Кіріспе

Американдық романист Роберт Кричтон (29 қаңтар 1925 жыл - 23 наурыз 1993 жыл) – американдық романист.

Өмірбаян

Роберт Крайтон 1925 жылдың 29 қаңтарында Альбукеркиде, Нью-Мексико штатында дүниеге келді және Нью-Йорктің Бронксвилл қаласында өсті. 1951 жылы Гарвард колледжін бітірді. Оның әкесі, Кайл Крайтон, Collier журналында жазушы/редактор болып жұмыс істеген, бұрын көмір шахтасында және болат зауытында жұмыс істеген тәжірибесі бар еді; ол романдар мен өмірбаян жазды (соның ішінде Маркс ағайындыларының өмірбаяндығы), сонымен қатар Роберт Форсайт есімімен коммунистік басылымдар The New Masses және Daily Worker үшін мақалалар жазды, «Гүлден гүлден гүлге қарағанда қызыл» деген атпен мақалалар жинағын жариялады.

Мансап

Крайтон армияға қосылып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаяу әскерде қызмет етті және 1944 жылы Арденн шайқасында жарақат алды. Америка Құрама Штаттарына қайтып оралғанға дейін ол Париждің шетінде мұз фабрикасын басқарды; ол өзінің қалыпқа келтіру орны болды деді. Ол GI Bill арқылы Гарвард университетіне оқуға түсіп, 1950 жылғы танымал түлектердің қатарына кірді. Крайтонның 1959 жылы жарық көрген "Ұлы алдамшы" атты алғашқы кітабы – Фред Демараның шын, бірақ пикарестік тарихы. Ол траппист монахы, Техас түрмесінің бастығы және Корольдік Канада теңіз күштерінде хирург болып жұмыс істеген, көптеген кейіпкерлерге енген алдамшы еді. Кітап бестселлер болды және 1961 жылы Тони Кертистің басты рөлде ойнаған сол аттас сәтті фильмге айналдырылды. Крайтонның екінші кітабы "Жолдағы алаяқ" Демарамен болған оқиғалары туралы естелік болды. Ол көркем еңбектерді "кәсіби жұмыс" деп атады, оларды өсіп келе жатқан отбасының күнкөрісі үшін жазғанын айтты. 1966 жылы ол өзінің тұңғыш романын – "Санта-Виторияның құпиясы" деп жариялады. "Нью-Йорк Таймс" газетінің сыншысы Орвилл Прескотт: "Егер менің қолымда болса, Роберт Крайтонның керемет романының жарық көруін кернейлердің даусымен, тулармен және көшедегі тойлармен атап өтер едім", – деп жазды. Кітап 50 аптадан астам уақыт бойы "Нью-Йорк Таймс" бестселлер тізіміне енді, оның 18-і тізімнің жоғарғы сатысында болды және халықаралық бестселлерге айналды. Италияның таулы қаласында орын алған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистерге қарсы жергілікті халықтың күресін баяндайтын роман 1969 жылы Стэнли Крамердің "Алтын глобус" жүлдесін жеңіп алған Энтони Квинннің қатысуымен түсірілді. Крайтонның екінші және соңғы романы "Камерондар" 1972 жылы Knopf баспасында жарық көрді, ол шотландтық көміршілер отбасының өмірінен алынған. Бұл да бестселлер болды. Ол оған жалғасын жазуды ниеттенген, бірақ ол ешқашан аяқталған жоқ. Көптеген журналдардағы мақалаларының ішінде ол 1968 жылы "The New York Review of Books" басылымында жарық көрген Франк Харвидің "Әуе соғысы: Вьетнам" кітабына арналған "Біздің әуе соғысымыз" атты эссесімен ең көп танылды.

Жеке өмір және өлім

Крайтон Джуди Крайтонға (1929-2007) үйленген, ол CBS Reports, CBS деректік бөлімшесінің алғашқы әйел-продюсері және PBS тарихи деректік сериясының – The American Experience негізін қалаушы атқарушы продюсері болған. Олардың төрт баласы болды: баспагер және жазушы Сара Крайтон; заңгер Роб Крайтон; мұғалім және жазушы Дженнифер Крайтон; және қайтыс болған Сьюзан Крайтон. Эндрю С. Крайтон деген ағасы 1954 жылдан 1976 жылға дейін Sports Illustrated журналының аға редакторы қызметін атқарды. Жылысуы Кайл Крайтон – "Нью-Йорк Таймс" газетінің шетелдік бюросының редакторы. Роберт Крайтон 1993 жылдың 23 наурызында Нью-Рошельде 68 жасында қайтыс болды.