниясы HEROS 3 (Hybrid Experimental Rocket Stuttgart) зымырасын Солтүстік Швециядағы Эсранж ғарыш орталығынан 30 км-ден жоғары биіктікке ұшырды. Осылайша, HyEnD студенттік бағдарламалардың еуропалық биіктік рекордын және гибридтік қозғалтқыштармен жұмыс істейтін студенттік зымырандардың әлемдік рекордын иеленді. 2019 жылғы 21 сәуірде USCRPL Spaceport America-дан сегіз дюймдік диаметрлі TRAVELER IV зымырасын ұшырды. Барлық жүйелер сәтті жұмыс істегені хабарланды және аппарат толықтай құтқарылды. 2019 жылғы 22 мамырда жарияланған ақ қағазда 339,800 фут ± 16,500 биіктік есептелді, бұл оның Карман сызығынан 90% сенімділікпен өткенін көрсетеді. Бұл оны студенттер жобалаған және студенттер құрастырған әлемдегі ең жоғары өнімділікке ие зымыраға айналдырды және халықаралық қабылданған ғарыш анықтамасына жеткен алғашқы аппарат болды. Алайда, барлық жүйелер ұшу барысында қалыпты жұмыс істегені туралы хабарланғанмен, зымыран ұшудың шамамен 13-ші секундысынан 278-ші секундына дейін GPS деректерін жоғалтты, нәтижесінде апогейге жетпеді. 2019 жылғы 3 тамызда Кейп Рокетри Оңтүстік Африканың Кару аймағында JR101 зымырасын ұшырды. 10.3 км биіктікке жетіп, Африкадағы әуесқойлар тобының расталған ең жоғары биіктігіне ие болды. Бұл ерекше жетістік болды, өйткені отын аммоний перхлоратынан гөрі аммоний нитратына негізделген. Қолданылған барлық негізгі компоненттер, соның ішінде электроника мен отын, Оңтүстік Африкада өндірілген. 2020 жылғы 22 ақпанда "Жабайы Майк" деп танылған Майк Хьюз, өзі жасаған зымырасындағы парашют ерте ашылып, ұшып көтерілу кезінде ажыратылып кеткенінен кейін қаза тапты. 2021 жылғы 8 наурызда Оңтүстік Африканың Квазулу-Натал университетінің студенттік тобы Батыс Кейптегі Денел Оверберг сынақ полигонында сәтті ұшырғаннан кейін "Феникс 1B Mk IIr" зымырасымен 18 км биіктікке жетіп, бұрынғы Африканың әуесқой гибридтік зымыран биіктігі рекордын жаңартты.