Кіріспе

Американдық тарихшы Джон Хоуп Франклин (2 қаңтар 1915 жыл - 25 наурыз 2009 жыл) – Америка Құрама Штаттарының тарихшысы және Phi Beta Kappa, Америка тарихшылары ұйымы, Америка тарихи қауымдастығы және Оңтүстік тарихи қауымдастығының бұрынғы президенті. Франклин ең белгілісі 1947 жылы тұңғыш рет жарық көрген және үнемі толықтырылып келе жатқан «Құлдықтан азаттыққа» атты еңбегімен танымал. Оның үш миллионнан астам данасы сатылған. 1995 жылы ол елдің ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттің «Азаттық медалімен» марапатталды. Оклахома штатында дүниеге келген Франклин Фиск университетін, содан кейін Гарвард университетін бітіріп, 1941 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол Говард университетінде профессор болып жұмыс істеді, ал 1956 жылы Нью-Йорк қалалық университетінің құрамындағы Бруклин колледжінің тарих кафедрасын басқарды. 1964 жылы Чикаго университетіне шақырылып, кейін тарих кафедрасын жетекшілік етті және есімді орынға тағайындалды. 1983 жылы Дьюк университетіне тарих бойынша есімді орынға тағайындалды.

Ерте өмір және білім

Франклин 1915 жылы Оклахома штатының Рентсвилл қаласында адвокат Бак (Чарльз) Колберт Франклин мен оның әйелі Молли (Паркер) Франклиннің отбасында дүниеге келді. Ол Атланта университетінің тұңғыш афроамерикалық президенті және көрнекті педагог Джон Хоуптың құрметіне аталған. Джон Хоуп Франклин Оклахома штатының Тулса қаласындағы Букер Т. Вашингтон атындағы орта мектебін бітірді (сол кезде бөлек оқылатын). Ол 1935 жылы Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы тарихи афроамерикандық Фиск университетін бітірді, содан кейін 1936 жылы магистратураны және 1941 жылы Гарвард университетінде тарих ғылымдары бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Әке

Бак Колберт Франклин – азаматтық құқықтар жөніндегі заңгер, африкалық америкалық және шоктау тегі бар, "Тамаша Бак Франклин" деп танымал, ол батыс Үнді аумағындағы Чикасау ұлтында (бұрынғы Пикенс округі) дүниеге келген. Ол Дэвид пен Милли Франклиннің он баласының жетіншісі болды. Дэвид – бұрынғы құл, ол Америка Азамат соғысынан кейін босатылғаннан кейін Чикасау бостандығын алған. Милли соғыстан бұрын еркін туған, оның тегінің төрттен бірі шоктау, ал үштен бірі афроамерикалық. Бак Франклин 1921 жылғы Талсадағы нәсілдік қырғыннан аман қалған афроамерикалықтарды қорғауымен ең көп танылды, онда ақ адамдар көптеген қаралар мен ғимараттарға шабуыл жасап, Гринвуд ауданын өртеп, қиратты. Бұл сол кезде "Қара Уолл-стрит" деп аталды, ол АҚШ-тағы ең бай қара қауымы, қара саудасы мен мәдениетінің орталығы еді. 2015 жылы Бак Франклиннің 1921 жылғы Гринвуд шабуылына қатысты бұрын белгісіз жазбаша куәгерлік есебі – 10 беттік машинкамен терілген қолжазба табылып, кейіннен Смитсонов институтының Африкалық америкалықтар тарихы және мәдениеті ұлттық мұражайына тапсырылды. Франклин және оның әріптестері сондай-ақ мұнай заңдары саласында саршенбілер болды, Оклахомадағы қара және американдық түпкі халықтарды мұнай магнаттарының ақ адвокаттарына қарсы қорғады. Оның мансабы батыстағы қаралардың кәсіби өмірінің мықты үлгісін көрсетті, сол кезде мұндай жетістіктерге Оңтүстікте жету қиын болған.

Профессор және зерттеуші

Франклиннің оқытушылық мансабы Фиск университетінде басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1939 жылдан 1943 жылға дейін Сент-Августин колледжінде және 1943 жылдан 1947 жылға дейін қазіргі Солтүстік Каролина орталық университеті деп аталатын Солтүстік Каролинадағы қара нәсілділер колледжінде сабақ берді. 1947-1956 жылдары Говард университетінде сабақ берді. 1956 жылы Франклин Бруклин колледжінің тарих кафедрасының төрағасы болып сайланды, ол ірі тарих кафедрасын басқарған алғашқы афроамерикалық болды. Франклин 1964 жылға дейін сол жерде қызмет етті, содан кейін оны Чикаго университеті жұмысқа алды. Ол 1962 жылы Кембридж университетінде қонақ профессор болып, Америка тарихы және институттары профессоры қызметін атқарды. Екі рет Пулитцер сыйлығын жеңіп алған Дэвид Левиринг Льюис тарихшы болуды шешкен кезде өзінің ұстазы Франклиннің Бруклин колледжінде кафедра төрағасы болып тағайындалғанын білгенін айтты. Бұл, әрине, ерекше құрмет. Бұрын ешқашан афроамерикалық адам мұндай ірі тарих кафедрасын басқармаған еді. Бұл мен үшін өте маңызды болды. Егер мен тарих мамандығының болашағына күмәнім болса, оның мысалы мені осы алаңдаушылықтан арылуға көмектесті. В.Е.Б. Дю Бойстың өмірінен жазған сыйлықты биографиясын зерттеу барысында Льюис 1950 жылдары Дю Бойс «жау» деп есептелген кезде, көптеген прогрессивті адамдар жала жабылып, қараланып, Франклиннің батылдығын сезінгенін айтты. Джон Хоуп Франклин – берік нығайып тұрған тас сияқты, достарына адал адам еді. Дю Бойстың жағдайында Франклин оның қорғанында сөйледі, Дю Бойстың коммунизмі туралы емес, интеллектуалдың танымал емес идеяларын білдіру құқығы туралы айтты. Мен мұны құрметтеймін. Бұл үлкен тәуекел еді және академиядағы идеялардың еркін алмасуына баға қойылатын кезеңге қайта оралуымыз мүмкін. Осыдан кейін, белсенді оқытушылық мансабымның соңғы жылдарында, мен Джон Хоуп Франклиннің жоғары білім, үлкен батылдық және азаматтық белсенділік үлгісін қабылдадым. Франклиннің үш бөлімді лекциясы оның «Америкадағы нәсілдік теңдік» атты кітабының негізі болды. Франклин ЮНЕСКО Бас конференциясының АҚШ делегациясына тағайындалды, Белград (1980). 1983 жылы Франклин Дьюк университетінің Джеймс Б. Дьюк атындағы тарих профессоры болып тағайындалды. 1985 жылы ол осы қызметінен зейнеткерлікке шықты. Сол жылы ол Дарем сауат ашу орталығын құруға көмектесті және 2009 жылы қайтыс болғанға дейін оның кеңесінде қызмет етті. Франклин сонымен қатар 1985 жылдан 1992 жылға дейін Дьюк университетінің құқық мектебінде құқықтық тарих профессоры болды.

Америкадағы нәсілдік теңдік

Америкадағы нәсілдік теңдік – Франклиннің 1976 жылы Ұлттық гуманитарлық қортың қолдауымен өткен Джефферсон лекциясы үшін дайындалған, жарияланған лекциялар жинағы. Кітап үш түрлі қалада оқылған үш лекциядан тұрады, онда Франклин АҚШ-тағы нәсілдік тарихты революциялық дәуірден бастап 1976 жылға дейін шындығымен баяндайды. Бұл лекцияларда нәсілге қатысты кейбір сенімдер мен әртүрлі тарихи және мемлекеттік құжаттарда тіркелген шындық арасындағы қарама-қайшылықтар, сондай-ақ халық санағы, мүлік және әдеби көздерден алынған мәліметтер талданды. Бірінші лекция "Кешіктірілген арман" деп аталады және Революциядан 1820 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. Екінші лекция "Ескі тәртіп өзгермейді" деп аталады және 19-ғасырдың қалған бөлігін зерттейді. Үшінші лекция "Бөлгісіз теңдік" деп аталады және 20-ғасырға арналған.

Кейінгі өмір және өлім

2005 жылы 90 жасында Франклин өзінің жаңа өмірбаянын – «Америкаға көрініс: Джон Хоуп Франклиннің өмірбаяны» – жариялады және оқыды. 2006 жылы «Америкаға көрініс» кітабы Роберт Ф. Кеннеди атындағы Әділет және адам құқықтары орталығының кітап сыйлығына ие болды. Бұл сыйлық жыл сайын өткен немесе қазіргі әділетсіздікті ашып көрсететін және әділ қоғам құруға бағыт беретін авторларды құрметтеу үшін табыс етіледі. 2006 жылы ол Джон В. Клюг сыйлығын да алды және «Қайда бет бұрамыз?» тақырыбында Америкадағы нәсілдік қатынастардың жетістіктері мен кемшіліктері туралы лекция оқыды. 2008 жылы Франклин президенттікке үміткер Барак Обаманы қолдады. Франклин 2009 жылғы 25 наурызда таңертең Дьюк университетінің медициналық орталығында дүние салды.

Неке және отбасы

Франклин 1940 жылғы 11 маусымда Аурелия Уиттингтонға үйленді. Ол кітапханашы болған. Олардың жалғыз баласы, Джон Уиттингтон Франклин, 1952 жылғы 24 тамызда дүниеге келді. Олардың некесі 59 жылға созылды, 1999 жылғы 27 қаңтарда Аурелия ұзаққа созылған аурудан көз жұмды. Франклиндер орхидеяларды ынтамен жинап, өсірген, және олардың әрқайсысының құрметіне орхидея түрлері аталды: Phalaenopsis John Hope Franklin және Phalaenopsis Aurelia Franklin.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Солтүстік Каролинадағы еркін негрлер, 1790–1860, Чапел-Хилл: Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 1943, 1995. Джеймс Т. Айерстің күнделігі, Азамат соғысы жұмылдырушысы, Джон Франклин редакциялаған, кіріспесімен. Спрингфилд, Иллинойс штаты, 1947. Құлдықтан бостандыққа: Афроамерикалықтар тарихы, 1-басылым. Нью-Йорк: А. А. Кнопф, 1947. Соңғы жаңарту Эвелин Брукс Хиггинботаммен, 9-басылым. McGraw Hill Education, 2010. "Жауынгерлік Оңтүстік", 1800–1861. Кембридж: Гарвард университетінің Belknap баспасы, 1956; 1st Illinois pbk. Урбана: Иллинойс университетінің баспасы, 2002. Қайта құру: Азамат соғысынан кейін. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1961. Азат ету туралы жарлық. 1-басылым. Garden City, N. Y.: Doubleday, 1963; 2-басылым. Вашингтон, округ Колумбия: Ұлттық мұрағаттар және құжаттар басқармасы, 1993. Еркіндер елі; АҚШ тарихы, Джон У. Коги, Джон Хоуп Франклин және Эрнест Р. Мей еңбектері. Білім беру кеңесшілері: Ричард М. Клауз және Альфред Т. Кларк кіші. Жаңартылған. Нью-Йорк: Benziger Bros., 1966. ХХ ғасырдағы Америкадағы негрлер: Азаматтық құқықтар үшін күрес туралы оқулық, Джон Хоуп Франклин және Исидор Старр еңбектері. Нью-Йорк: Vintage Books, 1967. Түс және нәсіл, Бостон: Houghton Mifflin, 1968. Тарихшы және қоғамдық саясат, Чикаго: Чикаго университеті, Саясатты зерттеу орталығы, c1974. Америкадағы нәсілдік теңдік, Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, c1976. Оңтүстік саяхаты: Антбеллум Солтүстігіндегі саяхатшылар, Батон-Руж: Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы, c1976. ХХ ғасырдың қара басшылары, Джон Хоуп Франклин және Август Майер редакциялаған. Урбана: Иллинойс университетінің баспасы, c1982. Джордж Вашингтон Уильямс: өмірбаян, Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1985; Қайта басылым, Дурхам, Н. К.: Duke университетінің баспасы, 1998. Нәсіл және тарих: Таңдалған мақалалар 1938–1988, Батон-Руж: Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы, c1989. Қайта құру фактілері: Джон Хоуп Франклиннің құрметіне арналған мақалалар жинағы, Эрик Андерсон және Альфред А. Мосс кішілер редакциялаған. Батон-Руж: Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы, c1991. Түс шекарасы: ХХІ ғасырға арналған мұра, Колумбия: Миссури университетінің баспасы, c1993. Америкадағы нәсілдік теңдік, Колумбия: Миссури университетінің баспасы, 1993. Менің өмірім және дәуірім: Бак Колберт Франклиннің автобиографиясы, Джон Хоуп Франклин және Джон Уиттингтон Франклин редакциялаған. Батон-Руж: Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы, c1997, 2000. Қашқан құлдар: Плаантациядағы бүлікшілер, Джон Хоуп Франклин, Лорен Швенингер. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1999. Америкаға көрініс. Джон Хоуп Франклиннің өмірбаяны. Farrar, Straus & Giroux, 2005.