Қазы Мұхаммед: Курд ислам сепаратисінің өмірі мен күресі
Qazi Muhammad
Қазы Мұхаммед (1893-1947) – күрд ислами сепаратисі, Ирандағы күрд қозғалысының басшысы. Өмірі, отбасы, «Комала Жиан И Курд» ұйымындағы рөлі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күрд исламдық сепаратистік көшбасшысы (1893–1947)
Kurdish Islamic separatist leader (1893–1947)
Қази Мұхаммед (قاضی محمد; 1 мамыр 1893 – 31 наурыз 1947)
Qazi Muhammad (, قاضی محمد; 1 May 1893 – 31 March 1947
Өмірбаян
Қази Мұхаммед Махабадтан шыққан ақсүйек суннит күрд отбасында дүниеге келген. Оның әкесі 1920 жылдары Иран үкіметіне қарсы көтеріліс кезінде Симко Шикақпен ынтымақтасқан, ал оның ағасы Садр Қази Иран парламентінің мүшесі болған. Әкесінің қайтысынан кейін 1930 жылдары Махабадта судья болып тағайындалды. Кейіннен Қази Мұхаммед 1945 жылғы сәуірде Иранның сол кездегі Кеңес Одағы қолдаған жетекші күрд ұйымы – «Комала Жиан І Курд» мүшесі болды. Ұзақ өтпей ол ұйымның басшысы атанды. Ол сондай-ақ Иранның Күрд Демократиялық партиясын құрған, оның жақтастары ашықтығы жоғары партияның қажеттілігін сезінгеннен кейін ол құрылды. (Бұған дейін «Коммелей Жияневи Курд» құпия ұйым ретінде болған.) Ирак Күрдістанындағы күрд ұлтшыл қозғалысының көшбасшыларының бірі – Мұстафа Барзани, ағасы Ахмет Барзанимен бірге оның әскеріне басшылық етті. Оның туысы Мұхаммед Хусейн Сайф Қази оның кабинетінде министр болды. 1946 жылғы сәуірде Мұхаммед Кеңес Одағының қолдауымен Әзірбайжан Халық Үкіметінің өкілі Жафар Пишеваримен бейбітшілік шартын жасады, онда олар әзірбайжандық және күрд азшылықтарының екі республикада да құқықтары сақталады деп уәделесті. Бір жылдан кейін Кеңес әскерлері Ираннан шыққаннан кейін, Иранның орталық үкіметі социалистік Күрд Республикасын таратып жіберді.
Qazi Muhammad was born into a noble Sunni Kurdish family from Mahabad. His father had cooperated with Simko Shikak during his revolt against the Iranian government in the 1920s, and his brother Sadr Qazi was a member of the Iranian parliament. After his father's death, he was nominated as a judge in Mahabad in the 1930s. Qazi Muhammad later became a member of the Komala Zhian I Kurd, a leading Kurdish organization in Iran at the time supported by the Soviets, in April 1945. Soon after he became its leader. He was also the founder of the Kurdish Democratic Party of Iran, that was established after the need for a more transparent party was felt by its adherents. (Komeley Jiyanewey Kurd existed prior to that, as a secret organization.) Mustafa Barzani, one of the leaders of the nationalist Kurdish movement in Iraqi Kurdistan, was also the commander of its army along with his brother Ahmed Barzani. His cousin, Muhammad Hussein Saif Qazi, was a minister in his cabinet. In April 1946, with the support of the Soviets, Muhammad signed a peace treaty with Ja'far Pishevari of the Azerbaijan People's Government in which they exchanged assurances that the Azerbaijani and Kurdish minorities rights in each republic would be preserved. A year later, after the Soviets withdrew from Iran, the socialist Kurdish Republic was removed by Iran's central government.
Отбасы
Оның ұлдарының бірі, Әли Қази, күрд қозғалысының белсенді мүшесі болды. Ол 2022 жылы қайтыс болды және Оңтүстік Күрдістанның Калар қаласында, әпкесі Мәриям мен күйеуі Сердар Джаффтың қабірінің жанына жерленді. Сердар Джафф – Күрдістанның белгілі батыры, оның өмірлік досы болған. Оның қыздарының бірі, Эфат Гази, 1990 жылы Швецияның Вестерос қаласында хат арқылы жіберілген бомбадан қаза тапты. Бомба оның күйеуі, күрд белсендісі Эмир Газиге жолданған. Кейбір сарапшылар бұл қастандыққа Иран үкіметінің қатысы болуы мүмкін деп болжады.
One of his sons, Ali Qazi, was an active member in the Kurdish movement, he passed away 2022 and was laid to rest in Kalar, Southern Kurdistan close to the tomb of his sister Maryam and her husband Serdar Jaff, the famed lion of Kurdistan, his lifetime best friend. One of his daughters, Efat Ghazi, was killed by a letter bomb in Västerås, Sweden, in 1990. The bomb was addressed to her husband, the Kurdish activist Emir Ghazi. Some analysts speculated that the Iranian government might have been involved in the assassination.