Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс Германияның жер-әуе зымыраны, тазартылған спирттік сусын.
the distilled beverage
Энзиан – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде радиоарнамен басқарылатын бағыттау жүйесін алғаш рет қолданған неміс әуеге қарсы зымыран болды. Зымыранды әзірлеу кезінде, соғыстың соңғы сатыларында ұйымдастыру мәселелері жиі туындады және ол пайдалануға берілмей жатып тоқтатылды. Ол ағылшын тілінде Gentian деп аталатын тау гүлдерінің бір түрінің құрметіне аталды.
Даму
1943 жылға қарай Мессершмитт өндірген Me 163 тосқауылшысын ұрыста қолдану қиын болатыны анық көріне бастады. Дұшман бомбалаушыларының биіктігіне жеткен соң, оларды іздеп, шабуыл жасауға отын жетпей, небары бірнеше минуты ғана уақыт болатын. Егер ұшақ мұны іске асырса да, мақсатқа жақындағанда тиімді нысанаға алуға болатын қарудың болмауы қосымша қиындық тудыратын еді. 1943 жылы Мессершмитттің ғалымы Герман Вурстер Flak Rakete 1 (FR 1) ракетасы арқылы шешім ұсынды. Ұшақтарды іздеудің орнына, ракета нысананың алдынан өтіп, бірнеше бомбалаушыны бірден жою ниетімен жарылыс оқиғасын жасауға тиіс болды. Ракетада пилот болмағандықтан, ұшу жылдамдығын шектеу қажеттілігі де болмады. Ол қатты отынмен жұмыс істейтін күштеуіштерді (төрт Schmidding 109 553, сыртқы бөлігіне орналасқан, жалпы итеру күші үшін) пайдалана алатын, бұл қалған биіктікке қажетті отын мөлшерін азайтатын еді. Сұйық отынмен жұмыс істейтін тұрақтандырғышта SV және Br (бензин) қосылыстары қолданылды, олар T қосылысының мөлшерімен катализделді. Нәтижесінде, тіпті ауыр жарылғыш бөлігімен де, қажетті отынды тасымалдауға арналған ұшақ корпусы өте кішкентай болды, сондықтан оны тасымалдауға және 88 мм-лік зениттік қарудан ұшыруға болады. Соғыс жағдайы нашарлағандықтан, басқа "стратегиялық" материалдарды сақтау қажеттілігіне байланысты конструкцияда мүмкіндігінше көп ағаш қолданылды. Сол себепті Уолтер ракетасының жаңа түрі қарастырылды, ол Me 163 қозғалтқышының модификациясы болып, басқа Уолтер жобаларында қолданылатын сутек пероксиді орнына көмір газын (бензин) жағар еді (бірақ отын сорғыларын іске қосу үшін аздаған мөлшерде пероксид қолданылатын). Ұшу кезінде итеру күші де азайды. Me 163 сияқты (қанаттары жоғалып, рульдері бар) ракета негізінен жерден радиоарна арқылы басқарылатын еді. Оператор ракетаны бомбалаушыларға жақын жерге жеткізіп, содан кейін қозғалтқышты сөндіріп, оны серуендеуге жіберетін еді. Бұл Enzian ракетасында нақты проблема тудырды. Басқа неміс ракеталары жоғары жылдамдықты конструкциялар болды, оларды оператор жерден тікелей нысанаға бағыттай алатын, бұл өте оңай болды. Enzian орнына нысанаға алдынан жақындап келетін еді, бұл оператор үшін әлдеқайда қиын. Радио және сыммен басқарылатын ракеталармен жасалған көптеген тәжірибелер соңғы минуттағы бағыттау түзетулерімен байланысты нақты проблемаларды көрсетті. Бұл мәселені шешудің бастапқы жоспарлары өте жетілген еді. Үлкен ұшақ корпусында орын көп болды, және конструкторлар оны "Эльсасс" деп аталатын жеке радар құрылғысымен толтыруды жоспарлады. Ал қысқа мерзімде бомбалаушылар ағыны арқылы ракетаны ұшыратын кезде жақындықтың әсерін пайдалану жоспарланған. Зерттелген бірнеше жарылғыш заттардың номиналды зиян радиусы FR 1 мен FR 5 аралығында болды. FR 5 ақылға қонымды бастау нүктесі деп есептелді, сондықтан жаңа аталған Enzian E.1 (және оның қозғалтқышы) 1943 жылдың қыркүйегінде жасала бастады. 1944 жылдың мамырына қарай 60 ұшақ толықтай дайын болды және қозғалтқыштарын күтіп тұрды. Ұшу сынақтарынан мәлімет алу үшін олардың орнына RATO құрылғылары орнатылды. 38 ұшу сынағының нәтижесі жағымды болды, бірақ қозғалтқыш әлі де артта қалды. Соңында "Райнтохтер" ракетасының қозғалтқышын жасаған доктор Конрадтан "Энзиан" үшін оның конструкциясын өзгертуді сұрады. Оны қарастырғанда, бұл әлдеқайда жақсы (және арзан) шешім болып көрінді, және 1945 жылдың қаңтарынан кейін Уолтер дизайнын пайдалану жоспарланбады. Нәтижесінде Конрад қозғалтқышы бар E 4 нұсқасы өндіріс нұсқасы деп есептелді. Жақындықты анықтауды жетілдіру қиын болғандықтан, Madrid инфрақызыл бағыттау жүйесі ұсынылды, бұл Enzian ракетасын тікелей нысанаға ұшыруға мүмкіндік беретін еді. Алайда жүйе ешқашан сынақ үлгісінен асып кеткен жоқ. 1945 жылдың 17 қаңтарында Люфтваффе барлық даму жобаларын тоқтатты, барлық күш-жігерді тек екі жобаға, Мессершмитт Me 262 және Гейнкель He 162 жобаларына шоғырландыру үшін. Бұл ресми мәлімдеме болғанымен, нацистік және Люфтваффе иерархиясының көптеген өкілдері өздерінің сүйікті жобаларын жалғастырды. Enzian Хеншельдің Schmetterling ракетасынан аяқталуға көбірек уақыт қажет екеніне байланысты тоқтатылды. Мессершмитт инженерлері жобаны қайта қаржыландыру үмітімен төмен деңгейдегі жұмысты жалғастырды, бірақ наурыз айына дейін тоқтату бұйрығы күшін жоймайтыны анық болды (бұл басқа жобалар үшін болған болса да) және барлық даму жұмыстары тоқтатылды.
Dr. Herman Wurster of Messerschmitt proposed an answer in the form of Flak Rakete 1 (FR 1) in 1943. Instead of tracking down the planes, the rocket would fly just in front of the target and then detonate a warhead, in the hope of bringing down several bombers at once. With no human pilot on board, and thus no need to limit takeoff acceleration, the rocket could use solid fuel boosters (four Schmidding 109 553s, for a total of of thrust, grouped around the exterior), reducing the amount of fuel needed for the rest of the climb by the sustainer motor, a Walther RI 10B. The liquid fueled sustainer used a combination of SV Stoff and Br Stoff (petrol), catalyzed by an amount of T Stoff. The result, even with the heavy warhead, was that a much smaller airframe was needed to carry the required fuelso small it could be portable and launched from a modified 88 mm gun mounting. The design made as much use of wood as possible, due to the need to conserve other "strategic" materials in the rapidly deteriorating war situation. For the same reasons a new type of Walter rocket was envisioned, a modification of the engine in the Me 163 that would burn coal gas (benzine) instead of the hydrogen peroxide used in other Walter designs (although a small amount of peroxide was used to drive the fuel pumps). Thrust was also reduced in flight, from to
The missile, which strongly resembled the Me 163 (with swept wings and elevons) would be guided primarily under radio control from the ground. The operator would fly the missile into the vicinity of the bombers, then cut the engine and let it glide. This presented a real problem in the Enzian. Other German missiles were high speed designs that could be flown directly at their target along the line of sight, which is fairly straightforward even for an operator on the ground. The Enzian would instead be approaching its target from somewhere in front, which is considerably harder for the operator. Many experiments with radio and wire guided missiles had demonstrated real problems with last minute terminal guidance corrections. The initial plans for solving this problem were rather advanced. The large airframe left plenty of room in the nose, which the designers intended to fill with a self contained radar unit called Elsass. In the short term it was planned to use some sort of proximity fuze while flying the missile through the bomber stream. The warhead, of which several were studied, was to have a nominal lethal radius of
Several elaborations of the basic design were carried out, resulting in the FR 1 through FR 5. The FR 5 was considered to be a reasonable starting point, so development commenced on the newly named Enzian E.1 (and its engine) in September 1943. By May 1944, 60 airframes were complete, awaiting their engines. In order to gain flight test data they were fitted with RATO units instead. A series of 38 flight tests commenced with generally favourable results, but the engine still lagged. Finally Dr. Konrad, the designer of the engine of the Rheintochter missile, was asked to modify his design for use in the Enzian. On consideration, it appeared this was a much better (and cheaper) solution anyway, and after January 1945 there were no plans to use the Walter design. The resulting E 4 version with the Konrad engine was considered the production version. Because of difficulties in perfecting the proximity fuze, an infrared homing system, Madrid, was proposed, allowing Enzian to be flown right to the target. However the system was never actually developed beyond a test bench mockup. On 17 January 1945, all development projects were cancelled by the Luftwaffe in order to concentrate all possible efforts on only two designs, the Messerschmitt Me 262 and the Heinkel He 162. Although this was the official story, many in the Nazi and Luftwaffe hierarchy had their own pet projects continue. Enzian was judged further from completion than Henschel's Schmetterling missile, so it was cancelled. Messerschmitt engineers continued some low level work on the project, hoping it would be re funded, but by March it was clear the cancellation order would not be rescinded (although it had been for other designs) and all development efforts ceased.
Тірі қалғандар
Соғыстан тек екі "Энзиан" зымыраны ғана сақталғандығы белгілі. Біреуі Корольдік әуе күштері мұражайының Косфорд бөлімшесінде қойылған, ал екіншісі көп жылдар бойы Корольдік Австралия әуе күштері мұражайында көрсетілгеннен кейін Австралия соғыс мемориалының Трелоар ресурстық орталығында сақтауда тұр.
Мәдени сілтемелер
"Энзиан" – Томас Пинчонның "Gravity's Rainbow" романындағы қосалқы кейіпкердің аты, ол басты кейіпкер Слотхроптың V-2 зымыранымен байланысына қарама-қарсы қойылады.