Кіріспе

Сербия суретшісі Надежда Петрович (1873 жылы 11-12 қазанда дүниеге келген, 1915 жылы 3 сәуірде қайтыс болған) - Сербия суретшісі және аймақтағы әйелдер соғыс фотосуреттерінің ізашарларының бірі. Сербияның ең танымал экспрессионист және фаувист деп саналатын ол сол кезеңнің ең маңызды серб әйел суретшісі болды. Чачак қаласында туған Петрович жастайынан Белградқа көшіп барып, сол жердегі әйелдер жоғары оқу орнына оқуға түсті. 1891 жылы бітірген ол 1893 жылы Мюнхенге көшіп, словен суретшісі Антон Аžbe-мен оқып кетер алдында бір уақыт бойы мұнда сабақ берді. 1901 және 1912 жылдар аралығында ол өзінің шығармаларын Еуропаның көптеген қалаларында көрмеге қойды. Өмірінің соңғы жылдары Петрович сурет салуға аз уақыт бөлді және бірнеше ғана туынды шығарды. 1912 жылы Балқан соғыстары басталғаннан кейін ол ерікті түрде медбике болды. Ол серб сарбаздарына 1913 жылға дейін емделуді жалғастырды, содан кейін тиф пен холера жұқтырды. Ол ерлігі үшін медаль мен Қызыл Крест орденін алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Сербия армиясының медбикесі болуға ерікті түрде келді, ақырында 1915 жылы 3 сәуірде тифпен қайтыс болды. Оның шығармаларына қаламға салынған үш жүзге жуық майлы суреттер, жүзге жуық эскиздер, зерттеулер мен эскиздер, сондай-ақ бірнеше акварельдер кіреді. Оның шығармалары сецессия, символизм, импрессионизм және фовизм ағымдарына жатады.

Өмірбаян

Надежда Петрович 1873 жылы 11 немесе 12 қазанда Сербия Княздығы Чачак қаласында Димитрие мен Милева Петровичтің отбасында дүниеге келген. Оның тоғыз бауыры бар, оның ішінде жазушы және дипломат Растко Петрович. Оның анасы Милева мектеп мұғалімі және танымал серб саясаткері Светозар Милетичтің туысы болды. Әкесі өнер мен әдебиеттен сабақ беріп, өнер туындыларын жинауды жақсы көретін, кейін салық жинаушы болып жұмыс істеген және сурет салу туралы жазған. 1870-ші жылдардың аяғында ол ауырып, отбасын 1884 жылы Белградқа көшіруден бұрын Карановац қаласына (қазіргі Кралево) көшіруге мәжбүр етті. Олар тұратын үйді кейіннен Люфтваффе екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратты. Талантты суретші болу белгілерін көрсете отырып, Петрович кейіннен Дьордже Крстичтің тәлімгері болды және 1891 жылы бітірген әйелдер жоғары білім беретін мектебіне оқуға түсті. 1893 жылы ол мектепте сурет мұғалімі болды, кейіннен Белградтағы әйелдер университетінде сабақ берді. Кейін Сербияның Білім министрлігінен Мюнхендегі Антон Ажде жеке мектебінде өнертануды үйренуге стипендия алды. Мұнда ол суретшілер Рихард Якопич, Иван Грохар, Матия Джама, Милан Милованович, Коста Миличевич және Боривое Стевановичпен танысты. Сондай-ақ, Василий Кандинский, Алексей фон Явленский, Юлиус Экстер және Пол Кли сияқты заманауи өнердің ізашарларымен кездесті және олардың жұмыстарына қатты әсер етті. Мюнхенде жүргенде Сербиядағы ата-анасына үнемі хат жазып, елдегі соңғы оқиғалар туралы газеттер мен кітаптарды жіберіп тұруларын сұрайтын. Оның өнерге деген құлшынысы жеке өміріне әсер етті, ал 1898 жылы ол мемлекеттік қызметкермен болған келісімін бұзуға мәжбүр болды, өйткені оның анасы қабылдауға болмайтын жоғары қарын іздеді. Петрович 1900 жылы Сербияға оралды және мұражайлар мен галереяларға жиі барады, концерттер мен театр қойылымдарына қатысты. Сондай-ақ, ол көп уақытын шет тілдерін үйренуге арнады. Сол жылы оның алғашқы жеке көрмесі Белградта өтті. Сонымен қатар, ол Бірінші Югослав өнер көрмесін және Бірінші Югослав өнер колониясын ұйымдастыруға көмектесті. 1902 жылы Петрович әйелдер жоғары оқу орнында сабақ бере бастады. Келесі жылы ол Осман империясы бақылауында болған Косово мен Македониядағы этникалық сербтерге көмектесуге арналған гуманитарлық ұйым Серб ақсақалдарының шеңберін құрды. 1904 жылы Петрович өзінің отбасылық үйіне, Ресникке, қайтып оралды. Оның ең танымал туындыларының бірі - "Ресник" - осы жерде болған кезінде жасалды. Келесі бірнеше жылда ол серб патриоттық топтарына араласты. Ол Ескі Сербиядағы кедейлерге материалдық көмек жинады және Босния мен Герцеговинаның Австрия-Венгрияға қосылуына наразылық білдірді. 1910 жылы ол Парижге досы, мүсінші Иван Местровичке барады. Әкесінің өлімі туралы хабар алғанға дейін Францияда қалып, 1911 жылы сәуірде Сербияға оралды. Қайтып оралғаннан кейін ол әйелдер жоғары білім беретін мектепте сабақ бере бастады. Ол өзінің өнер туындыларын 1911 жылғы Халықаралық көрменің Сербия Корольдігінің павильонында көрсетті. 1912 жылы Петровичтің анасы қайтыс болды. Көп ұзамай Балқан соғыстары басталғанда Петрович ерікті түрде медбике болып, ерлігі үшін медальмен, Санкт-Сава орденімен және Қызыл Крест орденімен марапатталды. Ол серб сарбаздарына 1913 жылға дейін емделуді жалғастырды, содан кейін тиф пен холера жұқтырды. Өмірінің соңғы жылдары ол сурет салуға аз уақыт бөлді және бірнеше ғана картиналар шығарды, оның ішінде оның пост-импрессионисттік шедеврі. Вальево ауруханасының профессоры Эндрю Вахтель картинаны "сүрлеуші бояулар мен жарқын түстер" үшін және "экспрессионисттік, қаз-қалпында фаувистік, жасыл, қызыл және қызыл пейзажға қарсы ақ шатырлар сериясы" суреті үшін мақтады. Петрович Италияда Австрия-Мажарстан 1914 жылдың шілдесінде Сербияға соғыс жариялаған кезде кезде кездесті. Ол Сербия армиясына көмек көрсету үшін дереу Белградқа оралды. Вальевода медбике болып жұмыс істеуге ерікті түрде келген ол 1915 жылы 3 сәуірде Вальево ауруханасында суреттелген ауруханада тайфуннан қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның суреті Сербияның 200 динарлық банкнотында бейнеленген. Надежда Петрович мемориалы - суретшінің есімі мен шығармашылығын сақтауға арналған өңірдегі ең көне көркемөнер көріністерінің бірі. Надежда Петровичтің туғанына 150 жыл толуын БҰҰ ғылым, білім және мәдениет ұйымымен бірлесіп атап өтеді. Париждегі сессиясында ЮНЕСКО-ның Атқарушы кеңесі осы ұйыммен байланысты Надежда Петровичтің �...