Кіріспе

Поваров реакциясы – ароматты имин мен алкен арасындағы формальды циклоқосылу ретінде сипатталатын органикалық реакция. Бұл органикалық реакциядағы имин – анилин және бензальдегид типтес қосылыстардың конденсациялану реакциясының нәтижесі. Алкен электронға қанық болуы керек, яғни алкенге жалғанған функционалдық топтар электрондарды беруге қабілетті болуы тиіс. Мұндай алкендер – энол эфирлері мен энаминдер. Түпнұсқа Поваров реакциясының өнімі – хинолин. Реакцияларды үш компонентті бір реакторда алдын ала араластырып жүргізуге болады, сондықтан бұл көпкомпонентті реакцияның мысалы болып табылады.

Реакция механизмі

Хинолинге Поваров реакциясының реакциялық механизмі 1-суретте көрсетілген. Бірінші қадамда анилин мен бензальдегид конденсация реакциясы арқылы Шифф базасын түзетіп, өзара әрекеттеседі. Поваров реакциясы иминді белсендіру үшін, белсенді алкеннің электрофильді қосылуын қамтамасыз ету үшін бор трифториді сияқты Льюис қышқылын қажет етеді. Бұл реакция кезеңінде оксоний ионы түзіледі, ол классикалық электрофильді ароматтық алмасу арқылы ароматтық сақинамен әрекеттеседі. Хинолин сақина құрылымын жасау үшін екі қосымша жою реакциясы жүзеге асырылады. Бұл реакция аза Диелс-Альдер реакцияларының бір түрі ретінде де жіктеледі; алайда, ол келісімді емес, қадамдық механизм арқылы өтеді.

Мысалдар

2-схемада көрсетілген реакция Левис қышқылы ретінде иттрий трифлаты қолданылатын имин мен энамин арасындағы Поваров реакциясын көрсетеді. Бұл реакция аймақтық таңдаулы, себебі имминий ионы пара орнына нитро орто орнына басымдықпен шабуылдайды. Нитро тобы – мета-бағыттаушы топ, бірақ бұл орын бұғатталғандықтан, электронға ең бай сақиналық орын енді орто орны болып табылады, пара емес. Реакция сонымен қатар стереоселективті, өйткені энамин қосылуы цис изомерін түзбай, транс қосылуға қатысты диастереомерлік басымдықпен жүзеге асады. Бұл алькен геометриясына негізделген стереоспецификалық дәстүрлі Дильс-Альдер реакцияларынан өзгеше. 2013 жылы Дойл және әріптестері донор-акцептор циклопропендер мен иминдер арасындағы Поваров типіндегі, формальды [4+2] циклоаддиция реакциясын хабарлады (3-схема). Бірінші қадамда диродий катализаторы силил энол эфирі диазо қосылысынан диазо ыдырауын тудырып, донор/акцептор циклопропенін шығарады. Донор/акцептор циклопропені скандий(III) трифлаты катализделген жағдайларда арил-иминмен реакцияға түсіріп, жақсы түсімділікпен және диастереоселективтілікпен циклопропанға біріккен тетрагидрохинолиндерді алуға болады. Бұл қосылыстарды TBAF-пен өңдеу сәйкес бензазепиндерді беретін сақина кеңеюіне әкеледі.

Вариациялар

Поваров реакциясының бір түрі – төрт компонентті реакция. Дәстүрлі Поваров реакциясындағы аралық карбокатион арил тобымен ішкі молекулалық реакцияға түседі, ал бұл аралық элемент алкоголь сияқты қосымша нуклеофилмен де тоқтатылуы мүмкін. 4-суретте глиоксил қышқылының этил эфирі, 3,4-дигидро-2H-пиран, анилин және этанол, сондай-ақ Льюис қышқылы – скандий(III) трифлаты және молекулалық ілгектер қолданылған осы төрт компонентті реакция көрсетілген.