Кіріспе
1225 жылғы шайқас Гарни шайқасы 1225 жылы Гарнидің жанында, қазіргі Арменияда, содан кейін Грузия Корольдігінің бір бөлігі болып өтті. Хуарез империясын жойған оның соңғы сұлтаны Джалал аль-Дин Мангбурниді жойған. Ол жойған жерлерін қайтарып алуға тырысқан. Бұл шайқас Хорезмидтердің жеңісімен аяқталды және Грузия тарихында сатқындыққа байланысты апатты оқиға ретінде белгіленді. Нәтижесінде Грузия патшайымы Русуданның (12231245) патша сарайы Кутаисиге көшіп барды, ал ел монғолдардың Грузияға шабуылдары кезінде кейіннен талан-таражға ұшырады.
The Battle of Garni was fought in 1225 near Garni, in modern day Armenia, then part of the Kingdom of Georgia. The invading Khwarazmian Empire was led by Jalal al Din Mangburni, its last Sultan, who was driven from his realm by the Mongol Empire and was trying to recapture lost territories. The battle ended with a Khwarezmid victory and is marked as a disastrous event in Georgian history due to betrayal. As a result, the royal court of Georgian Queen Rusudan (1223–1245) moved to Kutaisi and the country was exposed to subsequent looting during the Mongol invasions of Georgia.
Кіріспе
Жалал-Дин Мангбурни Грузияның өзінің билігіне бағындыруын талап етіп, Русудан патшайымға басын төмендеткіш хат жолдады. Сонымен қатар, ол империяның барлық аймақтарындағы одақтастары мен ақсүйектерінен әскерлерін сұрап, үлкен әскери күш жинады. Мақсаты - Грузия патшалығын толықтай құлатып, оның барлық иелігін басып алып, өз өмірін табысты өткізу. Грузияның соты мен басшылығы ықтимал араласу туралы жазбалар мен есептер алған, бірақ бұл қауіпке етене мән бермегендіктен, шаралар қабылдауды қажет деп санаған жоқ. Оның орнына, ақсүйектер Жалал-Динге монғолдарға қарсы жеңілгенін еске түсіретін хат жіберді, бірақ ол кезде оның империясы қаншалықты күшті болғанын білмеді. 1225 жылы үлкен Хорезми әскері Грузия шекарасынан өтіп, көп ұзамай екі жақ та майдан алаңында кездесті.
Қуаттылығы
Грузия патшалығының барлық аймақтарына әскер жинауға хабаршылар жіберілді. Бұл кезеңде патшалық жалпы саны 100 000 адамнан тұратын жалдамалы әскерді құрауға мүмкіндік алды. Алайда грузиндер қауіпсіздік себептерімен кейбір күштерді қалдырды, осылайша шайқасқа шамамен 60 - 70 000 адам қалды. Отандасқандардың күші Русудан әскерінен әлдеқайда зор болды. Ата Мәлік Джувайнидің айтуынша, Джалал аддиннің әскері 30 мың адамнан құралған. Ал "жамтағцсерели" деген атағы белгісіз грузин жылнамашысының айтуынша, Джалал аддиннің әскері 140 000 адамнан құралған. Армениялық дереккөздер Джалал әл-Дин 200 мың түрікмен және түрлі жалдамалы әскердің басшысы болған дейді.
Тарату
Ахалцихели ағалы-інілері Шалва Ахалцихели мен Иване Ахалцихели бастаған шамамен 20 000 адамнан тұратын грузиндік авангард аймақтық үстемдікті қамтамасыз ету үшін Хорезми күштеріне қарай асықты. Хорезмдіктер төменгі және жазық жерлерге орналастырылған болса, ертерек келген грузиндер айналадағы жазық жерлерге даналықпен орналастырылды және келген негізгі әскер үшін стратегиялық артықшылықты құрады. Генерал Мхаргредзели өзінің 50 000-нан астам жауынгерлерімен уақытында келіп, бастапқыда өзін артта қалдырды, басқа қолбасшылар қарсыластың назарынан тыс қалғанда, оның авангардына қарсы кез-келген шабуылға жауап береді деп күтті.
Шайқас
Жалал ад Диннің сол жақ қанаты грузиндік авангардқа шабуыл жасады, оның негізгі күштеріне соғысуға бұйрық берілуіне көп уақыт кетпеді. Сол кезде Ахалцихе Шалвасы мен Иване Ахалцихели Грузияның негізгі әскерінің қолбасшысына бірнеше хабаршы жіберіп, авангардтың майдан сызығын тұрақтандыруға мүмкіндік бергені үшін Хорезмидтердің артқы жағына соққы беруді сұрады. Жер бедері өте қолайлы болғанмен, авангардты жеңілдету өте қажет болды. Мхаргрдезидің әскері әлі жауап бермеді, ал оның грузин әскерінің негізгі бөлігі мүлдем қозғалмай қалды. Жауды қоршауға алу немесе қыспақ қозғалысына түсіп қалмау үшін оны күресуге мәжбүрлеудің керемет мүмкіндігі ысырап етілді. Көп ұзамай грузиндер бөлініп, ақыры, толықтай басып алынды. Содан кейін командир Мхаргредзели өз әскерлеріне майданнан толықтай кетуді бұйырды, ал қалған екі командир Шалва мен Иване Ахалцихелиді жауларының қолына қалдырды. Грузияның феодалдар арасындағы ішкі қақтығыстар мен жеке қақтығыстар Грузия патшалығының қорғанысын және оның басшыларының күшін қатты құртты.
Салдары
Жалал-Дин Мангбурни Двинді басып алып, Тбилисиге қарай аттанды. Сол кезде оның бұйрығымен жау лагерінен хат жіберіп, грузиндерге жау жоспарларын хабарлап жүрген тұтқынға алынған Шалва Ахалцихели өлтірілді. Русудан патшайым елордадан Кутаисиге көшіп барды. Тбилисиді қорғау Ботсо мен Мемна Ботсодзеге тапсырылды. 1226 жылы Жалал-Дин Тбилисиді басып алды, қала тоналып, христиан дінінен бас тартқаны үшін жүз мың адам өлім жазасына кесілді. Грузия әскерінің төрттен бірі қырылып, монғол шапқыншылығына қарсы тұруға дайын емес. Двинді басып алу Грузияның ортағасырлық дәуірінің ақырына әкелді.