Кіріспе

Мозамбик пен Зимбабве аймағын қамтитын тарихи атау Газаленд - қазіргі Мозамбик пен Зимбабведегі Оңтүстік-Шығыс Африкадағы аймақтың тарихи атауы, ол Мозамбиктің Мапуто провинциясындағы Делагоа шығанағындағы Комати өзенінен Мозамбиктің орталық бөлігіндегі Пунгве өзеніне дейін солтүстікке қарай созылады.

Тарих

Бұл аудан бұрынғы португалдық Шығыс Африканың бір ауданы еді. Оның аты Шака Зулудың замандасы Газа деген суазилік бас әміршінің атынан алынған. Ол қазіргі Газа және Ингамбане провинцияларының көпшілігін, Маника және Софала провинцияларының оңтүстік бөліктерін қамтыды. Динан (Шаканың мұрагері) бас тартқан әртүрлі тайпалардың босқындары Газаның ұлы Сошангане бір тайпаға біріктірілді, оның ізбасарлары Шангаан немесе Машангане деп аталды. Олардың бір бөлігі Мавити немесе Ландеенс (яғни курьерлер) деп аталды, бұл атау тайпалық атау ретінде сақталды. 1833 және 1836 жылдар аралығында Сошангане елге ие болды. Ол солтүстікке қарай Замбезиге дейін барып, Делагоа шығанағындағы португалдық бекеттерді басып алды, Ингамбане, Софала және Сена, барлық тұрғындарды өлтірді. Португалдар өздерінің орындарын қайтадан басып алды, бірақ оларды үлкен қиындықпен ұстады, ал ішкі аймақта Сошангане өзінің жеңістерін жалғастырып, үлкен аймақтарды халықтан айырды. Сошангане 1856 жылы қайтыс болды, ал оның ұлы Умзила Делагоа шығанағында португалдардан көмек алып, бас кеме үшін бауырласпен күресте оларға Комати өзенінің оңтүстігіндегі аумақты берді. Сол өзеннің солтүстігінде Замбезиге дейін және ішкі жағалауға дейін континенттік жазыққа дейін Үмзила өзін тәуелсіздікке жеткізді, ол өлімге дейін ұстады (шамамен 1884 ж.). Оның басты қарсыласы 1850 жылы Африкаға келген Гоалық Мануэль Антонио де Соуза, басқаша айтқанда, Гувея болды. Горонгоса округінде патшалық иелікті (празо) иемденгеннен кейін, ол өзін португал азаматы деп мойындаған кезде феодал ретінде билік жүргізді. Гувея Шангааннан Замбези аңғарындағы елдің көп бөлігін басып алды және оны үлкен аймақтың португалдық генерал-капитаны тағайындады.

Барлау

Софала жағалауынан ішкі жерлерге 16 ғасырдағы португал алтын іздеушілері кезінен бастап енген алғашқы еуропалық Сент-Винсент Уитшед Эрскин болды, ол Лимпопо мен Пунгве (1868-1875) арасындағы аймақты зерттеді. Португалияның жағалаудағы ұстанымы Умзила қайтыс болған кезде нығая түсті, ал оның мұрагері Гунгунана вассал ретінде мәлімделді, ал ішкі аймақты ашуға күш-жігер жұмсалды. Бұл 1890-1891 жылдары платоның шекарасында жаңадан құрылған Британдық Оңтүстік Африка компаниясымен және компания агенттері Гувеяны тұтқындауға әкелді, бірақ ол босатылып, Кейптаундан Мозамбикке оралды. Британдық және португалдық колониялар арасындағы шекара 1891 жылдың 11 маусымында Англия мен Португалия арасындағы келісіммен бекітілді. Гунгунянаның (1891) британдықтардың қорғауында болу ұсынысы қабылданбады. 1892 жылы Гувея жергілікті басшымен соғыста қаза тапты. Гунгунана 1895 жылға дейін өз тәуелсіздігін сақтады, содан кейін португал әскері оны тұтқындап, алдымен Лиссабонға, содан кейін Азор аралдарына жер аударылды, ол 1906 жылы қайтыс болды. Гунгуненаның тұтқындалуымен португал билігіне қарсылық күшейе түсті.

Алтын кен орындары

ХХ ғасырдың басында Газаленд Оңтүстік Африка алтын кен орындарында жұмысшыларды тартудың басты жерлерінің бірі болды.